<HTML>
<HEAD>
<META HTTP-EQUIV="Content-Type" CONTENT="text/html; charset=windows-1250">
<title>B/112: A.Bytof Oneironautyka: sztuka wiadomego snu</title>
<style type="text/css">
<!--
h4 { font: bold 10pt Arial, Helvetica, sans-serif; text-align: center; text-indent: 0pt; margin: 10pt 0cm}
p { font: 10pt Arial, Helvetica, sans-serif; text-align: justify; text-indent: 0.5cm; margin: 5pt 0cm}
body { font: 10pt Arial, Helvetica, sans-serif; margin: 5pt 1cm}
td { font: 10pt Arial, Helvetica, sans-serif; margin: 5pt 0pt}
-->
</style>
</head>
<body bgcolor="#FFCC99" leftmargin="1cm" marginwidth="1cm" link="#000000" vlink="#000000" alink="#000000">
<SCRIPT TYPE="text/javascript" LANGUAGE="JavaScript" SRC="../../../main.js"></SCRIPT>
<table width="100%" border="0" cellspacing="0" cellpadding="0" align="center"><tr><td>
<div align="right"><a href="112-05.htm">Wstecz</a> / <a href="112-ind.htm">Spis
Treci</a> / <a href="112-07.htm">Dalej</a></div>
<h4>SEN W LABORATORIUM</h4>
<p>Wikszo z nas uwaa, e sen jest zjawiskiem jednorodnym, stosunkowo dugim okresem utraty przytomnoci, ktry potrzebny jest po to, by zregenerowa siy po mczcym dniu i odpocz od codziennych trosk. Sen, wedug tego spojrzenia, jest wypoczynkiem, relaksem. Obecny stan wiedzy, uzyskany dziki badaniom z zastosowaniem zaawansowanych technologicznie urzdze pomiarowych, wskazuje, e jest to zjawisko o wiele bardziej skomplikowane i interesujce.</P>
<p>Przede wszystkim sen nie jest czym jednorodnym, lecz skada si z kilku rnych faz. Aktualnie wyodrbnia si pi faz snu: cztery fazy snu wolnofalowego i jedna faza REM (ang. rapid eye movements szybkie ruchy gaek ocznych), zwana take snem paradoksalnym.</P>
<p>Wrd wskanikw charakteryzujcych poszczeglne fazy snu znajduj si wykresy EEG, czyli elektroencefalogram, ktry wskazuje zmiany potencjaw elektrycznych w mzgu, mierzonych na powierzchni skry gowy. Due znaczenie maj take wykresy zmian cinienia krwi, napicia mini, temperatury ciaa, opornoci elektrycznej skry, oddechu, ttna itp.</P>
<p>By moe dalszy rozwj nauki pozwoli na jeszcze dokadniejsze badania i wiksze zrnicowanie faz snu, opisujce zachowanie si organizmu, mzgu i umysu w tym tajemniczym stanie wiadomoci.</P>
<p>Przed I faz snu nastpuje proces zasypiania, stan rozlunienia na granicy jawy i snu. Ttno wyrwnuje si, oddech staje si regularny, temperatura ciaa opada. Codzienne problemy i wraenia zmysowe pynce z otoczenia staj si przyjemnie odlege. wiadomo zasypiajcego pogra si w wyobraenia hypnagogiczne (hypnos sen, gogos prowadzcy), czyli wyobraenia prowadzce do snu. S to fragmenty obrazw, dziwnych myli, elementy snw i wizji. W mzgu rejestrujemy rytm alfa o czstotliwoci od 8 do 12 Hz (zazwyczaj ok. 10 Hz) i napiciu okoo szedziesiciu mikrowoltw. Rytmowi temu towarzyszy wraenie pogodnego, przyjemnego odprenia, gdy myli przepywaj przez umys nie zakcone przez koncentracj, swobodnie jak chmury na niebie.</P>
<p>W miar jak zasypianie pogbia si, rytm alfa powoli zanika, a oczy poruszaj si powoli pod zamknitymi powiekami. W tym czasie wystpuje gwatowne wyadowanie elektryczne w mzgu, przypominajce napad padaczkowy. To naturalne i niegrone zjawisko powoduje nagy skurcz mini, drgnicie caego ciaa zwane zrywem mioklonicznym. Czasami moe on nawet wybudzi zasypiajcego, jednak najczciej proces zasypiania trwa dalej i pojawia si czynnociowa lepota, tak i nawet mimo otwarcia powiek zasypiajcy nic nie widzi i nie reaguje na ruch wok siebie. Niektrzy ludzie pi z potwartymi powiekami. Wtedy wystpuj te ywe wyobraenia wzrokowe, wizje, a nawet marzenia senne.</P>
