{\rtf1\ansi\ansicpg1250\uc1\deff0\stshfdbch0\stshfloch0\stshfhich0\stshfbi0\deflang1045\deflangfe1045{\fonttbl{\f0\froman\fcharset238\fprq2{\*\panose 02020603050405020304}Times New Roman;}
{\f2\fmodern\fcharset238\fprq1{\*\panose 02070309020205020404}Courier New;}{\f71\froman\fcharset0\fprq2 Times New Roman;}{\f70\froman\fcharset204\fprq2 Times New Roman Cyr;}{\f72\froman\fcharset161\fprq2 Times New Roman Greek;}
{\f73\froman\fcharset162\fprq2 Times New Roman Tur;}{\f74\froman\fcharset177\fprq2 Times New Roman (Hebrew);}{\f75\froman\fcharset178\fprq2 Times New Roman (Arabic);}{\f76\froman\fcharset186\fprq2 Times New Roman Baltic;}
{\f77\froman\fcharset163\fprq2 Times New Roman (Vietnamese);}{\f91\fmodern\fcharset0\fprq1 Courier New;}{\f90\fmodern\fcharset204\fprq1 Courier New Cyr;}{\f92\fmodern\fcharset161\fprq1 Courier New Greek;}{\f93\fmodern\fcharset162\fprq1 Courier New Tur;}
{\f94\fmodern\fcharset177\fprq1 Courier New (Hebrew);}{\f95\fmodern\fcharset178\fprq1 Courier New (Arabic);}{\f96\fmodern\fcharset186\fprq1 Courier New Baltic;}{\f97\fmodern\fcharset163\fprq1 Courier New (Vietnamese);}}{\colortbl;\red0\green0\blue0;
\red0\green0\blue255;\red0\green255\blue255;\red0\green255\blue0;\red255\green0\blue255;\red255\green0\blue0;\red255\green255\blue0;\red255\green255\blue255;\red0\green0\blue128;\red0\green128\blue128;\red0\green128\blue0;\red128\green0\blue128;
\red128\green0\blue0;\red128\green128\blue0;\red128\green128\blue128;\red192\green192\blue192;}{\stylesheet{\ql \li0\ri0\widctlpar\aspalpha\aspnum\faauto\adjustright\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 \snext0 Normal;}
{\*\cs10 \additive \ssemihidden Default Paragraph Font;}{\*
\ts11\tsrowd\trftsWidthB3\trpaddl108\trpaddr108\trpaddfl3\trpaddft3\trpaddfb3\trpaddfr3\trcbpat1\trcfpat1\tscellwidthfts0\tsvertalt\tsbrdrt\tsbrdrl\tsbrdrb\tsbrdrr\tsbrdrdgl\tsbrdrdgr\tsbrdrh\tsbrdrv 
\ql \li0\ri0\widctlpar\aspalpha\aspnum\faauto\adjustright\rin0\lin0\itap0 \fs20\lang1024\langfe1024\cgrid\langnp1024\langfenp1024 \snext11 \ssemihidden Normal Table;}}{\*\revtbl {Unknown;}}{\*\rsidtbl \rsid936200\rsid2974352\rsid13108091}
{\*\generator Microsoft Word 10.0.2627;}{\info{\author Luc Liu}{\operator Luc Liu}{\creatim\yr2003\mo5\dy6\hr23\min42}{\revtim\yr2003\mo5\dy6\hr23\min42}{\version2}{\edmins0}{\nofpages199}{\nofwords60716}{\nofchars364300}{\*\company dom}
{\nofcharsws424168}{\vern16437}}\margl1417\margr1417\margt1417\margb1417 \facingp\widowctrl\ftnbj\aenddoc\hyphhotz425\noxlattoyen\expshrtn\noultrlspc\dntblnsbdb\nospaceforul\hyphcaps0\horzdoc\dghspace120\dgvspace120\dghorigin1701\dgvorigin1984\dghshow0
\dgvshow3\jcompress\viewkind1\viewscale100\htmautsp\nolnhtadjtbl\rsidroot2974352 \fet0\sectd \pgnrestart\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj {\*\pnseclvl1\pnucrm\pnstart1\pnindent720\pnhang {\pntxta .}}{\*\pnseclvl2
\pnucltr\pnstart1\pnindent720\pnhang {\pntxta .}}{\*\pnseclvl3\pndec\pnstart1\pnindent720\pnhang {\pntxta .}}{\*\pnseclvl4\pnlcltr\pnstart1\pnindent720\pnhang {\pntxta )}}{\*\pnseclvl5\pndec\pnstart1\pnindent720\pnhang {\pntxtb (}{\pntxta )}}{\*\pnseclvl6
\pnlcltr\pnstart1\pnindent720\pnhang {\pntxtb (}{\pntxta )}}{\*\pnseclvl7\pnlcrm\pnstart1\pnindent720\pnhang {\pntxtb (}{\pntxta )}}{\*\pnseclvl8\pnlcltr\pnstart1\pnindent720\pnhang {\pntxtb (}{\pntxta )}}{\*\pnseclvl9\pnlcrm\pnstart1\pnindent720\pnhang 
{\pntxtb (}{\pntxta )}}\pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2304\tx3456\tx5760\tx5904\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
\par \tab \tab \tab Erich von D\'e4niken
\par }\pard \ql \fi-2304\li2304\ri0\sl720\slmult0\nowidctlpar\tx288\tx2304\tx3456\tx5760\tx5904\faauto\rin0\lin2304\itap0 {\f2\insrsid2974352 _____________________________________________________________________________ DZIE\'d1, W KT\'d3RYM PRZYBYLI BOGOWIE

\par }\pard \ql \li0\ri0\sa720\sl720\slmult0\nowidctlpar\tx288\tx2304\tx3456\tx5760\tx5904\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 _____________________________________________________________________________
\par }\pard \ql \li0\ri0\sl720\slmult0\nowidctlpar\tx288\tx2304\tx3456\tx5760\tx5904\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352  I. Cudowna podr\'f3\'bf w epok\'ea kamienn\'b9
\par }\pard \ql \li5760\ri0\sa720\sl240\slmult0\nowidctlpar\tx288\tx2304\tx3456\tx5760\tx5904\faauto\rin0\lin5760\itap0 {\f2\insrsid2974352 Dwie rzeczy nie maj\'b9 granic: wszech\'9cwiat i ludzka g\'b3upota
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2304\tx3456\tx5760\tx5904\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab \tab \tab \tab Albert Einstein (1879-1955)
\par \tab Ju\'bf pierwszego wieczora w Gwatemali zdarzy\'b3o si\'ea co\'9c, czego nie
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2304\tx3456\tx5760\tx5904\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {
\f2\insrsid2974352 lubi\'ea, kiedy mam zamiar nie nagabywany pomyszkowa\'e6 sobie w jakim\'9c kraju. W hallu hotelu "El Dorado" us\'b3ysza\'b3em, \'bfe kto\'9c wywo\'b3uje moje nazwisko - trzeci program telewizji prosi\'b3 mnie o wywiad.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2304\tx3456\tx5760\tx5904\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 W Gwatemali by\'b3em przed pi\'eaciu laty. Od tamtej pory stolica tego
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2304\tx3456\tx5760\tx5904\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 kraju prze\'bfy\'b3a wielki rozw\'f3j. O ile jednak dumna sylwetka centrum pe\'b3nego rozmigotanych reklam prawie si\'ea nie zmieni\'b3
a, o tyle pozosta\'b3a cz\'ea\'9c\'e6 sze\'9c\'e6settysi\'eacznego miasta le\'bf\'b9cego 1493 m n.p.m. mi\'eadzy wul\-kanami Agua a Fuego, t\'eatni nowym \'bfyciem. Republika Gwatemali nie
\par \sect }\sectd \margrsxn2448\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2304\tx3456\tx5760\tx5904\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {
\f2\insrsid2974352 chce by\'e6 ci\'b9gle krajem rozwijaj\'b9cym si\'ea, pragnie wyj\'9c\'e6 z izolacji, w jakiej znalaz\'b3y si\'ea mniejsze narody. Rozbudzone ambicje odczuwa si\'ea tu na
\par ka\'bfdym kroku. Oko\'b3o 60 % ludno\'9cci stanowi\'b9 Indianie, 25% Metysi reszta - to biali, z kt\'f3rych wi\'eakszo\'9c\'e6 mieszka tu od pokole\'f1. 
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2304\tx3456\tx5760\tx5904\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 Miasto Gwatemala b\'eadzie dla nas w najbli\'bfszych dniach baz\'b9
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2304\tx3456\tx5760\tx5904\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 wypadow\'b9 wypraw do staro\'bfytnych siedlisk Maj\'f3w, pierwszym celem 
\par za\'9c Tikal. Samolotem towarzystwa lotniczego "Aviateca" lecimy naza\-jutrz w po\'b3udnie do Flores nad jeziorem Peten Itz\'e1. W nowym budynku dworca lotniczego wita nas potworna duchota. Pod eternitowym
\par dachem hali przypominaj\'b9cej hangar \'bfar jak w piecu. Nie znale\'9fli\'9cmy samochodu terenowego, wynaj\'b9\'b3em wi\'eac p\'f3\'b3ci\'ea\'bfar\'f3wk\'ea datsuna. Po\-wiedziano mi te\'bf, \'bfe droga do Tikal jest w doskona\'b3ym stanie.
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2304\tx3456\tx5760\tx5904\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {
\f2\insrsid2974352 \tab By\'b3em przyzwyczajony do informacji tego rodzaju. Z ka\'bfdym przejechanym kilometrem oczekiwa\'b3em wi\'eac niespodziewanego ko\'f1ca r\'f3wniutkiej wst\'eagi asfaltu - nic takiego si\'ea jednak nie sta\'b3
o. Jak nam obiecywano, jechali\'9cmy dobr\'b9 drog\'b9, mijaj\'b9c fincas, ogromne maj\'b9tki ziemskie z plantacjami kawy i kukurydzy. A\'bf do Tikal sze\'9c\'e6dziesi\'eacio\-kilometrowa droga by\'b3a r\'f3wna jak st\'f3\'b3. Gdyby ulewne tropikalne

\par deszcze nie ogranicza\'b3y widoczno\'9cci, przybyliby\'9cmy na miejsce ju\'bf po godzinie jazdy. A tak dopiero o p\'f3\'9fnym zmierzchu dotarli\'9cmy do szlaba\-nu zamykaj\'b9cego wjazd do Archeologicznego Parku Narodowego Tikal. 
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2304\tx3456\tx5760\tx5904\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 Ralf, chemik in spe a zarazem m\'f3j towarzysz podr\'f3\'bfy, podobnie jak ja
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2304\tx3456\tx5760\tx5904\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 wypatrywa\'b3 hotelu "Jungle Lodge", w kt\'f3rym sp\'eadzi\'b3em kilka dni przed siedemnastu laty. Przy drodze znajdowa\'b3y si\'ea w\'f3
wczas tablice infor\-macyjne. Teraz nie by\'b3o \'bfadnej.
\par \tab - Se\'f2ores. - zawo\'b3a\'b3em w kierunku trzech Indian siedz\'b9cych na
\par ziemi. - Gdzie jest "Jungle Lodge" ?
\par \tab Spojrzeli na mnie t\'eapo. Czy m\'f3j hiszpa\'f1ski by\'b3 a\'bf tak niezrozumia\'b3y, 
\par a\tab mo\'bfe oni znali tylko jeden z szesnastu india\'f1skich dialekt\'f3w, kt\'f3rymi
\par po dzi\'9c dzie\'f1 m\'f3wi si\'ea w Gwatemali? Doda\'b3em gazu.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2304\tx3456\tx5760\tx5904\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Granatowe chmury deszczowe sprawi\'b3y, \'bfe zmierzch zapad\'b3 szybciej
\par \sect }\sectd \margrsxn1152\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2304\tx3456\tx5760\tx5904\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {
\f2\insrsid2974352 ni\'bf zazwyczaj. Gdzieniegdzie ja\'9cnia\'b3y prostok\'b9ty niewielkieh okien roz\'9cwietlonych s\'b3abymi \'bfar\'f3wkami, przed ubogimi chatami dymi\'b3y pochodnie. Po chwili poczuli\'9cmy swojski zapach w\'ea
gla drzewnego. Nagle datsun zacz\'b9\'b3 podskakiwa\'e6 na wybojach, skr\'eaci\'b3em wi\'eac w kie\-runku \'9cwiat\'b3a widocznego mi\'eadzy dwoma olbrzymimi puchowcami. 
\par [Puchowiec (Ceibapentandra) - drzewo, z kt\'f3rego jajowatych owoc\'f3w o d\'b3ugo\'9cci do 15 cm wydobywa si\'ea we\'b3nisty puch, stosowany jako materia\'b3 tapicerski oraz wype\'b3nienie kamizelek ratunkowych (kapok\'f3w).]
\par Pod okapem drewnianej chaty jaki\'9c starzec pali\'b3 fajk\'ea. Wcale nie przeszkadza\'b3 mu deszcz, kt\'f3ry zaczyna\'b3 w\'b3a\'9cnie b\'eabni\'e6 po dachu
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2304\tx3456\tx5760\tx5904\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {
\f2\insrsid2974352 naszego samochodu zamieniaj\'b9c zarazem drog\'ea w grz\'eazawisko.
\par \tab - Przepraszam - zapyta\'b3em najpierw po hiszpa\'f1sku, a potem po angielsku. - Jak dojecha\'e6 do "Jungle Lodge"? - Starzec pokr\'eaci\'b3 g\'b3ow\'b9, ale nie by\'b3a to chyba odpowied\'9f. Nagle przypomnia\'b3o mi si\'ea, \'bfe hotel sta\'b3
 na niewielkim wzg\'f3rzu.
\par \tab Droga, kt\'f3r\'b9 jechali\'9cmy, zamieni\'b3a si\'ea w potok.
\par \tab - Ta woda p\'b3ynie z g\'f3ry - rzuci\'b3 Ralf z humorem. Skr\'eaci\'b3em
\par w\tab \'b3o\'bfysko strumienia i ruszy\'b3em pod pr\'b9d. Datsun j\'eacza\'b3 podskakuj\'b9c
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2304\tx3456\tx5760\tx5904\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {
\f2\insrsid2974352 na korzeniach i g\'b3azach. Wreszcie reflektory prze\'9clizn\'ea\'b3y si\'ea po znisz\-czonej drewnianej tablicy, na kt\'f3rej widnia\'b3 czerwony napis: JUNGLE LODGE. Samoch\'f3d ko\'b3ysa\'b3 si\'ea sun\'b9c w\'9cr\'f3d drzew i krzak
\'f3w. Gdzie\'9c tu znajduje si\'ea zapewne budynek hotelu i bungalowy.
\par \tab Zatrzyma\'b3em w\'f3z, zgasi\'b3em reflektory. Kiedy oczy przyzwyczai\'b3y si\'ea nam do ciemno\'9cci, ujrzeli\'9cmy nie o\'9cwietlony, wyd\'b3u\'bfony budynek,
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2304\tx3456\tx5760\tx5904\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {
\f2\insrsid2974352 pokryty dachem z li\'9cci palmowyeh i \'b3yka. Ze \'9crodka dobiega\'b3y m\'easkie g\'b3osy. Wszystko by\'b3o nieco niesamowite. Zawo\'b3a\'b3em Halo, a zaraz potem: "Buenos tardes!"
\par \tab Us\'b3yszeli\'9cmy kroki. Za drzwiami kto\'9c zapali\'b3 zapalniczk\'ea, po chwili zaja\'9cnia\'b3o \'9cwiat\'b3o. Rozta\'f1czony p\'b3omie\'f1 o\'9clepia\'b3 padaj\'b9c nam prosto
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2304\tx3456\tx5760\tx5904\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {
\f2\insrsid2974352 w\tab twarz. Trzymaj\'b9cy \'9cwiec\'ea cz\'b3owiek o posturze zapa\'9cnika wagi ci\'ea\'bfkiej
\par spojrza\'b3 na mnie przyja\'9fnie.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2304\tx3456\tx5760\tx5904\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 - Bienvenidos! Se\'f2or von D\'e4niken? - Przez d\'b3u\'bfsz\'b9 chwil\'ea olbrzym
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2304\tx3456\tx5760\tx5904\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 przygl\'b9da\'b3 mi si\'ea badawczo. - Bienvenidos, don Eric! - powiedzia\'b3
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2304\tx3456\tx5760\tx5904\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {
\f2\insrsid2974352 w\tab ko\'f1cu niskim i jakby melancholijnym g\'b3osem. Rozb\'b3ys\'b3a latarka.
\par Ujrza\'b3ezn poczciw\'b9 twarz o d\'b3ugim, w\'b9skim nosie. M\'ea\'bfczyzna mia\'b3 ko\'b3o pi\'ea\'e6dziesi\'b9tki, by\'b3 ubrany w br\'b9zow\'b9 bawe\'b3nian\'b9 koszul\'ea w \'bf\'f3\'b3t\'b9 krat\'ea 
\par i\tab o wiele za ciasne zielone spodnie ze sztruksu, nie prane od niepami\'eat-
\par nych czas\'f3w.
\par \tab - Sk\'b9d pan mnie zna?
\par \tab Olbrzym przedstawi\'b3 si\'ea pod okapem, po kt\'f3rym z szumem sp\'b3ywa\'b3y
\par potoki deszczu:
\par \tab - Jestem Julio Chaves. Prosz\'ea mi m\'f3wi\'e6 Julio. - Wymawia\'b3 "j"
\par jako twarde, gard\'b3owe "h". - Czy mog\'ea do pana m\'f3wi\'e6 don Eric?
\par \tab - Prosz\'ea mi m\'f3wi\'e6 Erich! - zgodzi\'b3em si\'ea, lecz nadal m\'f3wi\'b3 do
\par mnie "Don Eric". W kilku s\'b3owach wyja\'9cni\'b3, \'bfe jest Gwatemalczykiem
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2304\tx3456\tx5760\tx5904\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {
\f2\insrsid2974352 ale pochodzi z Europy i jest in\'bfynierem budownictwa, \'bfe archeologiczna pasja kaza\'b3a mu przez wiele lat studiowa\'e6 histori\'ea Tikal i innych o\'9crodk\'f3w kultowych Maj\'f3w, \'bfe przeczyta\'b3 wszystkie hiszpa\'f1skie

\par wydania moich ksi\'b9\'bfek, zna zamieszczone w nich zdj\'eacia i widzia\'b3 mnie wczoraj w telewizji.
\par \tab - Dlaczego nigdzie nie pali si\'ea \'9cwiat\'b3o?
\par \tab - Ze wzgl\'eadu na moskity. - Olbrzym z rezygnacj\'b9 opu\'9cci\'b3 r\'eace,
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2304\tx3456\tx5760\tx5904\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {
\f2\insrsid2974352 kiedy jednak br\'b9zowawy owad wielko\'9cci chrab\'b9szcza wkr\'eaci\'b3 mi si\'ea we w\'b3osy, Julio bez wahania paln\'b9\'b3 mnie swoj\'b9 wielk\'b9 \'b3ap\'b9.
\par \tab - Pardon! - powiedzia\'b3 i pstrykn\'b9wszy palcami cisn\'b9\'b3 martwego 
\par owada w deszcz, a potem szerokim gestem zaprosi\'b3 nas do \'9crodka. Jeden z\tab trzech obecnych tam m\'ea\'bfczyzn zapali\'b3 natychmiast przedpotopow\'b9
\par latarni\'ea.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2304\tx3456\tx5760\tx5904\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 - Gdzie s\'b9 go\'9ccie hotelu? - zacz\'b9\'b3em si\'ea dopytywa\'e6 patrz\'b9c na
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2304\tx3456\tx5760\tx5904\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 resztki minionej \'9cwietno\'9cci pomieszczenia.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2304\tx3456\tx5760\tx5904\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 - Poza nami nie ma nikogo. Ludzie nocuj\'b9 tu tylko w ostateczno\'9cci
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2304\tx3456\tx5760\tx5904\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 -\tab powiedzia\'b3 Julio.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2304\tx3456\tx5760\tx5904\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Kiedy by\'b3em tu ostatni raz, hotel "Jungle Lodge" by\'b3 jeszcze nowy.
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2304\tx3456\tx5760\tx5904\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Mieszkali w nim archeolodzy, studenci, tury\'9cci. Od kiedy jednak 
\par asfaltowa szosa po\'b3\'b9czy\'b3a Tikal z Flores, tury\'9cci wo\'b3\'b9 eleganckie hotele w\tab mie\'9ccie. Archeolodzy natomiast ju\'bf si\'ea tu nie pojawiaj\'b9, bo prac
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 wykopaliskowych w Tikal prawie si\'ea nie prowadzi. Hotele, nie maj\'b9ce klient\'f3w, podupadaj\'b9 jeszcze pr\'eadzej, ni\'bf je budowano. W tropikalnej d\'bfungli z
\'b9b czasu daje zna\'e6 o sobie znacznie szybciej ni\'bf gdzie indziej. Moskitiery w oknach s\'b9 dziurawe, materace i po\'9cciel wilgotne, za to
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 z\tab prysznic
\'f3w woda ledwie kapie.
\par \tab Razem z Juliem i pozosta\'b3ymi m\'ea\'bfczyznami siedzieli\'9cmy w "jadalni" wok\'f3\'b3 \'9cwiecy. Nagle na dworze co\'9c zacz\'ea\'b3o warcze\'e6 - uruchomiono pr\'b9dnic\'ea. Po chwili rozjarzy\'b3y si\'ea go\'b3e \'bfar\'f3wki.
\par \tab Dekoracja, jaka zainspirowa\'b3aby Hitchcocka do napisania sceny dramatycznego morderstwa! P\'f3\'b3mrok. Przy stole sze\'9cciu zm\'eaczonych m\'ea\'bfczyzn - trzej o twarzach pokrytych nie\'9cwie\'bfym zarostem podaj\'b9 
\par sobie po kolei butelk\'ea rumu. Na \'9ccianie za lad\'b9 wisz\'b9 zardzewia\'b3e klucze do pokoi i zblak\'b3y kalendarz sprzed trzech lat wydany przez jak\'b9\'9c frm\'ea ubezpieczeniow\'b9. Wielkie po\'bf\'f3\'b3k\'b3e prze\'9ccierad\'b3o, na kt\'f3
rym wida\'e6
\par \sect }\sectd \margrsxn1584\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
jakby odbicie steli Maj\'f3w, dzieli d\'b3ugie pomieszczenie na dwie cz\'ea\'9cci. Poza tym stoi tu jeszcze wiele sto\'b3\'f3w pomalowanych na br\'b9zowo.
\par Dziury mi\'eadzy dachem a \'9ccianami zapewniaj\'b9 sta\'b3y dop\'b3yw \'9cwie\'bfego powietrza i u\'b3atwiaj\'b9 bezustanne wizyty wszelkiego lataj\'b9cego robact\-wa. S\'b3ycha\'e6 brz\'eaczenie moskit\'f3w, kt\'f3re tak d\'b3ugo obmacuj\'b9 czu\'b3
kami 
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 \'9cciany, pod\'b3og\'ea i sto\'b3y, a\'bf traf\'b9 w ko\'f1cu z satysfakcj\'b9 na ludzkie cia\'b3o. India\'f1ska dziewczyna - gdzie ukrywa\'b3a si\'ea dot\'b9
d? - podaje nam
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 sznycle wo\'b3
owe z nie omaszczonym ry\'bfem. Wyg\'b3odniali rzucamy si\'ea na jedzenie. Dobra psu i mucha! (Kt\'f3rego\'9c dnia zaszed\'b3em do kuchni
\par i\tab zrobi\'b3o mi si\'ea niedobrze. Na stole la\'bfa\'b3y kawa\'b3ki mi\'easa, owoce
\par i\tab jarzyny, na kt\'f3rych roi\'b3o si\'ea od much i mr\'f3wek. Garnki i patelnie by\'b3y
\par pokryte zakrzep\'b3ym starym t\'b3uszczem. Przez nast\'eapne cztery dni
\par \'bfywili\'9cmy si\'ea wy\'b3\'b9cznie orzeszkami z puszki i coca-col\'b9.)
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Julio i brodacze zanie\'9cli nasze baga\'bfe do bungalowu nr 3. Um\'f3wili\'9c-
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 my si\'ea na dziewi\'b9t\'b9 rano - o wiele za p\'f3\'9fno, bo o \'9cnie i tak nie by\'b3o co marzy\'e6. Ze zm\'eaczenia mo\'bfna si\'ea by\'b3o wprawdzie jako\'9c
 przyzwyczai\'e6 do ciasnego \'b3\'f3\'bfka pokrytego ple\'9cni\'b9, ale z moskitami nie da\'b3o si\'ea znale\'9f\'e6 \'bfadnej p\'b3aszczyzny porozumienia. Szpar\'ea pod drzwiami i dziury
\par w\tab siatkach umieszczonych w oknach pozakleja\'b3em wrrawdzie plastrem,
\par kt\'f3rego wielkie rolki zawsze wo\'bf\'ea ze sob\'b9, ale wobec pluskiew i innych paso\'bfyt\'f3w byli\'9cmy bezradni - gryz\'b3y nas bez przerwy w \'b3ydki, uda i co szlachetniejsze cz\'ea\'9cci cia\'b3a. Znalaz\'b3y chyba szczeg\'f3lne upodobanie

\par w\tab szwajcarskiej krwi. Za\'b3o\'bfyli\'9cmy d\'bfinsy i obwi\'b9zali\'9cmy nogawki
\par w\tab kostkach sznurowad\'b3ami. Ale nie spali\'9cmy nadal, bo na dworze
\par odzywa\'b3y si\'ea jakie\'9c zwierz\'eata. Ustawiczne "uuurch, uuurch, uuurch a\'bf
\par do b\'f3lu wwierca\'b3o si\'ea w uszy. O siatki w oknach obija\'b3y si\'ea chrab\'b9szcze. Czy w og\'f3le uda\'b3o nam si\'ea zasn\'b9\'e6? Je\'9cli tak, to zapadali\'9cmy w sen tylko na kr\'f3tkie chwile - pod narkoz\'b9 zm\'ea
czenia. O pierwszym brzasku wstali\'9cmy, zjedli\'9cmy troch\'ea orzeszk\'f3w z puszki, a potem obolali powlekli\'9cmy si\'ea do datsuna - na pierwszym biegu, podskakuj\'b9c na
\par \sect }\sectd \margrsxn2304\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\sa480\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
wybojach koryta wczorajszej rzeki, kt\'f3ra dzi\'9c na powr\'f3t przeobrazi\'b3a si\'ea w drog\'ea, pojechali\'9cmy do Tikal.
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab Tikal, najstarsze miasto Niziny Maya
\par \tab O brzasku Tikal sprawia\'b3o wra\'bfenie miasta duch\'f3w. Szare welony mg\'b3y wznosz\'b9ce si\'ea nad akropolem otula\'b3y szczyty piramid. Spod st\'f3p ucieka\'b3y nam jaszczurki. W zaro\'9clach ha\'b3asowa\'b3 grzechotnik - prze\-p\'b3oszyli\'9c
my go jednak rzucaj\'b9c kamieniami.
\par \tab Tikal jest najstarszym miastem Maj\'f3w - znaleziska \'9cwiadcz\'b9, \'bfe istnia\'b3o ju\'bf w VIII w. prz. Chr. Staro\'bfytny Rzym za\'b3o\'bfono podobno
\par w\tab 753 r. prz. Chr. Wprawdzie rozkwit Tikal przypada wprawdzie na ten
\par sam okres, \'b3ecz ekspansja tej zdumiewaj\'b9cej struktury urbanistycznej wymyka si\'ea wszelkim por\'f3wnaniom z innymi wielkimi miastami tamtej epoki.
\par \tab Obszar, uznany przez rz\'b9d Gwatemali za Archeologiczny Park Narodowy, obejmuje 576 km2. Znajduje si\'ea tu ogromne skupisko ruin
\par \sect }\sectd \margrsxn2736\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 -\tab w wi\'ea
kszo\'9cci pokrytych bujn\'b9 ro\'9clinno\'9cci\'b9 - \'9cwiadcz\'b9cych, \'bfe
\par niegdy\'9c sta\'b3y tu "nowoczesne" w\'f3wczas budowle. W "city", strefie obejmuj\'b9cej oko\'b3o 16 km2, zlokalizowano mniej wi\'eacej trzy tysi\'b9ce zabytk\'f3w, z kt\'f3rych cz\'ea\'9c\'e6 ju\'bf odkopano. S\'b9 to domy mieszkalne
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 i\tab pa\'b3
ace, rezydencje w\'b3adc\'f3w, tarasy, platformy, piramidy oraz o\'b3tarze
\par -\tab \'b3\'b9cz\'b9 je ulice o kamiennej nawierzchni, przy kt\'f3rych znajduj\'b9 si\'ea
\par wielkie place do obrz\'eadowej gry w pi\'b3k\'ea. Lotnicze zdj\'eacia radarowe wykaza\'b3y r\'f3wnie\'bf istnienie podziemnej sieci kanalizacyjnej - systemu irygacyjnego rozci\'b9gaj\'b9cego si\'ea na ca\'b3y Jukatan. Infrastruktura wodo\-ci\'b9gowa by
\'b3a r\'f3wnie niezb\'eadna jak ogromne, planowo rozmieszczone zbiorniki wodne, z kt\'f3rych siedem odkryto w strefie wewn\'eatrznej, trzy za\'9c w zewn\'eatrznej - Tikal nie le\'bfy ani nad rzek\'b9, ani nad jeziorem. Ludno\'9c\'e6
 tego miasta w okresie narodzin Chrystusa eksperci oceniaj\'b9 
\par dzi\'9c na oko\'b3o 50-90 tys., a jest to liczba, kt\'f3r\'b9 - je\'9cli we\'9fmie si\'ea pod uwag\'ea wielko\'9c\'e6 metropolii - w trakcie odkopywania dalszych znale-
\par zisk trzeba b\'eadzie zapewne skorygowa\'e6 w g\'f3r\'ea.
\par \tab - Prosz\'ea mi powiedzie\'e6, don Eric, dlaczego Tikal zbudowano
\par w\'b3a\'9cnie tu, w sercu d\'bfungli, nie za\'9c nad brzegami jeziora Peten Itza, odleg\'b3ego zaledwie o czterdzie\'9cci kilometr\'f3w? Dlaczego w\'b3a\'9cnie tu?
\par \sect }\sectd \margrsxn1440\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 -\tab 
Don Eric nie wie.
\par \tab - Mo\'bfe przez przypadek... - odpar\'b3em, \'bfeby spoconemu olb\-rzymowi da\'e6 cho\'e6by namiastk\'ea odpowiedzi. Br\'b9zowym grzbietem d\'b3oni Julio zacz\'b9\'b3 nerwowo trze\'e6 czo\'b3o zlane potem.
\par \tab - Bzdura! Tu nie ma mowy o \'bfadnym przypadku! Tikal to matematyczno-astronomiczne monstrum... - Julio zaczyna\'b3 si\'ea robi\'e6 gadatliwy. Wynio\'9cle wskaza\'b3 na siedemdziesi\'eaciometrow\'b9 piramid\'ea 
\par le\'bf\'b9c\'b9 z prawej. - Oto \'9cwi\'b9tynia IV! - Potem wskaza\'b3 na lewo, gdzie sta\'b3a piramida "tylko" czterdziestometrowa. - Oto \'9cwi\'b9tynia I. Je\'9cli przeci\'b9gnie pan lini\'ea prost\'b9 mi\'eadzy \'9crodkiem \'9cwi\'b9tyni I a \'9c
rodkiem \'9cwi\'b9tyni IV, to 13 sierpnia linia ta wska\'bfe dok\'b3adnie azymut S\'b3o\'f1ca 
\par [Azymut - k\'b9t zawarty mi\'eadzy po\'b3udnikiem miejscowym a po\'b3udnikiem przecho\-dz\'b9cym przez obserwowane cia\'b3o niebieskie, mierzy si\'ea go od po\'b3udnia na zach\'f3d, p\'f3\'b3noc i wsch\'f3d.]
\par o\tab zachodzie. Przed nami wida\'e6 \'9cwi\'b9tyni\'ea III. Linia prosta \'b3\'b9cz\'b9ca
\par \'9cwi\'b9tyni\'ea I z III wskazuje dzie\'f1 r\'f3wnonocy, kolejna prosta, mi\'eadzy III
\par \sect }\sectd \margrsxn2304\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 a\tab IV, wsch
\'f3d S\'b3o\'f1ca pierwszego dnia zimy. I co pan na to, don Eric!
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 Don Eric milcza\'b3, ale Julio spostrzeg\'b3 jego sceptyczne spojrzenie. - \'8cwi\'b9tynia V, ta z ty\'b3u, le\'bfy dok\'b3adnie na wierzcho\'b3ku k\'b9ta
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 prostego, kt
\'f3rego ramiona biegn\'b9 do \'9cwi\'b9tyni I i IV! - Spojrza\'b3 na mnie z\tab rado\'9cci\'b9.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 - No i co z tego? Istnieje znacznie wi\'eacej budowli, kt\'f3re tworz\'b9 ze
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 sob\'b9 k\'b9t prosty. C\'f3\'bf w tym dziwnego?
\par \tab Julio zbli\'bfy\'b3 si\'ea do mnie prawie gro\'9fnie.
\par \tab - Ma pan kompas?
\par \tab Nosi\'b3em go w torbie z aparatami fotograficznymi. Po chwili przyrz\'b9d spocz\'b9\'b3 w wielkim \'b3apsku Julia, kt\'f3ry poprosi\'b3, \'bfebym spojrza\'b3 na czerwon\'b9 ig\'b3\'ea, kt\'f3ra jak zawsze wskazywa\'b3a p\'f3\'b3noc.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 - Czy m\'f3g\'b3by pan wskaza\'e6 piramid\'ea, kt\'f3rej przek\'b9tne le\'bf\'b9 na linii
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 p\'f3\'b3noc-po\'b3udnie lub wsch\'f3d-zach\'f3d? - spyta\'b3.
\par \sect }\sectd \margrsxn6048\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 Przenios\'b3
em wzrok z kompasu na piramidy.
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab - Nie - powiedzia\'b3em.
\par \tab Julio u\'9cmiechn\'b9\'b3 si\'ea z wy\'bfszo\'9cci\'b9.
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 \tab 
- Dobrze. Wejd\'9fmy na szczyt \'9cwi\'b9tyni I!
\par \tab Zarzucili\'9cmy aparaty fotograficzne na rami\'ea i ruszyli\'9cmy pos\'b3usznie za naszym olbrzymem. Julio zd\'b9\'bfa\'b3 \'bfwawo w kierunku schod\'f3w
\par \'9cwi\'b9tyni - od lat zdarza\'b3o mu si\'ea wiele razy wchodzi\'e6 na ni\'b9
\par z\tab kompasem i przyrz\'b9dami mierniczymi, dla nas jednak by\'b3a to
\par wspinaczka ryzykowna. Stopnie si\'eaga\'b3y do kolan, a na dobitk\'ea by\'b3y tak strome, \'bfe wej\'9ccie przypomina\'b3o mi wspinaczk\'ea w ska\'b3ach naszych szwajcarskich g\'f3r. W dole le\'bfa\'b3a Plaza - poro\'9cni\'eata traw\'b9
, otoczona piramidami i \'9cwi\'b9tyniami. Pi\'eacioro wczesnych turyst\'f3w, otulonych
\par \sect }\sectd \margrsxn2592\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 w\tab 
kolorowe peleryny, wygl\'b9da\'b3o jak pi\'ea\'e6 pracowitych mr\'f3wek kt\'f3rym
\par leniwa kr\'f3lowa da\'b3a rozkaz obfotografowania wszystkich stel, owych kamiennych przedmiot\'f3w, kt\'f3rych pierwotne znaczenie pozostaje do dzi\'9c kwesti\'b9 sporn\'b9.
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 Bez tchu stan
\'eali\'9cmy na szczycie, na najwy\'bfszej platformie piramidy,
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 nazywanej przez archeolog\'f3w \'9cwi\'b9tyni\'b9 I.
\par \tab Nawet na g\'f3rze by\'b3o jak w pralni. Po chwili us\'b3yszeli\'9cmy magiczne brz\'eaczenie i otoczy\'b3y nas roje moskit\'f3w. Pi\'b9tka turyst\'f3w spojrza\'b3a ku nam. Jeden z nich zawo\'b3a\'b3:
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 \tab 
- How is it up there?
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 - G\'b3upie pytanie - mrukn\'b9\'b3 Ralf. - Prawie jak na Matterhornie!
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 -\tab odkrzykn\'b9\'b3 po chwili trzymaj\'b9c si\'ea stalowego \'b3a\'f1cucha przymocowa-
\par nego na wszelki wypadek do kamieni. - Kto st\'b9d spadnie, nie wstanie chyba o w\'b3asnych si\'b3ach, prawda, don Julio?
\par \tab - B\'eadzie troch\'ea po\'b3amany - odrzek\'b3 Julio ze znudzeniem. - Du\'bfo gorzej spa\'9c\'e6 z siedemdziesi\'eaciometrowej \'9cwi\'b9tyni IV. Zesz\'b3ego roku zabi\'b3o si\'ea tam dw\'f3ch turyst\'f3w i jeden przewodnik.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 - Matterrhorn za\'b3atwia czterech alpinist\'f3w rocznie - Ralf upiera\'b3
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 si\'ea przy danych krajowych.