<p>Zaczyna si I faza snu. Krzywa EEG o maej amplitudzie, nieregularna i zmienna, czasami przerywana jest przez regularny rytm alfa. Minie si rozluniaj, zwalnia rytm serca, czowiek doznaje leniwych myli, majaczenia, wrae unoszenia si lub opadania.</P>
<p>Faza II charakteryzuje si pojawieniem szybkich wyadowa w EEG, zwanych wrzecionami snu oraz powolnymi i regularnymi ruchami oczu w prawo i lewo. Trwa ona okoo trzydzieci minut.</P>
<p>W fazie III obok wrzecion snu pojawiaj si due, wolne fale delta, o czstotliwoci okoo 1 Hz i napiciu okoo trzystu mikrowoltw, czyli piciokrotnie wikszym ni rytm alfa. Nastpuje dalsze pogbienie rozlunienia mini, zwolnienie rytmu serca, spadek temperatury ciaa i cinienia krwi oraz spowolnienie oddechu. W tej fazie bardzo trudno jest obudzi picego. Zblia si on do fazy IV zwanej snem delta, kiedy to wielkie i regularne fale w dwch pkulach mzgowych synchronizuj si w wysokim stopniu.</P>
<p>Spowodowa obudzenie mog tylko bardzo silne dwiki lub nawet potrzsanie ciaem picego, a i tak odzyskanie przytomnoci zabiera zwykle kilka sekund. Co ciekawe, badania wykazuj, e proces odbierania wrae przez mzg nie zostaje zniesiony, lecz nie funkcjonuje jedynie przetwarzanie tych informacji na wiadome postrzeganie.</P>
<p>Po 60 90 minutach od zanicia, picy jak gdyby odbywa drog powrotn do pytszych faz snu, ale tym razem o wiele szybciej. W cigu kilku minut przechodzi on pynnie a do fazy I, kiedy to fale EEG maj niskie napicie, s szybkie i nieregularne, przypominaj zapis ze stanu czuwania. Jednak nie jest to, jak kiedy sdzono, powrt do stanu jawy, lecz odmiana I fazy snu. Pomimo tych zjawisk picy jest oderwany od wiata o wiele bardziej ni przy zasypianiu, moe obudzi go tylko bardzo silny haas lub, paradoksalnie, znaczcy szept (np. imi picego). W tym momencie pojawia si nowa cecha, oczy zaczynaj porusza si szybko, silnie i gwatownie, jakby picy patrzy pod zamknitymi powiekami na jakie dynamiczne sceny. Zaczyna si faza REM.</P>
<p>Jest to tak odrbny rodzaj snu, e niektrzy badacze nie uznaj go za sen, lecz za inny stan wiadomoci. Oddech staje si nieregularny, pytki, rytm serca i cinienie krwi wzrastaj jak w czasie przeywania silnych emocji lub podczas wysiku. Wzrasta zuycie tlenu, czyli spalanie, a temperatura mzgu jest tak wysoka, jak rzadko w stanie czuwania. Mona nawet powiedzie, e wanie w fazie REM mzg pracuje najintensywniej. Poziom tlenu we krwi obnia si tak znacznie, e wydaje si, jakby picy wstrzymywa oddech. Stanowi temu towarzyszy rozlunienie i zwiotczenie mini (szczeglnie mini tuowia), minie szyi i karku nie mog utrzyma gowy i skrca si ona na bok. Jednoczenie niektre minie twarzy zachowuj swj tonus, a osoby przeywajce napicia psychiczne mog wtedy zgrzyta zbami. U mczyzn w czasie fazy REM wystpuje erekcja, a u kobiet zwilenie pochwy. Reakcje te nie s zwizane z marzeniami erotycznymi, s one rodzajem podstawowego odruchu fizjologicznego wystpujcego rwnie u niemowlt i ludzi starych. Nie wystpuje on jedynie podczas snw o charakterze lkowym.</P>