\par \tab - W trampkach - dorzuci\'b3em, bo my\'9cla\'b3em w\'b3a\'9cnie, \'bfe o wiele
\par \'b3atwiej by\'b3oby si\'ea tu wspina\'e6 w czym\'9c takim.
\par \tab Julio zn\'f3w zabra\'b3 g\'b3os:
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 - Don Eric, niech pan spojrzy w stron\'ea \'9cwi\'b9tyni V! Czy tworzy k\'b9t
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 prosty ze \'9cwi\'b9tyni\'b9 I, czy z IV?
\par \tab Stali\'9cmy na szczycie \'9cwi\'b9tyni I. Rzuci\'b3em okiem na schody i \'9cciany, spojrza\'b3em ku \'9cwi\'b9tyni V, potem ku bardziej oddalonej \'9cwi\'b9tyni IV. Kompas potwierdza\'b3 to, co widzia\'b3em: \'9cwi\'b9tynia IV, I i V tworzy\'b3y tr
\'f3jk\'b9t prostok\'b9tny. Ale co w tym dziwnego? Dlaczego nie mia\'b3by to by\'e6 przypadek? Powiedzia\'b3em to na g\'b3os.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 - Nie o to chodzi - pouczy\'b3 mnie Julio. - Zauwa\'bfy\'b3 pan, \'bfe ani
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 jedna ze \'9cwi
\'b9ty\'f1 nie jest zorientowana zgodnie ze stronami \'9cwiata. Przed chwil\'b9 przyzna\'b3 pan, \'bfe \'9cwi\'b9tynia IV, I i V tworz\'b9 tr\'f3jk\'b9t prostok\'b9tny. Ale w jakim kierunku odchodz\'b9 od osi p\'f3\'b3noc-po\'b3udnie ramiona tego tr\'f3jk
\'b9ta prowadz\'b9ce do \'9cwi\'b9tyni V i I?
\par \tab Rozbawiony odda\'b3 mi kompas. Spojrza\'b3em na \'9cwi\'b9tyni\'ea V.
\par \tab - Tak na oko 15 do 17 stopni na p\'f3\'b3nocny wsch\'f3d - odpar\'b3em niezdecydowanie - mo\'bfe ten stary kompas nie jest za dok\'b3adny...
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 \tab - Dok\'b3
adnie siedemna\'9ccie stopni! - tryumfowa\'b3 Julio Chaves, in\'bfynier, kt\'f3ry musia\'b3 to wiedzie\'e6 na pewno. - M\'f3wi\'ea panu, \'bfe nic nie jest tu przypadkowe!
\par \tab Nic nie rozumia\'b3em. Co ma znaczy\'e6 ta bzdura z siedemnastoma stopniami odchylenia na p\'f3\'b3nocny wsch\'f3d?
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 - Don Eric! - Julio m\'f3wi\'b3 teraz spokojnie i stanowczo. Podnios\'b3em
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 wzrok ku jego twarzy. - Tula. Chichen-Itza. Mayapan. Teotihua-
\par can... To tylko kilka s\'b3ynnych miast Maj\'f3w, kt\'f3re mo\'bfna znale\'9f\'e6
\par w\tab ka\'bfdym przewodniku. W ka\'bfdym z tych miast osie budynk\'f3w
\par odchylaj\'b9 si\'ea o siedemna\'9ccie stopni na p\'f3\'b3nocny wsch\'f3d. Przypadek?
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 Po tej zaskakuj
\'b9cej wypowiedzi Julio zrobi\'b3 pauz\'ea, jakiej nie zain-
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 scenizowa\'b3by lepiej \'bfaden re\'bfyser. Powoli zacz\'ea\'b3a do mnie dociera\'e6 niesamowito\'9c\'e6 tej informacji. Julio chcia\'b3 dowie\'9c\'e6, \'bfe o\'9c
rodki kultowe Mezoameryki zbudowano wed\'b3ug planu, okre\'9claj\'b9cego szczeg\'f3\'b3owo
\par \sect }\sectd \margrsxn1152\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 [Obszar na kt
\'f3rym rozwija\'b3y si\'ea niegdy\'9c wysokie kultuy Maj\'f3w - w odr\'f3\'bfnieniu od p\'f3\'b3nocnego Meksyku i po\'b3udniowych rejon\'f3w Ameryki \'8crodkowej od Nikaragui po Panam\'ea, nale\'bf\'b9cych raczej do tradycji po\'b3udniowoameryka\'f1
skiej albo kr\'eagu karaibskiego.]
\par zorientowanie budowli. Miejscowo\'9cci, wymienione przez Julia, zbudo-
\par \sect }\sectd \margrsxn1440\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\sa480\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 wano w r
\'f3\'bfnych okresach, ich inwestorzy jednak oraz architekci byli zawsze pos\'b3uszni jakim\'9c tajemniczym, nieub\'b3aganym przykazaniom. Dziwne.
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab Monumentalne relikwie
\par \tab Za jedyny pewnik mo\'bfna uzna\'e6 tylko, \'bfe budowniczowie wznie\'9cli te 
\par wszystkie \'9cwi\'b9tynie i piramidy nie po to, aby s\'b3u\'bfy\'b3y za obiekt fotografii dla turyst\'f3w XX wieku. Reszta jest wy\'b3\'b9cznie przypuszczeniem b\'b9d\'9f
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 czyst\'b9
 spekulacj\'b9.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Od samego pocz\'b9tku \'9cwi\'b9tynie i piramidy sta\'b3y tam, gdzie znajduj\'b9
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 si\'ea dzi\'9c ich ruiny. Nie ulega w\'b9tpliwo\'9cci, \'bfe nim rozpocz\'eato karczowanie d\'bfungli w tych miejscach - nie przypadkowych! - plani\'9cci Tikal
\par \sect }\sectd \margrsxn2448\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 dobrze przemy
\'9cleli wyb\'f3r placu budowy. Ale najpierw inwestor musia\'b3 zdecydowa\'e6, gdzie stanie dana budowla. Wznoszony budynek musia\'b3 potem czemu\'9c s\'b3u\'bfy\'e6.
\par \tab Tikal by\'b3o zapewne struktur\'b9 urbanistyczn\'b9 o szczeg\'f3lnym znacze\-niu. Wykopaliska wykaza\'b3y, \'bfe niekt\'f3re "nowe budowle" postawiono
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
na fundamentach starszych - w trakcie stuleci wykorzystywano
\par drogocenny grunt tak, jak post\'eapuje si\'ea obecnie na Manhattanie, burz\'b9c stare drapacze chmur i stawiaj\'b9c na ich miejsce nowe. Dlaczego? Bo kiedy\'9c centrum Manhattanu zosta\'b3o raz na zawsze podzielone na kwadratowe dzia\'b3ki.
\par \tab Centrum Tikal musia\'b3o by\'e6 ruzplanowane w quasi-ksi\'eadze wieczystej. Wyj\'b9tki dotyczy\'b3y co najwy\'bfej piramid: wzniesiono je na ziemi dziewi\-czej, sta\'b3y tu od samego pocz\'b9tku, uda\'b3o im si\'ea nawet przetrwa\'e6 upadek kwitn\'b9
cej stolicy Maj\'f3w.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Piramidy mia\'b3y jakie\'9c pierwotne znaczenie. Tylko jakie? Jak dot\'b9d nie
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 osi\'b9gni\'eato porozumienia na temat prawdziwego przeznaczenia tych kamiennych olbrzym\'f3w.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Czy by\'b3y to obserwatoria? Dlaczego zgromadzono ich tyle w jednym
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 miejscu?
\par \tab A mo\'bfe by\'b3y to groby? Gdzieniegdzie w piramidach znaleziono
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
grobowce, powinny jednak istnie\'e6 r\'f3wnie\'bf godne i wspania\'b3e mauzolea, kt\'f3re budowano - nawet dla kr\'f3l\'f3w i kap\'b3an\'f3w - nieco mniejszym kosztem. Gdyby by\'b3y to miejsca poch\'f3wku, w\'f3wczas nale\'bfa\'b3oby oczekiwa\'e6, \'bf
e komory grobowe b\'ead\'b9 si\'ea znajdowa\'e6 w ka\'bfdej piramidzie. 
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 A mo\'bfe wzniesiono je dla szk\'f3\'b3 r\'f3\'bfnych kierunk\'f3w my\'9clowych?
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Hipoteza tak nieprawdopodobna, \'bfe trzeba j\'b9 od razu wykluczy\'e6. Gdzie 
\par wyk\'b3adaliby docenci, gdzie uczyliby si\'ea studenci? Na g\'f3rze zmie\'9cci si\'ea tylko kilku ludzi.
\par \tab Czy te masywne, wysokie kamienne budowle by\'b3y miejscami ofiar-
\par nymi, na kt\'f3rych kap\'b3ani w ponurym rytuale wydzierali niewolnikom serca z piersi i ofiarowywali je bogom s\'b3o\'f1ca? Gdy w Tikal powstawa\'b3y piramidy, nie sk\'b3adano tam jeszcze ofiar z ludzi, kt\'f3re - jak twierdz\'b9 \'9c
wiadectwa - rozpowszechni\'b3y si\'ea dopiero od pocz\'b9tku naszej ery.
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 A\tab je\'9c
li nawet, to przecie\'bf nie trzeba do tego tak wielu miejsc ofiarnych
\par jak w Tikal. Archeolodzy z Uniwersytetu Stanowego Pensylwania,
\par kt\'f3rzy prowadzili tu prace wykopaliskowe, znale\'9fli w strefie centralnej ponad 60 piramid r\'f3\'bfnej wielko\'9cci oraz ich ruin - a\'bf po siedem\-dziesi\'eaciometrow\'b9 piramid\'ea \'8cwi\'b9tyni.
\par \tab Czy piramidy by\'b3y pomnikami rodzin panuj\'b9cych? Czy r\'f3\'bfnice
\par w\tab wielko\'9cci by\'b3y wyrazem znaczenia i si\'b3y tych rodzin? Przypuszczenie to
\par mo\'bfe mie\'e6 racj\'ea bytu. W Tikal znaleziono stele upami\'eatniaj\'b9ce znacz\'b9ce osobisto\'9cci. Czy osoby te mog\'b3y sobie pozwoli\'e6 na luksus budowy piramidy, czy musia\'b3y by\'e6 zarazem kr\'f3lami-kap\'b3anami o rozleg\'b3ej
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
wiedzy w dziedzinie matematyki, astronomii i architektury, trzymaj\'b9cy\-mi si\'ea ponadto przekazanych (nakazanych?) plan\'f3w. Nikt pawa\'bfny nie kwestionuje ju\'bf faktu, \'bfe owe "wielkopa\'f1skie rezydencje" by\'b3y orien\-towane astronomicznie.

\par \tab Najwa\'bfniejsze pytania: Czy pod piramidami pogrzebano starych, prawdziwych bog\'f3w? Razem z przedmiotami u\'bfywanymi za \'bfycia oraz tajemniczym sprz\'eatem technicznym, podziwianym przez pierwotnych mieszka\'f1c\'f3
w tego kraju? Czy w tak zwanych grobach kap\'b3a\'f1skich pochowano jedynie stra\'bfnik\'f3w i obro\'f1c\'f3w bog\'f3w? Owych m\'eadrc\'f3w,
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 kt\'f3
rzy sprowadzili tu lud, a nast\'eapnie go nauczali? A mo\'bfe bogowie za\'bf\'b9dali postawienia masywnych, kamiennych "zamk\'f3w", kt\'f3re mia\'b3y przetrwa\'e6 wieki, \'bfeby stanowi\'b3y \'9cwiadectwo dla przysz\'b3ych pokole\'f1
? Spekulacje tego rodzaju trzeba zweryfkowa\'e6. Jak dot\'b9d pod \'bfadn\'b9
\par z\tab piramid nie dr\'b9\'bfono sztolni kontrolnych prowadz\'b9cych do \'9crodka
\par budowli! Sztolnie te musia\'b3yby si\'eaga\'e6 pod ziemi\'ea r\'f3wnie g\'b3\'eaboko, jak wysoko wznosi si\'ea nad ni\'b9 piramida.
\par \tab W muzeum w holenderskim mie\'9ccie Lejda znajduje si\'ea jadeitowa
\par p\'b3ytka - w literaturze fachowej zwana p\'b3ytk\'b9 z Leiden. Zalicza si\'ea j\'b9 do najstarszych znalezisk z Tikal. Wyryto na niej pi\'eatna\'9ccie hieroglif\'f3w Maj\'f3w. Po imieniu, kt\'f3rego nie uda\'b3o si\'ea dot\'b9d odcyfrowa\'e6
, odc tano nast\'eapuj\'b9cy tekst: "[...] zst\'b9pi\'b3 \'f3w w\'b3adca rodziny niebia\'f1skiej z Tikal [...]". Rodzina niebia\'f1ska? Jaki\'bf to w\'b3adca zst\'b9pi\'b3? Cho\'e6 pytania te pozostaj\'b9 na razie bez odpowiedzi, pozwalaj\'b9
 jednak na wyci\'b9gnigcie pewnych wniosk\'f3w.
\par \tab Budowniczowie Tikal znali pismo, dysponowali doskona\'b3ym kalen-
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
darzem. Wszystkie znane nam ludy rozwija\'b3y si\'ea powoli, stopniowo zdobywaj\'b9c, pomna\'bfaj\'b9c i doskonal\'b9c kolejne wiadomo\'9cci i umiej\'eatno\-\'9cci. Nikomu nigdy nic nie spad\'b3o z nieba. A mo\'bfe?
\par \tab Tikal by\'b3o o\'9crodkiem sakralnym, w kt\'f3rym budowle sta\'b3y na z g\'f3ry okre\'9clonych miejscach. Je\'9cli co\'9c tu zbudowano, to owo co\'9c trwa\'b3o, co najwy\'bfej by\'b3o rozbudowywane, lecz nigdy nie popada\'b3o w niepami\'ea\'e6
. Tikal by\'b3o zapewne punktem przyci\'b9gaj\'b9cym ludzi jak magnes - my nazwaliby\'9cmy je miejscem pielgrzymek. Miejscowo\'9c\'e6 ros\'b3a. Powstawa\'b3y kolejne place, wznoszono kolejne \'9cwi\'b9tynie, a miejsca \'9cwigte zdo
biono coraz bardziej bogato. Wszystko jednak, co dodawano p\'f3\'9fniej, niezale\-
\par \'bfnie od epoki, mia\'b3o \'9cci\'9cle okre\'9clone po\'b3o\'bfenie i orientacj\'ea w stronach \'9cwiata zgodn\'b9 z prawami astronomii, opartymi na obserwacjach cia\'b3 niebieskich. Jak dot\'b9d wiemy tylko tyle.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Podzielam zachwyt fachowc\'f3w nad mistrzostwem tego projektu i nad
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 jego realizacj\'b9. Oczywi\'9ccie, w\'9cr\'f3d Maj\'f3w byli wspaniali budowniczowie oraz arty\'9cci rzemios\'b3a jedyni w swoim rodzaju. Bez pomocy z zewn\'b9
trz stworzyli budowle niezwykle \'9cmia\'b3e. Je\'9cli nawet zaakceptuje si\'ea tak\'b9 hipotez\'ea, to i tak trzeba b\'eadzie jeszcze odpowiedzie\'e6 na pytanie, jak
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 i\tab sk\'b9
d otrzymali takie umiej\'eatno\'9cci? Pytanie to zazwyczaj odk\'b3ada si\'ea
\par wstydliwie ad acta.
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa480\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab "Czego nie wiemy, potrzebne nam w\'b3a\'9cnie, A to, co wiemy, nie przyda si\'ea na nic..." - napisa\'b3 Johann Wolfgang von Goethe w Fau\'9ccie. To samo mo
\'bfna powiedzie\'e6 o Tikal.
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab \'8cmiej\'b9 si\'ea nawet bogowie!
\par \tab Boiska do pi\'b3ki no\'bfnej maj\'b9 na ca\'b3ym \'9cwiecie wymiary 105x70 m. Wielki Plac mi\'eadzy \'9cwi\'b9tyni\'b9 I a \'9cwi\'b9tyni\'b9 II ma wymiary 120x75 m. Na powierzshni dwa razy wi\'eakszej (!) rozci\'b9ga si\'ea na po\'b3
udnie od Placu akropol. Zesp\'f3\'b3 42 budowli jest podzielony na sze\'9c\'e6 dziedzi\'f1c\'f3w
\par \sect }\sectd \margrsxn2880\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 -\tab a ka\'bf
dy le\'bfy na innym poziomie. Setki sklepionych pomieszcze\'f1
\par po\'b3\'b9czono schodami i kamiennymi przej\'9cciami - labirynt, w kt\'f3rym mo\'bfna si\'ea zgubi\'e6.
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
Nikt nie potrafi udzieli\'e6 jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, czemu
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 s\'b3u\'bfy\'b3 ten ogromny kompleks budynk\'f3w. Czy by\'b3y to mieszkania
\par kap\'b3an\'f3w, siedziby zarz\'b9dc\'f3w, miejsca na "\'9cwi\'eate zapasy" jakich\'9c d\'f3br. Kolosalny uk\'b3ad zagnie\'bfd\'bfonych wzajemnie akropoli odj\'b9\'b3 zapewne intepretatorom fenomenu Tikal i mow\'ea, i rozum. Je\'9cli zesp\'f3\'b3 ten le
\'bfa\'b3by na jednym poziomie, w\'f3wczas niekt\'f3re rzeczy mo\'bfna by jeszcze zaakceptowa\'e6. W\'f3wczas \'f3w architektoniczny plaster miodu, z\'b3o\'bfony
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 z\tab 
pomieszcze\'f1, sal i korytarzy, m\'f3g\'b3by by\'e6 powi\'eakszany wed\'b3ug
\par potrzeb. Gmatwanina budowli pi\'eatrzy si\'ea jednak na sze\'9cciu r\'f3\'bfnych sztucznych poziomach-platformach. To wymaga\'b3o ju\'bf dysponowania szczeg\'f3\'b3owym projektem. Wymaga\'b3o organizacji. Wymaga\'b3o odpowie\-dnich narz\'ea
dzi, a przede wszystkim musia\'b3o mie\'e6 jaki\'9c sensowny cel. Wszystkiego dokona\'b3 lud epoki kamiennej.
\par \tab - Lud epoki kamiennej! - pomy\'9cla\'b3em na tyle g\'b3o\'9cno, \'bfe Julio us\'b3ysza\'b3. Chwil\'ea patrzy\'b3 na mnie zdumiony, potem za\'9cmia\'b3 si\'ea na ca\'b3e 
\par gard\'b3o. Nie m\'f3g\'b3 przesta\'e6. Br\'b9zowe r\'eace o stwardnia\'b3ej sk\'f3rze zbli\'bfy\'b3 do ust i zawo\'b3a\'b3 w kierunku akropolu:
\par \tab - Stone-age people! Stone-age people! - A potem zn\'f3w
\par zagrzmia\'b3 urywanym \'9cmiechem tak, jak \'9cmiej\'b9 si\'ea tylko olbrzymy. Po chwili jego g\'b3os powr\'f3ci\'b3 echem odbitym od piramid i pustych
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 pomieszcze\'f1
 akropolu. Julio uzna\'b3 to za zabawne, \'bfe jego \'9cmiech
\par powraca echem pierwotnych g\'b3osek.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 - Don Eric! - U\'9cmiechn\'b9\'b3 si\'ea do mnie s\'b3uchaj\'b9c z zadowoleniem.
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab - Smiej\'b9 si\'ea nawet bogowie!
\par \tab Nauka twierdzi, \'bfe ludzie \'bfyj\'b9cy w epoce kamiennej nie znali metalu. Cokolwiek tworzyli - czy by\'b3y to budowle, czy rze\'9fbione stele i reliefy -\tab tworzyli bez u\'bfycia narz\'eadzi z metalu. Podobno u\'bfywali zaost-
\par \sect }\sectd \margrsxn1584\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 rzonych kawa
\'b3k\'f3w ko\'9cci, siekier z bazaltu, diorytu i obsydianu,
\par [Bazalt - magmowa ska\'b3a wulkaniczna; dioryt - magmowa ska\'b3a g\'b3\'eabinowa, u\'bfywana na kamienie nagrobne i jako materia\'b3 drogowy; obsydian - zastyg\'b3a fawa wulkaniczna o du\'bfej zawarto\'9cci krzemu.]
\par zwanego r\'f3wnie\'bf szkliwem wulkanicznym - by\'b3 to kamie\'f1 o najwi\'eak-
\par szej twardo\'9cci.
\par \tab - Niech pan nie wierzy w te bzdury! - Julio spojrza\'b3 na mnie
\par z\tab sarkazmem.
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 \tab 
- A to niby dlaczego? Jak dot\'b9d w Tikal nie znaleziono ani \'9cladu metalu, a nawet ani \'9cladu ruin, kt\'f3re pozwoli\'b3yby wysnu\'e6 wniosek, \'bfe go u\'bfywano. . .
\par \tab - To \'bfaden dow\'f3d! Kiedy rozpocz\'eato prace wykopaliskowe, ruiny
\par Tikal ju\'bf od ponad tysi\'b9ca lat znajdowa\'b3y si\'ea pod ziemi\'b9, poros\'b3a je d\'bfungla, sp\'b3uka\'b3y tropikalne deszcze. W tej okolicy, nawet nasze no\'bfe podobno nierdzewne, zamieniaj\'b9 si\'ea w rdz\'ea za \'bf
ycia jednego pokolenia. Jakie metale - pomijaj\'b9c oczywi\'9ccie metale szlachetne, kt\'f3re s\'b9 za mi\'eakkie do obr\'f3bki kamienia - mog\'b3y w takich warunkach przetrwa\'e6 tysi\'b9clecia?
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 - Ale przecie\'bf tu nie chodzi wy\'b3\'b9cznie o Tikal. Jak dot\'b9d w \'bfadnym
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 z\tab siedlisk Maj\'f3w nie natrafiono na metal...
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Julio przysiad\'b3 na jednym ze stopni, zaproponowa\'b3em mu papierosa
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 -\tab wetkn\'b9\'b3 go sobie w usta, ale nawet nie zauwa\'bfy\'b3, \'bfe podaj\'ea mu ogie\'f1.
\par \tab - My\'9cl\'ea nad tym od wielu lat i zawsze dochodz\'ea do wniosku, \'bfe
\par \sect }\sectd \margrsxn1584\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 metal musia\'b3
 by\'e6 uwa\'bfany przez Maj\'f3w za \'9cwi\'eato\'9c\'e6! Mo\'bfe by\'b3 to
\par prezent dany kap\'b3anom i uczonym przez bog\'f3w i jako taki czczony
\par i\tab strze\'bfony, a nawet ukrywany. Kap\'b3ani wiedzieli - od bog\'f3w - co
\par mo\'bfna zrobi\'e6 z metalu: sztylety, miecze, tarcze oraz inn\'b9 bro\'f1. Wiedzieli tak\'bfe, i\'bf lud jest ciemi\'ea\'bfony, zmuszany do pracy przy budowlach.
\par \sect }\sectd \margrsxn2448\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 Sytuacja ta mog
\'b3aby w ko\'f1cu doprowadzi\'e6 do powstania, do rewolucji. W\'b3a\'9cnie dlatego m\'b9drzy kap\'b3ani nie mogli dopu\'9cci\'e6, \'bfeby metal wpad\'b3 w\tab r\'eace ludu. Ale mimo to b\'ead\'ea twierdzi\'b3, \'bfe wielu Maj\'f3w wesz\'b3o
\par w\tab posiadanie metalu! Czy dowodem na to nie s\'b9 \'9clady precyzyjnej
\par obr\'f3bki kamieniarskiej? Bo czy mo\'bfna by\'b3o doj\'9c\'e6 do takiej perfekcji obrabiaj\'b9c kamie\'f1 innym kamieniem albo zaostrzonym kawa\'b3kiem
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 ko\'9c
ci? Don Eric, w Tikal znaleziono przepi\'eaknie rze\'9fbione g\'b3owy
\par z\tab kryszta\'b3u g\'f3rskiego. Na pewno obrabiano je za pomoc\'b9 narz\'eadzi
\par sporz\'b9dzonych z metalu. Tak samo jak te foremne k\'f3\'b3ka!
\par \tab - K\'f3\'b3ka? - spyta\'b3em, wykorzystuj\'b9c chwil\'ea, gdy przerwa\'b3 dla nabrania oddechu, \'bfeby zapali\'e6 mu papierosa. - Zawsze czyta\'b3em, \'bfe Majowie nie znali ko\'b3a?
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Julio rozpocz\'b9\'b3 inhalacj\'ea, ale ju\'bf po chwili m\'f3wi\'b3 dalej otoczony
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 k\'b3\'eabami dymu.
\par \tab - No to niech pan p\'f3jdzie do Museo de Arte Prehispanico
\par w\tab Oaxaca! Tam zobaczy pan k\'f3\'b3ka z kryszta\'b3u g\'f3rskiego. A w muzeach
\par antropologicznych w stolicy Meksyku i w Jalapa stoj\'b9 w gablotach zabawki na k\'f3\'b3kach! Co\'9c jakby pies ci\'b9gn\'b9cy w\'f3zek... Wszystko to znaleziono w dawnych siedliskach Maj\'f3w.
\par \tab Julio uzupe\'b3nia\'b3 i potwierdza\'b3 moje wiadomo\'9cci. W Copan, mie\'9ccie Maj\'f3w le\'bf\'b9cym w dzisiejszym Hondurasie, zrobi\'b3em zdj\'eacia k\'f3\'b3 z\'eaba\-tych - s\'b9 one dowodem na istniej\'b9ce niegdy\'9c technologie. Ko\'b3a z\'ea
bate z\tab Copan niszczej\'b9 rzucone w rogu wielkiego placu. Przed obiektywem
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa480\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 aparatu znalaz\'b3y si\'ea te\'bf kamienne ko\'b3a maj\'b9ce kiedy\'9c piasty. Ostatnio przeczyta\'b3em r\'f3wnie\'bf, i\'bf Majowie wprawdzie ko\'b3
o znali, nie stosowali go jednak. Twierdzenie takie by\'b3oby przekonuj\'b9ce, gdyby w tym kraju nie istnia\'b3y drogi...
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa240\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab Drogi, kt\'f3rymi nikt nie je\'9fdzi\'b3?
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 Pi\'ea\'e6 dr
\'f3g o jasnej nawierzchni i solidnej podbudowie biegnie z Tikal
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 przez d\'bfungl\'ea. W stosownej literaturze okre\'9cla si\'ea je mianem dr\'f3g procesyjnych lub obrz\'eadowych. To zadziwiaj\'b9ce, po jakie \'9crodki si\'ea
ga archeologia, \'bfeby tylko utrzyma\'e6 przy \'bfyciu teorie skazane na wymar\-cie!
\par \tab Zdj\'eacia lotnicze udowodni\'b3y ju\'bf dawno, \'bfe miasta Maj\'f3w \'b3\'b9czy\'b3a ca\'b3a sie\'e6 dr\'f3g. Szesna\'9ccie (!) z nich mia\'b3o sw\'f3j pocz\'b9tek lub koniec w Coba, na p\'f3\'b3
nocy dzisiejszego terytorium Quintana Roo w Meksyku. Jedna
\par z\tab dr\'f3g, mijaj\'b9c Coba, bieg\'b3a wielkim \'b3ukiem do Yaxuna, niewielkiej
\par miejscowo\'9cci w pobli\'bfu najwa\'bfniejszego miasta Maj\'f3w, Chichen-Itza. Zdj\'eacia lotnicze ujawni\'b3y jasne wst\'eagi prze\'9cwituj\'b9ce przez ro\'9clinno\'9c\'e6 d\'bfungli, pozwalaj\'b9c przypuszcza\'e6, \'bfe stukilometrow\'b9 drog\'ea
 z Coba do Yaxuna poprowadzono dalej przez Chichen-Itza a\'bf do Mayapan
\par i\tab Uxmal. Daje to w sumie 300 km. Wed\'b3ug zdj\'ea\'e6 lotniczych jeszcze
\par d\'b3u\'bfsza jest droga biegn\'b9ca z Dzibilchalt\'f1n ko\'b3o Meridy, stolicy
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
Jukatanu, na wschodnie wybrze\'bfe Morza Karaibskiego, w okolice wyspy Cozumel.
\par \tab Budowniczowie pracowali chyba wed\'b3ug jednolitego planu. Wszyst\-kie drogi wy\'b3o\'bfono kawa\'b3kami ska\'b3y, a nast\'eapnie pokryto jasn\'b9 nawierzchni\'b9, odporn\'b9 na wp\'b3ywy atmosferyczne. Odcinek Co\-ba-Yaxuna ma szeroko\'9c\'e6
 10 m - pewna przesada jak na drog\'ea 
\par procesyjn\'b9, bo mog\'b3oby tamt\'eady i\'9c\'e6 w jednym rz\'eadzie pi\'eatna\'9ccie os\'f3b ze \'9cpiewem na ustach.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Owe 100 km podzielono na 7 odcink\'f3w prostych - najd\'b3u\'bfszy liczy
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 36 km. Na pocz\'b9tku ka\'bfdego odcinka droga lekko zmienia kierunek.
\par \sect }\sectd \margrsxn1584\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
Nauka twierdzi, \'bfe Majowie nie znali kompasu. Jak wi\'eac wytyczali
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 drog\'ea? Jakimi przyrz\'b9dami geodezyjnymi dysponowali?
\par \tab Czy okre\'9clali kierunek za pomoc\'b9 ognia i znak\'f3w dymnych? Rejon
\par jest p\'b3aski jak patelnia, a na dobitk\'ea poro\'9cni\'eaty bujn\'b9 ro\'9clinno\'9cci\'b9. Nie ma wzniesie\'f1, z kt\'f3rych mo\'bfna dawa\'e6 odpowiednie znaki. Ogniska,
\par p\'b3on\'b9ce w ciemnozielonej g\'eastwinie, by\'b3oby wida\'e6 co najwy\'bfej na kilka kilometr\'f3w. W trakcie pewnej dyskusji kt\'f3ry\'9c z jej uczestnik\'f3w stwierdzi\'b3, \'bfe rozwi\'b9zanie problemu jest niezwyk\'b3e proste - budow\-
niczowie wytyczali linie za pomoc\'b9 lin i wyznaczali bieg drogi palikami. 
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 Wszystkie te propozycje opieraj\'b9 si\'ea na za\'b3o\'bfeniu, \'bfe w d\'bfungli
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
robiono przecinki! Bo dopiero w\'f3wczas mo\'bfna by\'b3o ustawia\'e6 znaki, widzie\'e6 ogniska i rozci\'b9ga\'e6 liny. Przedtem jednak trzeba by\'b3o ustali\'e6 i\tab wyznaczy\'e6 kierunek przecinki.
\par \tab Dla pe\'b3nego skompletowania listy bezsensownych pr\'f3b wyja\'9cnienia tego problemu nale\'bfa\'b3oby wymieni\'e6 jeszcze twierdzenie, zgodnie z kt\'f3\-rym Majowie wytyczali drogi wed\'b3ug gwiazd. Ale gwiazdy \'9cwiec\'b9 
\par wy\'b3\'b9cznie noc\'b9, bezustannie zmieniaj\'b9 swoje po\'b3o\'bfenie na niebie, a poza tym w strefie tropik\'f3w s\'b9 przez dwie trzecie roku zupe\'b3nie niewidoczne. Nie da si\'ea ich nawet policzy\'e6, nie m\'f3wi\'b9
c o wykorzystywaniu do wytyczania dr\'f3g.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Dla liczykrup\'f3w, jacy znajduj\'b9 si\'ea w\'9cr\'f3d moich krytyk\'f3w, chcia\'b3bym
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 w\tab tym miejscu wnie\'9c\'e6 pewn\'b9 poprawk\'ea: g\'b3adka powierzchnia patelni ma
\par tu i \'f3wdzie niewielkie zag\'b3\'eabienia - lekkie obni\'bfenia terenu wyst\'eapuj\'b9 w\tab pobli\'bfu rzek i bagien. Majowie zniwelowali je. Gdzie by\'b3o to
\par konieczne, zbudowali sklepione przepusty, a poziom niekt\'f3rych odcin\-k\'f3w podnie\'9cli o 5 m nad poziom gruntu. Drogi obrz\'eadowe nie
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 wymaga\'b3y w 
\'bfadnym razie takiego nak\'b3adu \'9crodk\'f3w, pielgrzymi
\par przeszliby przecie\'bf i tak bez narzeka\'f1 przez obni\'bfenia terenu. Mimo to jednak drog\'ea splantowano dok\'b3adnie i wyr\'f3wnano!
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Jad\'b9c wsp\'f3\'b3czesn\'b9 szos\'b9 musimy czasem zwolni\'e6 w miejscu, gdzie
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 prowadzi si\'ea roboty drogowe - widzimy w\'f3wczas ogromne walce wyr\'f3wnuj\'b9ce pod\'b3o\'bfe.
\par \tab W pobli\'bfu Ekal, na odcinku drogi \'b3\'b9cz\'b9cej Coba z Yaxuna, znalezio\-no pi\'eaciotonowy walec rozbity na dwie cz\'ea\'9cci! Walec d\'b3ugo\'9cci 4 m nie mia\'b3 jednak osi - nale\'bfa\'b3oby go wi\'eac okre\'9cli\'e6
 mianem wielkiej rolki. Czysty ob\'b3\'ead! Oto ludzie \'bfyj\'b9cy w epoce kamiennej potrafili wyci\'b9\'e6 ogromny kawa\'b3 ska\'b3y, a nast\'eapnie obrobi\'e6 go w kszta\'b3cie rolki d\'b3ugo\'9cci 4\tab m, ludzie ci zarazem nie stosowali ko\'b3
a - chocia\'bf je znali!
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Po co wi\'eac Majowie niwelowali drogi, je\'9cli nie je\'9fdzi\'b3y nimi wozy na
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 ko\'b3ach. Dlaczego odcinki biegn\'b9ce przez tereny bagniste budowali na tak solidnych fundamentach, \'bfe nie osiad\'b3y one do dzi\'9c? A je\'bfel
i nie pojazdy na ko\'b3ach, to co je\'9fdzi\'b3o po tak wspaniale zbudowanych drogach? Sanie na drewnianych p\'b3ozach? Sanie pozostawi\'b3yby jednak wyra\'9fne \'9clady na nawierzchni. A mo\'bfe \'9clizga\'b3y si\'ea po nawierzchni podobnie jak \'bf
eglarze pustyni? To prawie niemo\'bfliwe, bo przecie\'bf i oni stosowaliby p\'b3ozy lub ko\'b3a. Czy p\'eadzono tymi drogami zwierz\'eata juczne i\tab poci\'b9gowe, czy je\'9fd\'bfono na nich wierzchem? Wed\'b3ug obowi\'b9zuj\'b9cej
\par \sect }\sectd \margrsxn2880\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
teorii Majowie nie znali jednak ani zwierz\'b9t jucznych, ani poci\'b9gowych. Czy zatem poruszali si\'ea w powietrzu, latali nie dotykaj\'b9c ziemi? Ale do tego nie by\'b3yby im przecie\'bf potrzebne drogi. A mo\'bfe to ja pomin\'b9\'b3em jak\'b9\'9c mo
\'bfliwo\'9c\'e6 u\'bfytkowego wykorzystania tej sieci komunikacyjnej?
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa480\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 A\tab mo\'bfe - tak jak archeologom - umkn\'ea\'b3o co\'9c r\'f3wnie\'bf mojej uwadze?
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa240\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab Rozmowy nad dachami Tikal
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 \tab Przycupn
\'eali\'9cmy na szczycie jednej z piramid. S\'b3o\'f1ce pali\'b3o niemi\'b3osie\-rnie w odkryte cz\'ea\'9cci cia\'b3a mimo olejku do opalania, kt\'f3ry ocali\'b3 mnie kiedy\'9c przed poparzeniem nawet na lodowcu. Na Wielkim Placu u st\'f3p akropolu t\'b3
oczy\'b3y si\'ea grupy turyst\'f3w, b\'b3yski odbite od obiektyw\'f3w aparat\'f3w fotograficznych dociera\'b3y a\'bf do nas - zdj\'eacia raczej nie
\par Wyjd\'b9.
\par \tab - Julio, jak pan my\'9cli, po co Majowie budowali drogi?
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Julio odpar\'b3 prawie z oburzeniem, jak gdyby moje pytanie naruszy\'b3o
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 jakie\'9c tabu:
\par \tab - Dla bog\'f3w!
\par \tab - Dla chwa\'b3y religii...
\par \tab - Dla bog\'f3w! - upiera\'b3 si\'ea Julio. - Bogowie mieli pojazdy!
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Pokazali w\'b3adcom Maj\'f3w, jak budowa\'e6 drogi, a ci zwo\'b3ali ca\'b3e armie
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 niewolnik\'f3w, \'bfeby urzeczywistni\'e6 te plany.
\par \tab - Nigdzie nie znaleziono pozosta\'b3o\'9cci po boskiech pojazdach,
\par nigdzie nie ma rysunk\'f3w przedstawiaj\'b9cych co\'9c takiego!