<p>Generalnie jednak ciao w fazie REM jest tak gboko rozlunione, e obudzeniu w niej towarzyszy czasami uczucie braku wrae dotykowych i niemoliwo poruszenia si, czyli tzw. senny parali. Jest on zjawiskiem zupenie niegronym i mija zazwyczaj po kilkunastu sekundach. picego trudno obudzi podczas trwania tej fazy snu, jednak mzg wykazuje pewn wybirczo impulsw. Obok silnych bodcw mog obudzi nas sabe sygnay posiadajce znaczenie. Na przykad budzimy si na dwik wasnego imienia lub nazwiska, matka za, nie reagujca na silne haasy, budzi si natychmiast, gdy jej dziecko cicho zapacze. Kiedy obudzimy picego w tej fazie snu, bdzie on doskonale, ze szczegami pamita tre marze sennych.</P>
<p>Zapis EEG fazy REM przypomina stan czuwania w czasie najwikszej aktywnoci. Przerywany on jest rytmami alfa i theta ( 4-7 Hz), wytwarzanymi w czci mzgu zwanej hipokampem. Rytm theta wystpuje zarwno w stanach silnego napicia uwagi, w czasie lku, niepokoju, jak i w fazie marze sennych. Niektre badania stwierdzaj, e towarzyszy on take stanom bardzo gbokiej medytacji i ekstazy. Generalnie mona powiedzie, i rytm theta jest charakterystyczny dla momentw pogrenia si w wiat wewntrzny, wiat uczu i wspomnie, ktremu towarzyszy odcicie si od wikszoci wrae pyncych ze wiata zewntrznego.</P>
<p>Pierwsza w nocy faza REM trwa bardzo krtko, okoo dziesiciu minut. Kolejna, nastpujca znowu po okoo dziewidziesiciu minutach, ju duej, gdy okoo dwadziestu minut. Po czterech, piciu takich cyklach, nad ranem moe ona nawet doj do czterdziestu minut. cznie w cigu jednej nocy spdzamy w fazie REM przecitnie okoo 1,5 godziny, a przez cae ycie nimy okoo szeciu lat.</P>
<p>Im bliej porannego przebudzenia, tym ywsze s senne marzenia. Pierwsze pojawienie si fazy REM towarzyszy snom bezbarwnym, bardziej przypominajcym myli ni obrazy. Ostatnie sny nad ranem s bogate, kolorowe, maj dynamiczn akcj, a nawet rozcigaj si na inne fazy snu.</P>
<p>W latach siedemdziesitych i osiemdziesitych udao si laboratoryjnie potwierdzi istnienie wiadomych snw i zbada ich wskaniki fizjologiczne. Odkryto, a raczej potwierdzono wczeniejsze obserwacje, e zdecydowana wikszo ( okoo 90 procent) wiadomych snw ma miejsce w fazie REM, pozostae (10 procent) to sny w I i II fazie snu wolnofalowego. Stwierdzono take, i wiadomym snom towarzysz bardzo rne fale mzgowe, delta, alfa i theta, pomieszane ze sob i nieregularne. Jednak bezporednio przed osigniciem stanu wiadomoci we nie, szczeglnie wrd pocztkujcych oneironautw, zauwaono du aktywacj rytmu alfa. Momentowi pojawienia si jasnego snu odpowiaday te: niewielki wzrost cinienia krwi, czstotliwoci uderze serca, rytmu oddechowego i ruchw gaek ocznych. wiadomo zazwyczaj pojawia si na pocztku aktywnej podfazy fazy REM. Jasne sny wystpuj take o wiele czciej w pniejszych fazach REM ni na pocztku snu i wymagaj wikszej aktywacji mzgu i organizmu. S jak gdyby troch blisze jawy.</P>
<p>Nic nie wskazuje na to, aby z fizjologicznego punktu widzenia w jaki szczeglny sposb wyrnia sny wiadome spord innych, zwykych snw. Jedyn wyrniajc je cech jest subiektywna wiedza, i znajdujemy si w wiecie naszego snu.</P></td></tr></table></body>
</HTML>