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 - Przecie\'bf cz\'easto wcale nie wiemy, co przedstawiaj\'b9 reliefy. Wizeru-
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 nek znajduj\'b9cy si\'ea na p\'b3ycie sarkofagu w Palenque mo\'bfe przedstawia\'e6 boski pojazd. Zna pan zapewne hieroglify ukazuj\'b9ce dymi\'b9cego boga, r\'f3wnie
\'bf on mo\'bfe siedzie\'e6 w poje\'9fdzie, kt\'f3ry wcale nie jest pojazdem
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 z\tab 
epoki. Z faktu, \'bfe zachowane obiekty sztuki Maj\'f3w nie przedstawiaj\'b9
\par ko\'b3a, mog\'ea te\'bf wyci\'b9gn\'b9\'e6 wniosek, i\'bf by\'b3o ono uwa\'bfane za obiekt sakralny.
\par \tab - Drogi powstawa\'b3y przecie\'bf w r\'f3\'bfnych okresach, a bogowie przebywali tu pewnie tylko na samym pocz\'b9tku epoki Maj\'f3w, mo\'bfe
\par \sect }\sectd \margrsxn2304\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 nawet wcze\'9c
niej, w czasach protoplast\'f3w tego narodu.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Kilku zasapanych turyst\'f3w wspina\'b3o si\'ea na piramid\'ea, podci\'b9gali si\'ea
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 na stalowym \'b3a\'f1cuchu. Julio nie da\'b3 sobie przerwa\'e6.
\par \tab - Dobrze, nawet je\'9cli bogowie byli tu tylko na samym pocz\'b9tku, nawet je\'9cli potem znikn\'eali albo pogrzebano ich pod piramidami - ju\'bf samo to mog\'b3o zainspirowa\'e6 Maj\'f3w do zbudowania pierwszej drogi.
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 W\tab p\'f3\'9f
niejszych epokach tubylcy szli gorliwie za tym przyk\'b3adem
\par buduj\'b9c jedn\'b9 drog\'ea za drug\'b9 - na pami\'b9tk\'ea pobytu bog\'f3w i w przeko\-naniu o ich powrocie. Buduj\'b9c drogi, piramidy i \'9cwi\'b9tynie przygotowy\-wali si\'ea do nadej\'9ccia dnia X.
\par \tab Julio przemawia\'b3 r\'f3wnie p\'b3omiennie jak Abraliam a Santa Clara, naj\'bfarliwszy kaznodzieja baroku. Przypomnia\'b3y mi si\'ea linie na peru\-wia\'f1skiej r\'f3wninie Nazca, kt\'f3re moim zdaniem Indianie sporz\'b9dzili
\par w\tab oczekiwaniu na dzie\'f1 powrotu bog\'f3w - by\'b3y to znaki widoczne
\par nawet z du\'bfej wysoko\'9cci.
\par \tab W naszym punkcie obserwacyjnym na szczycie piramidy zrobi\'b3o si\'ea troch\'ea ciasno. By\'b3o s\'b3ycha\'e6 wszelkie mo\'bfliwe j\'eazyki. Pojawili si\'ea Amerykanie, jeszcze wi\'eacej by\'b3o Japo\'f1czyk\'f3w, znale\'9fli si\'ea te\'bf tury\'9c
ci z\tab Europy. Wycieczki do miast Maj\'f3w s\'b9 w modzie od wielu lat.
\par Z\tab informacji biur podr\'f3\'bfy organizuj\'b9cych grupowe wycieczki, jakie
\par prowadzi\'b3em do Mezoameryki i Ameryki Po\'b3udniowej, wiem, \'bfe
\par \sect }\sectd \margrsxn1296\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
wszystkie miejsca sprzedaje si\'ea bardzo szybko. Wkr\'f3tce wymkn\'eali\'9cmy si\'ea z t\'b3oku, wsiedli\'9cmy do datsuna i ruszyli\'9cmy w dalsz\'b9 podr\'f3\'bf miescowymi drogami. Nosz\'b9 one imiona s\'b3ynnych badaczy, kt\'f3
rzy odwiedzali Tikal. Jest wi\'eac Droga Maudsley'a - nazwana tak wed\'b3ug nazwiska Alfreda Percivala Maudsley'a, przebywaj\'b9cego tu w 1895 roku, s\'b9 Drogi Malera i Tozzera - wed\'b3ug nazwisk Teoberta Malera
\par i\tab Alfreda Marstona Tozzera, kt\'f3rzy znale\'9fli si\'ea w tej okolicy w pocz\'b9t-
\par kach naszego wieku, Droga Mendeza - wed\'b3ug nazwiska Modesta
\par Mendeza, kt\'f3ry w 1848 roku bada\'b3 ruiny Tikal.
\par \tab Wra\'bfenia by\'b3y tak silne, \'bfe zapomnia\'b3em o prawie siedemdziesi\'eacio\-stopniowej temperaturze panuj\'b9cej w wozie. Julio i Ralf siedzieli na skrzyni ch\'b3odzeni p\'eadem powietrza. Wspania\'b3e obrazy zmienia\'b3y si\'ea
 co chwila jak w kalejdoskopie. Bli\'9fniacze piramidy bez budowli sakralnych na szczycie przesuwa\'b3y si\'ea przed kikutami piramid, kt\'f3rych odkopane 
\par resztki wynurza\'b3y si\'ea z zielonej g\'eastwiny. W Tikal jest 151 stel, wi\'eakszo\'9c\'e6 na Wielkim Placu. Z kompleks\'f3w budowli wyrasta\'b3y ogromne tropikal-
\par ne drzewa o pot\'ea\'bfnych, zielonych koronach. Kwiaty trwoni\'b3y \'9cwietliste kolory. Z szarobr\'b9zowych stel patrzy\'b3y na nas twarze w\'b3adc\'f3w i g\'b3owy
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 bog\'f3
w. Zatrzymywali\'9cmy si\'ea cz\'easto i wspinali\'9cmy na sterty kamieni
\par -\tab pozosta\'b3o\'9cci po budynkach, kt\'f3re pad\'b3y ofar\'b9 czasu. Zdawa\'b3o si\'ea, \'bfe
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 Tikal ci\'b9
gnie si\'ea bez granic, zatracaj\'b9c si\'ea w swojej imponuj\'b9cej wspania\'b3o\'9cci. Tu mo\'bfna dotkn\'b9\'e6 historii.
\par \tab \tab Skomplikowana podr\'f3\'bf w przesz\'b3o\'9c\'e6
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Trzy dni p\'f3\'9fniej Julio opu\'9cci\'b3 "Jungle Lodge". Musia\'b3em mu obieca\'e6,
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \'bfe na pewno odwiedz\'ea plantacje Las Illusiones, Los Tarros i Bilbao. M\'f3wi\'b3. \'bfe znajduj\'b9 si\'ea tam kamienie boskiego pochodzenia, do dzi\'9c
 czczone przez Indian jako boskie kamienie - niekt\'f3re s\'b9 tak ci\'ea\'bfkie, \'bfe nie mo\'bfna ich przetransportowa\'e6 do \'bfadnego muzeum, le\'bf\'b9 wi\'eac na
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 polach. W \'bf
adnym razie nie powinienem si\'ea dopytywa\'e6 o znaleziska archeologiczne - co najwy\'bfej o piedras antiguas, stare kamienie. Julio opisa\'b3, jak dotrze\'e6 do czczonych osobliwo\'9cci, krzy\'bfykami oznaczy\'b3 na mapie miejsca, gdzie powinni\'9c
my o nie pyta\'e6.
\par \tab Gwatemalczycy wsz\'eadzie byli dla nas niezwykle uprzejmi i uczynni, niekiedy mimo woli nieco zabawni - niestety informacje, jakich udzielali, rzadko odpowiada\'b3y prawdzie.
\par \tab Wynaj\'eatym volkswagenem-garbusem jechali\'9cmy po\'b3udniowym skra-
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 Jem Wy\'bf
yny Gwatemalskiej przez prowincj\'ea Escuintla w stron\'ea Oceanu Spokojnego. Julio powiedzia\'b3, \'bfeby\'9cmy zacz\'eali si\'ea dopytywa\'e6 o drog\'ea do piedras antiguas na oko\'b3o 50 km przed wybrze\'bfem.
\par \tab W Santa Lucia zatrzymali\'9cmy si\'ea przed pralni\'b9 na \'9cwie\'bfym powiet\-rzu, pod kt\'f3rej dachem dziewcz\'eata i kobiety pra\'b3y w baliach i miskach bielizn\'ea. Silnik ucich\'b3, nasze spojrzenia pobieg\'b3y w kierunku studni 
\par -\tab niestety, pi\'eakne dziewczyny od razu zas\'b3oni\'b3y go\'b3e piersi, a kobiety
\par zachichota\'b3y z zak\'b3opotaniem.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 - Przepraszam, gdzie tu s\'b9 stare kamienie? Las Illusiones, Los
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Tarros, Bilbao?
\par \tab Odpowiedzia\'b3 nam \'9cmiech i o\'bfywiona paplanina, potem ka\'bfda
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 z\tab 
wiejskich pi\'eakno\'9cci wskaza\'b3a r\'eak\'b9 inn\'b9 stron\'ea.
\par \tab - Drogie panie - przywo\'b3a\'b3em na pomoc ca\'b3y sw\'f3j szwajcarski
\par wdzi\'eak - zg\'f3d\'9fmy si\'ea na jeden kierunek.
\par \tab Z roztrajkotanej grupki wysun\'ea\'b3a si\'ea rezolutna czarnuszka. Opalona na br\'b9z, ubrana w d\'bfinsy uwydatniaj\'b9ce j\'eadrny ty\'b3eczek, podpar\'b3a si\'ea pod boki. Najpierw zapyta\'b3a, sk\'b9d jeste\'9cmy. Pomy\'9cla\'b3em sobie, \'bf
e byle komu nie udziela si\'ea tu informacji.
\par \tab - Z Europy, z niedu\'bfego, spokojnego kraju, w kt\'f3rym jest wiele pi\'eaknych g\'f3r i zielonych \'b3\'b9k, ze Szwajcarii! - powiedzia\'b3em jak najuprzejmiej.
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 Czarnow\'b3
osej pi\'eakno\'9cci zacz\'ea\'b3o co\'9c \'9cwita\'e6 - oczywi\'9ccie, zna ten kraj,
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 to u jego wybrze\'bfy zauwa\'bfono niedawno radzieckie \'b3odzie podwodne.
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
Gdyby nie zabrania\'b3a tego europejska etykieta, wybuchn\'b9\'b3bym \'9cmie\-chem - pohamowa\'b3em si\'ea jednak i wyja\'9cni\'b3em spokojnie, \'bfe \'b3odzie podwodne zauwa\'bfono u wybrze\'bfy Szwecji, a moja ojczyzna nie le\'bfy nad mor
zem. Czarnuszka, wyra\'9fnie zainteresowana problemami polityki europejskiej, wydawa\'b3a si\'ea nieco rozczarowana, zebra\'b3a jednak si\'b3y do kolejnego pytania: Czy Szwajcaria nale\'bfy do Niemiec Wschodnich, czy do Zachodnich. Zn\'f3w musia\'b3em j
\'b9 rozczarowa\'e6. Wyja\'9cni\'b3em, \'bfe Szwajcaria, jest pa\'f1stwem autonomicznym o najstarszej demokracji na \'9cwiecie i zanim pi\'eakno\'9c\'e6 zd\'b9\'bfy\'b3a zada\'e6 kolejne pytanie, po\'9cpiesznie powt\'f3rzy\'b3em swoje: Gdzie s\'b9 fincas?

\par \tab Czarnow\'b3osa wskaza\'b3a nam trzy strony.
\par \tab - Tam, tam i jeszcze tam!
\par \tab - Co jest tam?
\par \tab - Bilbao. Trzeba dojecha\'e6 do placu w \'9crodku wsi, na skrzy\'bfowaniu skr\'eaci\'e6 w prawo pod g\'f3r\'ea, a na g\'f3rze w lewo. Potem niech pan jeszcze raz zapyta...
\par \tab - A Las Illusiones i Los Tarros?
\par \tab - Trzeba pojecha\'e6 w kierunku Mazatenango, do nast\'eapnej wsi!
\par \tab To ju\'bf by\'b3o co\'9c. W trakcie po\'bfegnalnych gest\'f3w m\'f3j wzrok prze\'9cliz\-n\'b9\'b3 si\'ea po apetycznie opi\'eatych d\'bfinsach i j\'eadrych piersiach, kt\'f3re zn\'f3w zaja\'9cnia\'b3y w s\'b3o\'f1
cu. W takim towarzystwie nawet noce w "Jungle
\par \sect }\sectd \margrsxn5904\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\sa240\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 Lodge" by
\'b3yby zno\'9cne. Moskity nie mia\'b3yby wi\'eakszego znaczenia. Cz\'b3owiek nauczy\'b3by si\'ea jako\'9c z nimi wsp\'f3\'b3\'bfy\'e6.
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 
\par }\pard \ql \fi-576\li1728\ri0\sa240\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin1728\itap0 {\f2\insrsid2974352 Fincas, kt\'f3re poza kukurydz\'b9 i kaw\'b9 kryj\'b9 niezliczone skarby
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 \tab 
Bilbao jak wymar\'b3e pra\'bfy\'b3o si\'ea w s\'b3o\'f1cu. Natkn\'eali\'9cmy si\'ea tam na ci\'ea\'bfki traktor. Na siode\'b3ku siedzia\'b3 w\'b9saty se\'f1or w towarzystwie dw\'f3ch india\'f1skich ch\'b3opc\'f3w. Na widok obcych obaj kurczowo z\'b3
apali za maczety.
\par \tab - Szukamypiedras antiguas! Gdzie one s\'b9? - spyta\'b3em uprzejmie.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Po chwili namys\'b3u, podczas kt\'f3rej ciemne, nieufne oczy badawczo
\par }\pard \ql \fi-288\li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 patrzy\'b3y to na nas, to na volkswagena, m\'ea\'bfczyzna zacz\'b9\'b3 si\'ea dopytywa\'e6. - Czy panowie s\'b9 archeologami? - Ton pozwala\'b3 wysnu
\'e6 przypusz-
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 czenie, \'bfe nasz rozm\'f3wca nie mia\'b3 najlepszych do\'9cwiadcze\'f1 z lud\'9fmi tego zawodu.
\par \sect }\sectd \margrsxn1584\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 \tab 
Wyja\'9cni\'b3em, \'bfe nie, \'bfe przyjechali\'9cmy ze Szwajcarii i chcieli\'9cmy tylko sfotografowa\'e6 stare kamienie. Na d\'9fwi\'eak s\'b3owa "Szwajcaria" twarz mu
\par si\'ea rozja\'9cni\'b3a.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 - Panowie s\'b9 Szwajcarami! Znam dw\'f3ch Szwajcar\'f3w, in\'bfynier\'f3w
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 mechanik\'f3w. To dobrzy ludzie!
\par \tab Podzi\'eakowa\'b3em w duchu moim ziomkom, pr\'f3buj\'b9c zarazem zro\-zumie\'e6, o czym m\'ea\'bfczyzna opowiada ch\'b3opcom w niezrozumia\'b3ym 
\par dialekcie. Jeden z nich zeskoczy\'b3 z traktora i w\'9clizn\'b9\'b3 si\'ea do samochodu, nie wypuszczaj\'b9c jednak z r\'eaki maczety. M\'f3wi\'b9c nienagann\'b9 szkoln\'b9 hiszpa\'f1szczyzn\'b9 poprowadzi\'b3 nas w\'b9skimi polnymi drogami po\'9cr\'f3d

\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
plantacji kawy i kukurydzy. Wreszcie rozkazuj\'b9cym tonem powiedzia\'b3: "Tu!". Wyskoczy\'b3 z samochodu zwinnie jak wiewi\'f3rka i maczet\'b9 zacz\'b9\'b3 wycina\'e6 \'9ccie\'bfk\'ea w g\'b9szczu dwuip\'f3\'b3metrowej kukurydzy, kt\'f3rej d\'b3
ugie, szerokie li\'9ccie obija\'b3y si\'ea nam o uszy. Przedzieraj\'b9c si\'ea przez g\'eastwin\'ea starali\'9cmy si\'ea nie straci\'e6 z oczu naszego przewodnika. Nagle ch\'b3opiec przepu\'9cci\'b3 nas do przodu.
\par \tab - Tam! - powiedzia\'b3.
\par \tab Po kilku krokach stan\'eali\'9cmy na polance, stanowi\'b9cej wspania\'b3\'b9, zielon\'b9 opraw\'ea dla kontrastuj\'b9cego z ni\'b9 niebieskawego l\'9cnienia bazaltu -\tab piedra antigua mia\'b3 mniej wi\'eacej trzy i p\'f3\'b3 do czterech metr\'f3w

\par \'9crednicy.
\par \tab Do fotografii reliefu chcia\'b3bym doda\'e6 par\'ea s\'b3\'f3w wyja\'9cnienia:
\par W\tab centrum mitologicznej sceny stoi wysoki m\'ea\'bfczyzna z r\'eakami
\par skierowanymi ku g\'f3rze. W jednej trzyma co\'9c, co przypomina bia\'b3\'b9 bro\'f1 k\'b3uj\'b9c\'b9, w drugiej okr\'b9g\'b3y przedmiot, kt\'f3ry mo\'bfna uzna\'e6 zar\'f3wno za pi\'b3k\'ea czy trupi\'b9 czaszk\'ea
, jak i za owoc kakaowca lub gniazdo szerszeni. (Majowie ciskali bombami szerszeniowymi w szeregi nieprzyjaci\'f3\'b3.
\par \sect }\sectd \margrsxn1584\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
Tylko jak miotacze chronili si\'ea przed uk\'b9szeniami tych owad\'f3w?) M\'ea\'bfczyzna ma na sobie wsp\'f3\'b3cze\'9cnie wygl\'b9daj\'b9c\'b9 koszulk\'ea z kr\'f3tkimi r\'eakawami przylegaj\'b9c\'b9 do cia\'b3a i zako\'f1czon\'b9 szerokim pasem, z kt
\'f3rego zwiesza si\'ea prawie do ziemi lina z wielk\'b9 p\'eatl\'b9 na ko\'f1cu. R\'f3wnie wsp\'f3\'b3czesne jak koszula jest zdobienie tkanej przepaski, na kt\'f3rej wyhaftowano twarz. Przepaska jest zako\'f1czona fr\'eadzlami. Spodnie 
\par postaci s\'b9 obcis\'b3e jak d\'bfinsy, stopy tkwi\'b9 w butach si\'eagaj\'b9cych do kostek i\tab opatrzonych do\'9c\'e6 ekstrawaganckimi klamerkami. Z lewej strony
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 m\'ea
\'bfczyzny stoi kto\'9c bosy - nie ma na sobie nic opr\'f3cz szerokiej przepaski biodrowej. Mo\'bfna odnie\'9c\'e6 wra\'bfenie, \'bfe podaje co\'9c postaci centralnej albo przynajmniej w niezbyt elegancki spos\'f3b pokazuje jej co\'9c pal
cem. Z prawej strony kamiennej sceny siedzi na sto\'b3ku Indianin, 
\par kt\'f3ry ma wprawdzie na g\'b3owie he\'b3m, ale jest bosy i \'bfongluje pi\'b3kami albo czym\'9c okr\'b9g\'b3ym, w ka\'bfdym razie przedmiotami podobnymi do tego,
\par jaki trzyma wsp\'f3\'b3cze\'9cnie wygl\'b9daj\'b9cy m\'ea\'bfczyzna w centrum obrazu.
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 Ruchom
\'b9 scen\'ea otaczaj\'b9 ptaki, figurki, twarze i symboliczne znaki.
\par I\tab trzeba patrze\'e6 naprawd\'ea uwa\'bfnie, \'bfeby spostrzec owalny przedmiot,
\par znajduj\'b9cy si\'ea na przegubie prawej r\'eaki m\'ea\'bfczyzny -jest to istotnie co\'9c godnego uwagi, bo w r\'f3wnie dziwne rekwizyty byli wyposa\'bfani bogowie
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \fi-288\li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin288\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {
\f2\insrsid2974352 na drugim ko\'f1cu \'9cwiata, w pa\'f1stwie Akad i w Babilonie nad Eufratem. Jak g\'b3\'eaboko w ziemi tkwi ten kamie\'f1? Czy na jego niewidocznej
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 stronie te\'bf znajduje si\'ea relief? Ciekawo\'9c\'e6 archeolog\'f3w jeszcze tu nie dotar\'b3a.
\par \tab Na wiejskim placu w Santa Lucia Cotzumalguapa podobny kamie\'f1,
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 na kt
\'f3rym znajduj\'b9 si\'ea takie same wizerunki, jest traktowany jak
\par pomnik. Archeolodzy s\'b9 zdania, \'bfe uwieczniono na nim rytualn\'b9 scen\'ea ubierania si\'ea do obrz\'eadowej gry w pi\'b3k\'ea, narodowego sportu Maj\'f3w. Ale zdrowy rozs\'b9dek ka\'bfe poda\'e6 t\'ea interpretacj\'ea w w\'b9tpliwo\'9c\'e6: Ozdoba g
\'b3owy m\'ea\'bfczyzny dominuj\'b9cego w obrazie zdecydowanie przeszkadza\-\'b3aby w grze, lina zwisaj\'b9ca mi\'eadzy nogami utrudnia\'b3aby bieganie, 
\par szeroki i obcis\'b3y pas kr\'eapowa\'b3by cia\'b3o, wielkie buty uniemo\'bfliwia\'b3yby szybkie zmiany kierunku ruchu w trakcie gry - poza tym po co do gry
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 w\tab pi
\'b3k\'ea tak ostra bro\'f1. Bro\'f1 ta przypomina przedmioty, w jakie
\par }\pard \ql \fi-288\li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 wyposa\'bfano pos\'b9gi bog\'f3w w Tuli, boskiej stolicy kr\'f3lestwa Toltek\'f3w. W ziemi, na kt\'f3
rej stoimy, znaleziono w 1860 roku przy karczowaniu
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 drzew wspania\'b3e stele. Wie\'9c\'e6 o tym dotar\'b3a do Austriaka, dr. Habla, podr\'f3\'bfuj\'b9cego w 1862 roku po Meksyku. Habel przyjecha\'b3 tu i jako 

\par pierwszy sporz\'b9dzi\'b3 rysunki stel, kt\'f3re pokaza\'b3 podczas pobytu w Ber\-linie dyrektorowi Kr\'f3lewskiego Muzeum Etnograficznego, dr. Adol-
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
fowi Bastianowi (1826-1905). Bastian pojecha\'b3 do Santa Lucia Cot\-zumalguapa w I 876 roku, odkupi\'b3 od w\'b3a\'9cciciela gruntu znalezione stele i\tab uzyska\'b3 ode\'f1 zapewnienie, \'bfe berli\'f1skie muzeum b\'eadzie mia\'b3o prawo
\par zakupi\'e6 wszystkie przysz\'b3e znaleziska. Dzi\'eaki temu w Muzeum Etno\-graficznym w Berlinie Zachodnim mo\'bfna podziwia\'e6 osiem stel. Zgodnie
\par \sect }\sectd \margrsxn2304\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 z\tab 
umow\'b9 z 1876 roku muzeum ro\'9cci\'b3o sobie r\'f3wnie\'bf prawa do
\par kamiennego reliefu na polu kukurydzy, ale dzi\'9c nie wolno ju\'bf wywozi\'e6 z\tab Gwatemali zabytk\'f3w. Kraje Ameryki \'8crodkowej sta\'b3y si\'ea dumne ze
\par swojej historii - gdyby jeszcze mog\'b3y uchroni\'e6 bezcenne skarby przed szkodliwymi wp\'b3ywami atmosfery, to rado\'9c\'e6 z identyfikowania si\'ea
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 z\tab 
mieszkaj\'b9cym tu niegdy\'9c ludem by\'b3aby niczym niezm\'b9cona.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Stele w berli\'f1skim Muzeum Etnograficznym maj\'b9 upami\'eatnia\'e6 sceny
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 z\tab obrz\'eadowej gry w pi\'b3k\'ea: zwyci\'eazca wr\'eacza bogu s\'b3o\'f1ca serce. Jakiego\'bf
\par to boga s\'b3o\'f1ca spotyka taki zaszczyt? Na wizerunku wida\'e6 otoczon\'b9 promieniami istot\'ea w he\'b3mie, kt\'f3ra zst\'eapuje z nieba. Lapidarna informacja zawarta w katalogu - b\'f3g s\'b3o\'f1ca -jest niewystarczaj\'b9ca. Gdyby chcia\'b3o si\'ea
 to wyrazi\'e6 we wsp\'f3\'b3czesnym \'bfargonie, trzeba by
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 zada\'e6
 pytanie: Kogo wyobra\'bfano pod postaci\'b9 "boga s\'b3o\'f1ca", jakie znaczenie mia\'b3a ta posta\'e6 dla cz\'b3owieka, kt\'f3ry uwieczni\'b3 j\'b9 na steli, a\tab poza tym, dlaczego b\'f3g s\'b3o\'f1ca \'bf\'b9da\'b3 dla siebie serca - ofiary
\par najdro\'bfszej.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 - Chce pan kupi\'e6 stare kamienie? - spyta\'b3 mnie m\'ea\'bfczyzna, kiedy
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 wr\'f3cili\'9cmy do traktora.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 - Nie, dzi\'eakuj\'ea - odpar\'b3em. Kto\'9c, u kogo na granicy odkryje si\'ea
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 w\tab baga\'bfu zabytki, jest uznawany - czy by\'b3 \'9cwiadom pope\'b3nianego
\par przest\'eapstwa, czy nie - za winnego, nie mia\'b3bym wi\'eac \'bfadnej szansy na dowiezienie kamiennego m\'ea\'bfczyzny z pola kukurydzy w Santa Lucia Cotzumalguapa do mojego ogrodu w Feldbrunnen. Ale nawet w 1876
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
roku problemy prawie nie do pokonania stan\'ea\'b3y przed dr. Bastianem kt\'f3ry dysponuj\'b9c ofcjalnym zezwoleniem \'f3wczesnego rz\'b9du, chcia\'b3 przetransportowa\'e6 wielotonowe stele. Rozwi\'b9zanie znale\'9f
li dopiero dwaj specjalnie sprowadzeni in\'bfynierowie, dzi\'eaki kt\'f3rym olbrzymy uda\'b3o si\'ea dostarczy\'e6 po bezdro\'bfach do portu San Jose, odleg\'b3ego o 80 
\par km: stele, zdobione jednostronnie, przepi\'b3owano wzd\'b3u\'bf na dwie cz\'ea\'9cci, a\tab strony pozbawione rysunku wydr\'b9\'bfono dla zmniejszenia ci\'ea\'bfaru.
\par P\'b3askie lecz nadal bardzo ci\'ea\'bfkie p\'b3yty umocowano ostro\'bfnie na platformach ci\'b9gni\'eatych przez wo\'b3y. Mimo wszy^sko jedna ze stel obsun\'ea\'b3a si\'ea podczas prze\'b3adunku - do dzi\'9c spoczywa na dnie basenu portowego San J
ose. Tak\'bfe w trakcie kolejnych dni zdecydowanie odrzuca\'b3em dalsze oferty sprzeda\'bfy "starych kamieni".
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Czarnow\'b3osa pi\'eakno\'9c\'e6 da\'b3a mi niezbyt dok\'b3adne informacje. Powie-
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 dzia\'b3a, \'bfe finca Las Illusiones znajduje si\'ea w nast\'eapnej wsi. Wed\'b3ug traktorzysty by\'b3o to nie tam, lecz w pobli\'bfu - ure wsi mieli\'9c
my tylko spyta\'e6 o drog\'ea.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 W cieniu, na stopniach ko\'9ccio\'b3a z czas\'f3w kolonialnych trzej Indianie
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 grali w karty. Gdy zapyta\'b3em o drog\'ea, jeden z nich podszed\'b3 ze szczwanym u\'9cmiechem na twarzy i pr\'f3bowa\'b3 mi wcisn\'b9\'e6 "stare
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
kamienie". Nie uda\'b3o mu si\'ea jednak mnie przekona\'e6 nawet do kupna kamyk\'f3w mieszcz\'b9cych si\'ea w d\'b3oni. Nie dysponuj\'b9c mikroskopem
\par i\tab stosown\'b9 wiedz\'b9 cz\'b3owiek nie ma zielonego poj\'eacia, co jest naprau=d\'ea
\par "stare", co za\'9c tylko "staro" wygl\'b9da, a pochodzi z naj\'9cwie\'bfszej produkcji. Miejscowi ludzie podrabiaj\'b9 kamienie tak, \'bfe wygl\'b9daj\'b9 one
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
na bardzo stare. Dysponuj\'b9c uzdolnieniami swoich przodk\'f3w, rze\'9fbi\'b9 wed\'b3ug znanych sobie wzor\'f3w sceny mitologiczne, wk\'b3adaj\'b9 kamienie do \'bfarz\'b9cego si\'ea popio\'b3u z w\'eagla drzewnego, potem wcieraj\'b9 w nie 
\par szczotk\'b9 czarn\'b9 past\'ea do but\'f3w i trzymaj\'b9 przez par\'ea dni na deszczu. W\tab ten spos\'f3b opr\'f3cz kukurydzy i kawy r\'f3wnie\'bf "stare kamienie", tak
\par lubiane przez "szybkobie\'bfnych" turyst\'f3w, trafaj\'b9 do rodzinnych zbior\'f3w jako egzotyczne trofea.
\par \tab Po drugiej stronie, pod kolorowymi li\'9c\'e6mi drzewa mesquite, kt\'f3rego owoce przypominaj\'b9ce chleb \'9cwi\'eatoja\'f1ski s\'b3u\'bf\'b9 za pasz\'ea dla byd\'b3a, przykucn\'b9\'b3 policjant. Podszed\'b3em do niego, aby uzyska\'e6 informacj\'ea
, \'bfe tak powiem urz\'eadow\'b9 - m\'b3ody cz\'b3owiek w mundurze wsta\'b3 i z kie-
\par szonki na piersi wyci\'b9gn\'b9\'b3 gwizdek, zapewne, aby pokaza\'e6, \'bfe w ka\'bfdej chwili mo\'bfe zagwizda\'e6 po posi\'b3ki. Z nieruchoznej twarzy nie da\'b3o si\'ea wyczyta\'e6, czy wie, gdzie znajduje si\'ea poszukiwane miejsce. W ka\'bf
dym razie skierowa\'b3 nas do kolegi na posterunku. Ten wys\'b3uchawszy, o co chodzi, przekaza\'b3 nas bez s\'b3owa komendantowi, siedz\'b9cemu w pomiesz\-czeniu obok. W spos\'f3b mi\'b3y, lecz zdecydowany szef za\'bf\'b9da\'b3
 ode mnie paszportu, po czym krytycznie taksowa\'b3 ka\'bfd\'b9 z piecz\'eaci wbitych na kolejnych granicach. Za kogo mnie w\'b3a\'9cciwie uwa\'bfa\'b3? Za poszukiwacza antyk\'f3w? Jego urz\'eadowa twarz rozja\'9cni\'b3a si\'ea jednak od razu uprzej\-mo
\'9cci\'b9, kiedy na jednej ze stron natrafi\'b3 wreszcie na szwajcarski krzy\'bf. W niezrozumia\'b3ym dialekcie wyda\'b3 natychmiast rozkaz m\'b3odziut\-kiemu, nie\'9cmia\'b3emu rekrutowi, \'bfeby pilotowa\'b3 nas do fnca Las Illusiones.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 W trakcie jazdy nasz policjant zas\'b3oni\'b3 mi nagle r\'eak\'b9 pole widzenia
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 -\tab nie pozosta\'b3o nic innego, jak natychmiast zahamowa\'e6. Zatrzymali\'9c-
\par my si\'ea przed bram\'b9 kut\'b9 w \'bfelazie.
\par \tab - Las Illusiones! - oznajmi\'b3 nasz przewodnik.
\par \tab Wysiad\'b3em z wozu i od razu zaskoczy\'b3 mnie widok duplikatu
\par \sect }\sectd \margrsxn2592\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
kamiennej rze\'9fby, jak\'b9 sfotografowa\'b3em pig\'e6 lat temu w El Baul [Erich von D\'e4niken, Reise nach Kiribati, Dusseldorf 1981, s. 259 n.] wiosczynie o par\'ea kilometr\'f3w od Santa Lucia Cotzumalguapa. R\'f3wnie\'bf
\par w\tab El Baul rze\'9fba wyobra\'bfa m\'ea\'bfczyzn\'ea silnego jak tur, w wojennym
\par nakryciu g\'b3owy, kt\'f3re chroni go niczym he\'b3m nurka - za "okienkiem" wida\'e6 twarz. "He\'b3m" jest po\'b3\'b9czony "w\'ea\'bfem" z "pojemnikiem" na plecach postaci. Oczywi\'9ccie - czytam - chodzi o zwyci\'eazc\'ea w ob\-rz\'eadowej grze w pi\'b3k
\'ea. "Graez w pi\'b3k\'ea" z E1 Baul trwa pogr\'b9\'bfony
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 w\tab 
zadumie pod mizernym drewnianyzn daszkiem na ty\'b3ach cukrowni
\par -\tab nie lepiej przechowywany jest jego duplikat, niszczej\'b9cy po\'9cr\'f3d
\par rupieci na jakim\'9c parkingu. W katalogach wspania\'b3o\'9c\'e6 z El Baul okre\'9cla si\'ea mianem "monumentu nr 27", nigdzie jednak nie natkn\'b9\'b3em si\'ea na jak\'b9kolwiek wskaz\'f3wk\'ea, \'bfe istniejejego dublet. A mo\'bf
e przewieziono tu monument nr 27? (Nawiasem m\'f3wi\'b9c tego samego dnia by\'b3em w El
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
Baul. Osi\'b3ek stoi tam nadal, tylko chroni\'b9cy go drewniany daszek rozp\'b3yn\'b9\'b3 si\'ea jak sen jaki z\'b3oty.)
\par \tab Otworzyli\'9cmy ci\'ea\'bfk\'b9 bram\'ea. W \'9crodku pochrz\'b9kiwa\'b3y \'9cwinie, dwa wychudzone psy podbieg\'b3y do nas machaj\'b9c ogonami - da\'b3em im troch\'ea orzeszk\'f3w z naszych zapas\'f3w. Przy bramie, prowadz\'b9
cej na teren ogrodzony p\'b3otem z desek, sta\'b3 na stra\'bfy \'bfuj\'b9c li\'9ccie koki 
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa240\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 korpulentny starszy m\'ea\'bfczyzna. Nara\'bfony ria kaprysy pogody, marnieje tu zbi\'f3r rzuconych byie jak niepowtarzalnych zabytk\'f3
w - ogromne, cudownie wyko\'f1czone rze\'9fby g\'b3\'f3w o wielkich oczach, stele, kt\'f3re od razu przywiod\'b3y mi na my\'9cl San Augustin w Ameryce Po\'b3udniowej.
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Co najmniej w czterech reliefach wida\'e6 r\'eak\'ea tego samego artysty.
\par W\tab takim razie kiedy\'9c odbywa\'b3a si\'ea, przemkn\'ea\'b3o mi przez my\'9cl, migracja
\par Indian z Po\'b3udnia na P\'f3\'b3noc, z Ameryki Po\'b3udniowej do \'8crodkowej. Trudno tylko zrozumie\'e6 post\'eapowanie gwatemalskich archeolog\'f3w, kt\'f3\-rzy pozwalaj\'b9 niszcze\'e6 skarbom przesz\'b3o\'9cci bez jakiejkolwiek ochrony. 
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 M\'b3odziutki policjant m\'f3g\'b3by nas wprawdzie nazajutrz zaprowadzi\'e6
\par \sect }\sectd \margrsxn2448\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
dofinca Los Tarros, ale nawet on nie wiedzia\'b3, gdzie to jest. Zdawa\'b3o si\'ea, \'bfe Indianie pracuj\'b9cy na plantacjach niezbyt ch\'eatnie udzielaj\'b9 infor\-macji, a nawet, \'bfe celowo wprowadzaj\'b9 nas w b\'b3\'b9d. Chwil\'ea po deszczu,

\par kt\'f3ry spad\'b3 na d\'bfungl\'ea, jakby kto\'9c na g\'f3rze wylewa\'b3 wod\'ea z ogromnej wanny, s\'b3o\'f1ce wymiot\'b3o wszystkie chmury. Powietrze by\'b3o tak pe\'b3ne wilgoci, \'bfe nie dawa\'b3o si\'ea prawie wci\'b9gn\'b9\'e6 do p\'b3uc - klei\'b3
o si\'ea,
\par \sect }\sectd \margrsxn1584\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 pachnia\'b3o st
\'eachlizn\'b9. W trakcie dalszej jazdy do\'b3\'b9czy\'b3y do nas moskity [Erich von D\'e4niken, Strategie der G\'f6tter, Dusseldorf 1981, s. 152 n.] -\tab gdy tylko wyrzucili\'9cmy jednego przez okno, pojawia\'b3o si\'ea z brz\'eacze-
\par niem dw\'f3ch albo trzech jego krewnych, kt\'f3rzy od razu zabierali si\'ea do, bezbronnych ofar zamkni\'eatych w ciasnym pudle samochodu.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 W po\'b3udnie zrobili\'9cmy sobie odpoczynek w cieniu k\'eapy drzew. Nagle
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 dobieg\'b3o do nas niewyra\'9fne mamrotanie. Zarzucili\'9cmy aparaty foto\-graficzne na rami\'ea i poszli\'9cmy w tamtym kierunku. Wdrapali\'9cmy si\'ea na 
\par jaki\'9c pag\'f3rek i przedarli\'9cmy przez g\'easte zaro\'9cla. Po chwili stan\'eali\'9cmy na polanie, gdzie ujrzeli\'9cmy dziewi\'eacioro Indian-czterech m\'ea\'bfczyzn, trzy kc,biety i dw\'f3ch ch\'b3opc\'f3w - by\'b3a to najwyra\'9f
niej rodzina. Ustawieni
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 w\tab p\'f3\'b3
kole trwali w skupieniu przed kamienn\'b9 twarz\'b9, wystaj\'b9c\'b9 na kilka
\par metr\'f3w z ziemi. Pali\'b3y si\'ea na niej \'9cwiece - jak na o\'b3tarzu w ko\'9cciele -\tab z czo\'b3a wspania\'b3ej rze\'9fby wosk kapa\'b3 na jej brwi. Grupka wiernych
\par zebrana wok\'f3\'b3 swojego boga i zatopiona w medytacji wzbudza\'b3a
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 szacunek. Mimo 
\'bfe poruszali\'9cmy si\'ea bardzo cicho, nasze przybycie przerwa\'b3o modlitw\'ea. Indianie patrzyli na nas z l\'eakiem, jakby przy\'b3apano ich na czym\'9c zabronionym. Podeszli\'9cmy w milezeniu staraj\'b9c si\'ea sprawi\'e6 wra\'bfenie, \'bf
e chcemy z\'b3o\'bfy\'e6 ho\'b3d ich kamiennemu bogu.
\par \tab Twarz, na kt\'f3rej spoczywa\'b3y spojrzenia Indian, patrzy\'b3a przyja\'9fnie
\par \sect }\sectd \margrsxn2592\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 i\tab w por\'f3
wnaniu z innymi rze\'9fbami znajduj\'b9cymi si\'ea w tych okolicach
\par mia\'b3a zadowolon\'b9 min\'ea. Nad pot\'ea\'bfnym, haczykowatym nosem \'9cmia\'b3y
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 si\'ea
 owalne oczy - zdawa\'b3o si\'ea nawet, \'bfe na ustach b\'b3\'b9ka si\'ea filuterny u\'9cmieszek. Nareszcie roze\'9cmiany b\'f3g, pomy\'9cla\'b3em. Indianie patrzyli
\par w\tab milczeniu. Podnie\'9cli amulety le\'bf\'b9ce przed rze\'9fb\'b9 i sehowali je do
\par br\'b9zowego worka z juty.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 - Czy ta rze\'9fba wyobra\'bfa boga? - spyta\'b3em najstarszego, kt\'f3ry bez
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 w\'b9tpienia by\'b3 g\'b3ow\'b9 rodu, jako jedyny wi\'eac m\'f3g\'b3 odpowiedzie\'e6.
\par \tab - Tak, serior - odpar\'b3 prawie bezg\'b3o\'9cnie.
\par \tab - Co to za b\'f3g?
\par \tab Nie zrozumia\'b3em odpowiedzi, kt\'f3r\'b9 by\'b3o d\'b3ugie imi\'ea w india\'f1skim narzeczu. Spyta\'b3em powt\'f3rnie. Tym razem odpowied\'9f pad\'b3a w czystej hiszpa\'f1szczy\'9fnie:
\par \tab - B\'f3g szcz\'ea\'9ccia.
\par \tab - Czy ta rze\'9fba znajduje si\'ea tu od dawna?
\par \tab - Od niepami\'eatnych czas\'f3w - powiedzia\'b3 Indianin. - Ten b\'f3g
\par pomaga\'b3 kiedy\'9c naszym przodkom, dzisiaj pomaga nam.
\par \tab Rodzina stara\'b3a si\'ea dyskretnie znikn\'b9\'e6. By\'e6 mo\'bfe Indianie obawiali si\'ea, \'bfe donios\'ea wiejskiemu ksi\'eadzu o "poga\'f1skich" obrz\'eadach, jakie tu odprawiaj\'b9. Uspokoili si\'ea jednak, gdy us\'b3yszeli, \'bf
e jestem z dalekiego kraju i jeszcze dzi\'9c jad\'ea dalej. Nie kryj\'b9c si\'ea wyci\'b9gn\'eali wi\'eac zn\'f3w 
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 amulety z worka, zapalili \'9cwiece, a na jeden z kamieni nasypali troch\'ea
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 kadzid\'b3a, kt\'f3re po zapaleniu zacz\'ea\'b3o wydziela\'e6 s\'b3odkawy, \'bfywiczny zapach. Potem pogr\'b9\'bfyli si\'ea w modlitwie. Wycofali\'9cmy si\'ea bezg\'b3
o\'9cnie. 
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 Nasz policjant by\'b3 oburzony. Wychowa\'b3 si\'ea w Santa Lucia Cotzumal-
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 guapa i nie wiedzia\'b3, \'bfe jego ziomkowie modl\'b9 si\'ea nadal do starych
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\sa480\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 bog\'f3
w o szez\'ea\'9ccie i b\'b3ogos\'b3awie\'f1stwo. Wynagrodzili\'9cmy naszego nie\'9cmia\'b3ego przewodnika, kt\'f3ry nie kry\'b3 rado\'9cci z nieoczekiwanego bakszyszu. P\'f3\'9fnym wieczorem dotarli\'9cmy do stolicy Gwatemali. Byli\'9c\-tny zm\'ea
czeni bogatymi wra\'bfeniami minionego dnia.
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab Nokturn
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 W hotelu "El Dorado" czeka\'b3a na mnie karteczka z pro\'9cb\'b9, \'bfebym
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 zadzwoni\'b3 na uniwersytet do profesora Diego Moliny. Portier powie\-dzia\'b3 mi, \'bfe profesor jest najwybitniejszym gwatemalskim fotografem, wyk\'b3adaj\'b9
cym na miejscowym uniwersytecie fotografik\'ea.
\par \tab Godzin\'ea p\'f3\'9fniej Molina przyjecha\'b3 po nas do hotelu - wysoki, szczup\'b3y m\'ea\'bfczyzna ko\'b3o trzydziestki. Z k\'b9cika ust zwisa\'b3o mu Hav-a-Tampa, niewielkie cygaro, kt\'f3re - najez\'ea\'9cciej zgas\'b3e - mia\'b3 zwyczaj trzyma
\'e6 w z\'eabach zawsze i wsz\'eadzie. Podczas jazdy do atelier opowiedzia\'b3 nam, \'bfe sp\'eadzi\'b3 kiedy\'9c p\'f3\'b3tora roku w Tikal - dzi\'eaki temu m\'f3g\'b3 uwieczni\'e6 metropoli\'ea Maj\'f3w na fotografach wykorzystuj\'b9c r\'f3\'bfnorodno
\'9c\'e6 \'9cwiat\'b3a o wszystkich porach dnia i roku. Zdj\'eacia, kt\'f3re nam pokaza\'b3, by\'b3y wspania\'b3e. Molina wsp\'f3\'b3pracuje z niemieckim
\par czasopismem "Geo" i ameryka\'f1skim "National Geographic". Nie ma lepszych zdj\'ea\'e6 Tikal.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Molina zapyta\'b3, czy b\'eadzie mu wolno mi zrobi\'e6, jak si\'ea wyrazi\'b3,
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 zdj\'eacie "dramatyczne". Czemu nie? Posadzi\'b3 mnie na obrotowym
\par krze\'9cle. W twarz pada\'b3o mi o\'9clepiaj\'b9ce \'9cwiat\'b3o reflektor\'f3w. Wykonuj\'b9c grzecznie kolejne polecenie mistrza, przyj\'b9\'b3em w\'b3a\'9cnie jak\'b9\'9c nader niewygodn\'b9 pozycj\'ea, gdy jeden z normalnych tutaj blekaut\'f3w pogr\'b9
\'bfy\'b3 nas w zupe\'b3nym mroku - \'9cwiat\'b3o wysiad\'b3o w ca\'b3ym mie\'9ccie. W grobo\-wych ciemno\'9cciach widzia\'b3em tylko czerwonawy ognik cygara profeso\-ra. Po chwili potrzebnej na wypalenie papierosa reflektory rozb\'b3ys\'b3y znowu.
\par \tab Diego Molina usiad\'b3 na wysokim sto\'b3ku za wielkun aparatem fotograficznym - i sto\'b3ek natychmiast si\'ea za\'b3ama\'b3. Wybuchn\'eali\'9cmy \'9cmiechem. Usiad\'b3szy na drugim sto\'b3ku Molina zaaran\'bfowa\'b3 wszystko
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 na nowo. Da\'b3
o si\'ea s\'b3ysze\'e6 pstrykni\'eacie migawki - w tym samym
\par momencie strzeli\'b3 jeden z reflektor\'f3w pod sufitem - kawa\'b3ki szk\'b3a przelecia\'b3y mi ko\'b3o g\'b3owy. Z niepokojem popatrzy\'b3em na pozosta\'b3e \'9fr\'f3d\'b3a \'9cwiat\'b3a. Molina jednak zapewni\'b3 od razu, \'bfe co\'9c
 takiego wprawdzie si\'ea czasem zdarza, ale bardzo rzadko, i \'bfe dzi\'9c nie ma ju\'bf najmniejszych powod\'f3w do obaw.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Jego uspokajaj\'b9ce s\'b3owa zapada\'b3y w\'b3a\'9cnie koj\'b9co w moj\'b9 zl\'eaknion\'b9
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 dusz\'ea, kiedy z transformatora, oplecionego przewodami jak nitkami spaghetti, pocz\'b9\'b3 wydobywa\'e6 si\'ea dym. Co\'9c zasycza\'b3o, potem da\'b3 si\'ea s\'b3
ysze\'e6 przyt\'b3umiony huk i transformator wyzion\'b9\'b3 ducha. Zn\'f3w siedzieli\'9cmy w ciemno\'9cciach. Diego Molina, mistrz improwizaeji, wyczarowa\'b3 po chwili kilka akumulator\'f3w, wymieni\'b3 bezpieczniki, wszystko pod\'b3\'b9czy\'b3
 jak trzeba - przez ca\'b3y czas cienkie cygaro zwisa\'b3o mu nieruchomo z lewego k\'b9cika ust, on za\'9c ich praw\'b9 stron\'b9 t\'b3umaczy\'b3, co robi. Potem otaksowa\'b3 mnie wzrokiem i - \'bfeby zaj\'b9\'e6 czym\'9c moje
\par r\'eace - wcisn\'b9\'b3 mi w palce jaki\'9c staro\'bfytny pos\'b9\'bfek, kt\'f3ry zreszt\'b9 pod koniec pozowania wy\'9clizn\'b9\'b3 mi si\'ea i roztrzaska\'b3 na pod\'b3odze.
\par \tab Po "terminowaniu u fotografa" sta\'b3o si\'ea dla mnie jasne, \'bfe zaw\'f3d modela jest: a) bardzo m\'eacz\'b9cy, b) niezwykle niebezpieczny oraz c) nie dla mnie. Niejasne by\'b3o tylko to, czy przed oddaniem tej ksi\'b9\'bf
ki do druku nadejdzie cykl zdj\'ea\'e6 zatytu\'b3owany "Tikal". Diego Molina przyrzek\'b3 mi, \'bfe tak si\'ea stanie. Maria\'f2a?
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa480\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 [Postscriptum: Molina dotrzyma\'b3 s\'b3owa. Zdj\'eacia dotar\'b3y na czas.]
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa240\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab Okr\'ea\'bfn\'b9 drog\'b9 do Copan
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab W\'b3a\'9cciwie to nie chcieli\'9cmy by\'e6 wcale w Tegucigalpie, stolicy Hondurasu. Naszym celem by\'b3o Copan, le\'bf\'b9ce bli\'bf
ej stolicy Gwatemali. Ale powiedziano nam, \'bfe lepiej polecie\'e6 samolotem nadk\'b3adaj\'b9c drogi, bo jecha\'e6 do Copan przez d\'bfungl\'ea by\'b3oby niebezpiecznie nawet wozem terenowym. Do Tegucigalpy polecieli\'9cmy wi\'eac maszyn\'b9
 honduraskiego towarzystwa lotniczego "Sahsa".
\par \tab Czasem jakie\'9c ma\'b3o istotne, lecz zabawne zdarzenie mo\'bfe powetowa\'e6 cz\'b3owiekowi niedorzeczny wyb\'f3r d\'b3u\'bfszej drogi. Co\'9c takiego mieli\'9cmy okazj\'ea prze\'bfy\'e6
 w hotelu "Honduras Maya", gdzie w kasynie gry na parterze kwitnie hazard. Postanowili\'9cmy dokona\'e6 tam z Ralfem inspekcji.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Na st\'f3\'b3 do ruletki zwr\'f3cili\'9cmy uwag\'ea ze wzgl\'eadu na graczy. Po prawej
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 r\'ea
ce krupiera siedzia\'b3 spocony, gruby Murzyn, tak rozgrzany gr\'b9, \'bfe pot z\tab ty\'b3u g\'b3owy la\'b3 mu si\'ea wprost na marynark\'ea. Zdawa\'b3o si\'ea, \'bfe olbrzym
\par wcale nie ma szyi. Facet promienia\'b3 przy tym pogod\'b9 cz\'b3owieka, kt\'f3ry zawsze wygrywa - i rzeczywi\'9ccie, po ka\'bfdej grze krupier przesuwa\'b3 vvjego stron\'ea poka\'9fny s\'b3upek \'bfeton\'f3w. Naprzeciw grubasa, po drugiej 
\par stronie sto\'b3u, sta\'b3 przera\'9fliwie chudy bia\'b3y m\'ea\'bfczyzna o twarzy pokrytej kilkudniowym zarostem. M\'ea\'bfczyzna \'f3w po ka\'bfdej grze wyszczerza\'b3 dwa
\par \'bf\'f3\'b3te k\'b3y - jedyne, jakie mu pozosta\'b3y. Ta niezbyt dobrana para stanow'i\'b3a tandem.
\par \tab Zaledwie ko\'b3o ruletki stawa\'b3o, obaj ze zr\'eaczno\'9cci\'b9 kieszonkowc\'f3w obstawiati wszystkie pola od 1 do 36, a nawet, jak to si\'ea robi w ruletce ameryka\'f1skiej, zero i dwa zera - w sumie wi\'eac 38 liczb. Logiczne wi\'eac, \'bf
e przy ka\'bfdej turze wygrywali, przegrywaj\'b9c jednocze\'9cnie. Na stole
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
pozostawa\'b3 \'bfeton trzydziesty sz\'f3sty, wygrywaj\'b9cy, a zero i dwa zera przegrywa\'b3y. W takiej grze wygran\'b9 by\'b3o wi\'eac tylko trzydzie\'9cci pi\'ea\'e6 \'bfeton\'f3w, czego zdawa\'b3 si\'ea nie dostrzega\'e6 ani czarnosk\'f3
ry grubas, ani bia\'b3y chudzielec. Kiedy kulka si\'ea zatrzymywa\'b3a, pokazywali sobie palcami znak zwyci\'eastwa, wymy\'9clony przez Winstona Churchilla
\par w\tab trakcie - miejmy nadziej\'ea - ostatniej wojny. "V" - Victory.
\par \tab Krupierzy - r\'f3wnie dystyngowani jak wszysey przedstawiciele tego zawodu na \'9cwiecie - z trudem zachowywali powag\'ea, co pewien czas jednak rzueali sobie k\'b9tem oka ironiczne spojrzenia. Gracz, kt\'f3ry nie 
\par umie liczy\'e6, jest dla nich w najprawdziwszym sensie tego s\'b3owa got\'f3wk\'b9 -\tab niedbale zgarniali wszystko, co "wygrywaj\'b9cy" wrzucali im do
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa480\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 skarbonki.
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab Copan, najbardziej na po\'b3udnie
\par \sect }\sectd \margrsxn2592\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 \tab 
\tab \tab wysuni\'eate miasto Maj\'f3w
\par \tab Oszcz\'eadziwszy nam dwa dni jazdy przez d\'bfungl\'ea niewielki samolot pilotowany przez Indianina usiad\'b3 po godzinnym locie na wyboistym pasie lotniska w Copan - znale\'9fli\'9cmy si\'ea w takim samym tropikalnym klimacie w jakim le\'bf
y Tikal, oddalone o 270 km w linii prostej. 
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 Hiszpa\'f1ski kronikarz, Diego Garcia de Palacio, pisa\'b3 anno 1576
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 o\tab 
Copan:
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 "[...] znajduj\'b9 si\'ea tam ruiny wspania\'b3ych \'9cwi\'b9ty\'f1, \'9cwiadcz\'b9cych
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 o tym, \'bfe sta\'b3o tu niegdy\'9c wielkie miasto, i nie mo\'bfna nawet przypuszcza\'e6, \'bfeby ludzie tak prymitywni,jak mieszkaj\'b9cy tu tubylcy, zdo
\'b3ali je zbudowa\'e6 [...]. W\'9cr\'f3d ruin [...] znajduj\'b9 si\'ea rzeczy godne najwy\'bfszej uwagi. Zanim cz\'b3owiek tam dotrze, trafi na bardzo grube. mury i olbrzymiego, kamiennego or\'b3a maj\'b9cego na piersi kwadrat
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 o boku d\'b3u\'bfszym ni\'bf \'e6wier\'e6 hiszpa\'f1skiego \'b3okcia, w kwadracie tym s\'b9
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 znaki nieznanego pisma. Gdy si\'ea podejdzie bli\'bfej, wida\'e6 posta\'e6 wielkiego, kamiennego olbrzyma. Indianie powiadaj\'b9, \'bfe by\'b3 to stra\'bf
nik \'9cwi\'b9tyni [...)." [1]
\par }\pard \ql \fi-288\li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 [Przypisy oznaczone liczbami w nawiasacb umieszczono na ko\'f1cu ksi\'b9\'bfki.] Dzi\'9c z "olbrzymiego, kamiennego or\'b3a" nie pozosta\'b3
o nic. Copan,
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 najwi\'eaksz\'b9 atrakcj\'ea Hondurasu, fachowcy nazywaj\'b9 "Aleksandri\'b9
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
Nowego Swiata". Sylvanus Griswold Morley (1883-1948), s\'b3ynny ameryka\'f1ski badacz historii Maj\'f3w, powiedzia\'b3, \'bfe Copan by\'b3o mias\-tem, w kt\'f3rym astronomia osi\'b9gn\'ea\'b3a najwy\'bfszy stopie\'f1 rozwoju, i \'bfe uwa\'bfa je za g\'b3
\'f3wny o\'9crodek nauki Maj\'f3w. [2]
\par \tab Zaro\'9cni\'eate d\'bfungl\'b9 ruiny odkryto w 1839 roku. Sto lat p\'f3\'9fniej rozpocz\'eato prace wykopaliskowe. Do dzi\'9c ods\'b3oni\'eato 38 stel, maj\'b9cych przeci\'eatnie 4 m wysoko\'9cci i 1,5 m szeroko\'9cci - wszystkie bogato zdobione r
eliefami.
\par \tab Literatura o tych odkryciach jest r\'f3wnie obszerna, co pe\'b3na sprzecz\-
\par no\'9cci. Kto\'9c twierdzi, \'bfe w "steli B" odkry\'b3 wizerunek tr\'b9by s\'b3onia, kto\'9c inny widzi w niej natomiast stylizowane ary - papugi \'bfyj\'b9ce w tych stronach. Dowiedziono wprawdzie, \'bfe m\'ea\'bfczy\'9fni tego ludu nie mieli
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 br\'f3
d, tymczasem obserwatora zaskakuj\'b9 stele przedstawiaj\'b9ce broda\-czy - "stela B" prezentuje dwa takie wizerunki.
\par \tab Centrum Copan, jego pa\'b3ace i piramidy, \'9cwi\'b9tynie i tarasy - wszyst\-ko to le\'bfy nad rozci\'b9gaj\'b9cym si\'ea poni\'bfej miastem - nazwano je zatem akropolis, g\'f3rne miasto. Prawie w samym jego \'9crodku znajduje si\'ea plac do obrz\'ea
dowej gry w pi\'b3k\'ea maj\'b9cy wymiary 26 x 7 m.
\par \tab Szcz\'ea\'9cliwy przypadek sprawi\'b3, \'bfe naszym cicerone by\'b3 Tony. Ten nieco niezgrabny dr\'b9gal oprowadzaj\'b9cy obcokrajowc\'f3w okaza\'b3 si\'ea
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 w\tab 
trakcie rozmowy cz\'b3onkiem AAS. Mia\'b3 nawet przy sobie legityma-
\par [Adres sekcji niemieckoj\'eazycznej: CH-4532 Feldbrunnen/SO]
\par cj\'ea cz\'b3onkowsk\'b9. AAS jest skr\'f3tem od Ancient Astronaut Society, towarzystwa za\'b3o\'bfonego w 1973 roku w Chicago, kt\'f3rego cz\'b3onkowie mieszkaj\'b9 w ponad 50 krajach \'9cwiata. AAS jest towarzystwem wy\'bfszej u\'bfyteczno\'9c
ci publicznej, ajego celemjest popieranie (przez gromadzeniq i\tab wymian\'ea danych) teorii, wedle kt\'f3rej nasz\'b9 planet\'ea odwiedza\'b3y
\par \sect }\sectd \margrsxn2304\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 w\tab 
prehistorycznych czasach istoty pozaziemskie.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Tony zwr\'f3ci\'b3 mi uwag\'ea na szczeg\'f3\'b3y, kt\'f3re tury\'9cci mijaj\'b9 zazwyczaj
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 w\tab po\'9cpiechu. Zatrzymywali\'9cmy si\'ea przed stelami, wykazuj\'b9cymi zdu,
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 miewaj
\'b9ce podobie\'f1stwo do sztukaterii, jakie mo\'bfna ogl\'b9da\'e6 w Angkor Wat, \'9cwi\'b9tyni kambod\'bfa\'f1skich Khmer\'f3w. Trafiaj\'b9c na analogie tego rodzaju archeolodzy spuszczaj\'b9 wzrok. Tak \'9ccis\'b3e powi\'b9zania mi\'ea
dzy Copan a Kambod\'bf\'b9 nie mog\'b3y przecie\'bf istnie\'e6. C\'f3\'bf by si\'ea sta\'b3o, gdyby
\par w\tab naszym tak wspaniale poklasyfkowanym \'9cwiecie zapanowa\'b3 nagle
\par chaos!
\par \tab Tony pokaza\'b3 nam ko\'b3a z\'eabate wykute w kamieniu i przedmioty wygl\'b9daj\'b9cejak ko\'b3a z piastami - by\'b3y to o\'b3tarze zdobione hieroglifami kalendarzowymi - osobliwy tw\'f3r nieodparcie przypominaj\'b9cy moto-
\par \sect }\sectd \margrsxn2448\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 cykl.

\par \tab Zupe\'b3n\'b9 sensacj\'b9 natomiast s\'b9 schody hieroglif\'f3w o 63 stopniach, kt\'f3re kiedy\'9c prowadzi\'b3y do \'9cwi\'b9tyni le\'bf\'b9cej dzi\'9c w gruzach. Stopnie o\tab szeroko\'9cci 10 m s\'b9 zdobione reliefami. Wizerunki grup siedz\'b9
cych
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
ludzi przeplataj\'b9 si\'ea z inskrypcjami kalendarzowymi i 2500 hieroglifami -jest to najd\'b3u\'bfsza inskrypcja Maj\'f3w i wi\'eakszajej cz\'ea\'9c\'e6 wci\'b9\'bf czeka na odcyfrowanie. Kiedy znale\'9fli\'9cmy si\'ea u st\'f3
p piramidy schodkowej, Tony zwr\'f3ci\'b3 nam uwag\'ea na kamie\'f1 ofiarny, na kt\'f3rym przedstawiono
\par szesnastu kap\'b3an\'f3w-astronom\'f3w, maj\'b9cych na g\'b3owach turbany i sie\-dz\'b9cych w kucki na spos\'f3b wschodni, a zaj\'eatych dwustusze\'9c\'e6dziesi\'eacio\-dniowym kalendarzem rytualnym.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 W odr\'f3\'bfnieniu od Tikal Copan, le\'bf\'b9ce w trzynastokilometrowej
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 dolinie Motagua, wzniesiono bezpo\'9crednio nad rzek\'b9 o tej samej nazwie. Mimo to jednak Majowie zbudowali tu jeszcze kana\'b3y i zbior\-niki na wod\'ea
! System irygacyjny maj\'b9cy par\'ea tysi\'eacy kilometr\'f3w uda\'b3o si\'ea odkry\'e6 dopiero dzi\'eaki zastosowaniu nowoczesnej metody rozpoz\-nania radarowego.
\par \tab Od dawna by\'b3o wiadomo, \'bfe Majowie budowali kana\'b3y, nikt jednak
\par nie zada\'b3 sobie trudu dok\'b3adnego zbadania kt\'f3rego\'9c z nich. Dopiero
\par w\tab 1975 roku ameryka\'f1scy naukowcy wpadli na pomys\'b3 zastosowania do
\par tego radaru. [3] Chcieli si\'ea dowiedzie\'e6, czy pod nieprzeniknion\'b9 ro\'9clinno\'9cci\'b9 d\'bfungli nie kryj\'b9 si\'ea jeszcze inne miasta Maj\'f3
w. Patrick Culbert i Richard E.W. Adams, archeolodzy z Uniwersytetu Stanowego Arizona, poprosili o pomoc NASA. W 1977 r. dostali do dyspozycji specjalny radar "Galilaeo II", skonstruowany do badania powierzchni Wenu\'9c.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 "Galilaeo II" emitowa\'b3 fale radarowe z samolotu nie tylko pionowo
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 w\tab d\'f3\'b3 wysy\'b3a\'b3 tak\'bfe sygna\'b3y i odbiera\'b3 ich odbicia do 75o na prawo od
\par samolotu. W pa\'9fdzierniku 1977 r. w czasie dwuip\'f3\'b3godzinnego lotu sporz\'b9dzono radarow\'b9 inwentaryzacj\'ea kartografczn\'b9 ponad 20 tys.
\par km2. W lalach 1979 i 1980 odby\'b3y si\'ea kolejne loty z zastosowaniem jeszcze nowocze\'9cniejszej techniki.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Badacze znale\'9fli to, czego szukali - skupiska kamieni i ruiny
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 -\tab wszystkie charakterystyczne punkty by\'b3y ze sob\'b9 po\'b3\'b9czone "delikat-
\par nymi" \'b3ukowatymi liniami. Mo\'bfna powiedzie\'e6, \'bfe odkrycie sieci kana\-\'b3\'f3w by\'b3o produktem ubocznym w\'b3a\'9cciwego przedsi\'eawzi\'eacia.
\par \tab Lubi\'ea te nieuniknione pytania: Kto zleci\'b3 budow\'ea? Kto sporz\'b9dzi\'b3 plany? Sk\'b9d przyby\'b3y ca\'b3e masy ludzi, aby zbudowa\'e6 jednocze\'9cnie pa\'b3ace, \'9cwi\'b9tynie, piramidy, drogi i kana\'b3y? Sk\'b9d wzi\'eali si\'ea rolnicy, 
\'bfywi\'b9cy armi\'ea robotnik\'f3w i ich rodziny? Kto uznaje to za oczywisto\'9c\'e6, powinien si\'ea przynajmniej zdziwi\'e6 osi\'b9gni\'eaciami tego ludu epoki kamiennej.
\par \tab W jaskrawo\'bf\'f3\'b3tym \'9cwietle wieczoru polecieli\'9cmy z powrotem. Budo\-
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa480\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 wle i drzewa rzuca\'b3y wyd\'b3u\'bfone cienie, nawet ludzie nie mogli si\'ea ukry\'e6 przed o\'9clepiaj\'b9cym reflektorem nisko stoj\'b9cego s\'b3o\'f1
ca.
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa240\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab Zdumiewaj\'b9ce Xochicalco
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab Na mapie Meksyku, licz\'b9cego 2 mln km2 (Szwajcaria ma 41 tys. km2,
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
RFN - 356 km2), Xochicalco nie wygl\'b9da nawet jak \'9clad po szpilce, jest jednak zdumiewaj\'b9ce. Brakowa\'b3o mi go do kolekcji.
\par \tab Ju\'bf sama podr\'f3\'bf ze stolicy Meksyku na po\'b3udnie - przez piniowe
\par lasy, przez poro\'9cni\'eate ciernistymi krzewami stepy pe\'b3ne kaktus\'f3w, hibiskus\'f3w i bougainville'\'f3w, wszystkie gatunki orchidei rosn\'b9ce na zboczach przy drodze, biegn\'b9cej przez 2800 km ca\'b3y czas pod g\'f3r\'ea
, jest niczym sen o wspania\'b3o\'9cciach naszego pi\'eaknego \'9cwiata. O w\'b9skiej,
\par \sect }\sectd \margrsxn2592\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
subtropikalnej dolinie Cuernevaca, przez kt\'f3r\'b9jechali\'9cmy, Meksykanie m\'f3wi\'b9, \'bfe zawsze by\'b3o tu niebo na ziemi - klimat \'b3agodny, ziemia urodzajna, ludzie za\'9c (w\'b3a\'9cnie dlatego) mili i spokojni. Ca\'b3y czas mo\'bfna jecha\'e6
 wed\'b3ug drogowskaz\'f3w, na kt\'f3rych umieszczOno piktogramy zach\'eacaj\'b9ce do zwiedzenia wszelkich mo\'bfliwych atrakcji: stalaktyto-
\par wych jaski\'f1 w Cacahuamilpa, siedmiu jezior na zalesionym zboczu Zempoala - ci\'b9gle wida\'e6 te\'bf piktogramy kieruj\'b9ce do piramid schodkowych.
\par \tab Na wysoko\'9cci 1500 m drogowskaz pokazuje, jak dojecha\'e6 do piramid w\tab Xochicalco, le\'bf\'b9cego w \'b3a\'f1cuchu g\'f3rskim Ajusco. Budowniczowie
\par \sect }\sectd \margrsxn1296\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 obci\'ea
li szczyt g\'f3ry i wyr\'f3wnali go dla swoich cel\'f3w. Nie wiadomo, kiedy to si\'ea sta\'b3o. Dokumenty m\'f3wi\'b9 tylko, \'bfe w IX w. po Chr. istnia\'b3a tu najwa\'bfniejsza twierdza Mezoameryki. Jest to informacja raczej skrom\-na, bo o st
ulecia wcze\'9cniej powsta\'b3o tu astronomiczne centrum oraz zadziwiaj\'b9ce obserwatorium. Jak brzmia\'b3a pierwotna nazwa Xochical-
\par co? Kto to wie? W jezyku nahuatl xochicalco znaczy "miejsce domu
\par [J\'eazyk z rodziny uto-azteckiej, u\'bfywany w \'9crodkowym i po\'b3udniowym Meksyku.] kwiat\'f3w". Okre\'9clenie to ma racj\'ea bytu - w odr\'f3\'bfnieniu od innych, do\'9c\'e6 swobodnych nazw. Wystarczy rozejrze\'e6 si\'ea po okolicy.
\par \tab Dotychczasowe prace wykopaliskowe pozwoli\'b3y tylko na ods\'b3oni\'eacie niewielkiej cz\'ea\'9cci kompleksu zabytk\'f3w. Dominuj\'b9 w nim g\'b3\'f3wna
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
piramida La Malinche, pa\'b3ac oraz po\'b3o\'bfony nieco ni\'bfej plac do rytualnej gry w pi\'b3k\'ea (69 x 9 m), nienagannie zniwelowany przez budowniczych. Wszystkie odkopane dot\'b9d obiekty znajduj\'b9 si\'ea na terenie o wymiarach 1300 x 700 m2 i s
\'b9 zorientowane w kierunku p\'f3\'b3noc-po\'b3udnie. Dwie piramidy, kt\'f3re stoj\'b9 naprzeciw siebie jak lustrzane odbicia, \'9cwiad\-cz\'b9 o tym, \'bfe w trakcie ich budowy korzystano z rad astronom\'f3w:
\par w\tab dniu r\'f3wnonocy promienie s\'b3o\'f1ca padaj\'b9 wzd\'b3u\'bf linii \'b3\'b9cz\'b9cej \'9crodki
\par piramid.
\par \tab Na prawie kwadratowej powierzchni (18,6 x 21 m) stoi La Malinche
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 -\tab 
piramida zorientowana wed\'b3ug stron \'9cwiata. Od zachodniej strony
\par czternastostopniowe schody o szeroko\'9cci 9,6 m prowadz\'b9 na szczyt tego monumentu o wysoko\'9cci 16,6 m. Na \'9ccianach znajduj\'b9 si\'ea reliefy przedstawiaj\'b9ce jakoby wizerunki o\'9cmiu uskrzydlonych w\'ea\'bfy. Je\'9cli jednak przyjrze\'e6 si
\'ea dok\'b3adniej, oka\'bfe si\'ea, \'bfe przypominaj\'b9 one raczej lataj\'b9ce smoki, kt\'f3rych cia\'b3a przylegaj\'b9 do \'9ccian budowli. (G\'b3owy tych potwor\'f3w mo\'bfna by r\'f3wnie dobrze wkomponowa\'e6 w dekoracje
\par \'9cwi\'b9tyni Nieba w Pekinie!) Po\'9cr\'f3d w\'ea\'bfy-smok\'f3w wida\'e6 siedz\'b9ce
\par \sect }\sectd \margrsxn2304\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 w\tab 
stosownej odleg\'b3o\'9cci ludzkie postacie ze skrzy\'bfowanymi nogami
\par i\tab o spi\'eatrzonych fryzurach. Postacie te s\'b9 ubrane zbytkownie i ob-
\par wieszone kosztowno\'9cciami. Oczywi\'9ccie znajduj\'b9 si\'ea tu ca\'b3e cykle nie odczytanych dot\'b9d hieroglif\'f3w. Reliefy wyryto w p\'b3ytach andezytu, przyci\'eatych i u\'b3o\'bfonych tak dok\'b3adnie, \'bfe do budowy nie by\'b3
o trzeba zaprawy murarskiej. Kiedy\'9c piramida I\'9cni\'b3a wszystkimi barwami t\'eaczy, o\tab czym \'9cwiadcz\'b9 znalezione na niej resztki farb.
\par \tab Najwi\'eaksza jednak atrakcja Xochicalco znajduje si\'ea pod ziemi\'b9.
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 W\tab 
ska\'b3ach wykuto chodniki - w ich sklepieniach s\'b9 otwory skierowane
\par na gwiazdy. Tunele tworz\'b9 podziemne obserwatorium astronomiczne, kt\'f3re ma tylko jedno miejsce do prowadzenia w\'b3a\'9cciwych obserwacji. Dziwne obserwatorium.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Jeden z chodnik\'f3w wykuto w skale na g\'b3\'eaboko\'9cci 8,5 m, pod nim za\'9c
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Wydr\'b9\'bfono pomieszczenie z bocznym wyj\'9cciem. W \'9crodku pomiesz\-czenia wykonano niewielki szyb. Szyb ten, w przekroju o kszta\'b3cie 
\par sze\'9cciok\'b9ta, biegnie odchylaj\'b9c si\'ea nieco od pionu ku powierzchni ziemi. Kiedy w po\'b3udnie 21 czerwca s\'b3o\'f1ce stanie nad szybem, w podziemnym pomieszczeniu rozpoczyna si\'ea czarodziejskie widowisko. Poniewa\'bf nie uda\'b3o mi si\'ea
 przyby\'e6 tego dnia do Xochicalco, przytocz\'ea opis zjawiska pi\'f3ra meksyka\'f1skiego in\'bfyniera Gerardo Leveta:
\par \tab "Pomijaj\'b9c s\'b3aby poblask padaj\'b9cy kolist\'b9 plam\'b9 na pod\'b3og\'ea,
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
w skalnym pomieszczeniu jest ciemno cho\'e6 oko wykol. Ze zbli\'bfaniem
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 si\'ea po\'b3udnia do pomieszczenia wkraczaj\'b9 Indianie trzymaj\'b9cy zapalo\-ne \'9cwiece. Amulety i pojemniki z wod\'b9, kt\'f3re przynie\'9cli, stawiaj
\'b9
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 w \'9c
rodku w oczekiwaniu na boskie \'9cwiat\'b3o, kt\'f3re ma je przenikn\'b9\'e6.
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 S\'b3o\'f1ce wznosi si\'ea powoli, jego promienie z wolna wnikaj\'b9 przez szyb. Wszystko zaczyna si\'ea dok\'b3adnie o 12:30. Jakby po omacku, jakby szukaj
\'b9c w\'b3a\'9cciwej drogi, promienie prze\'9clizguj\'b9 si\'ea wzd\'b3u\'bf \'9ccian
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin288\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
szybu, struga \'9cwiat\'b3a rozszerza si\'ea, a w ko\'f1cu wype\'b3nia szyb 
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 i roz\'9cwietla o\'9clepiaj\'b9cym blaskiem ca\'b3e pomieszczenie. Kaskady \'9cwiat\'b3a wystrzelaj\'b9 z pod\'b3
ogi na wszystkie strony niczym promienie lasera. Nie wiem, nikt nie potrafi wyt\'b3umaczy\'e6, na czym polega ten efekt. Fascynuj\'b9ce widowisko trwa oko\'b3o 20 minut. Pomieszczenie l\'9cni przez ten czas niczym kryszta\'b3. Indianie patrz\'b9
 w milczeniu ku \'9cwietlnemu szybowi. Gdy blask s\'b3abnie, bior\'b9 amulety i pojemniki
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 z wod\'b9 i wynosz\'b9je bez s\'b3owa na zewn\'b9trz. Potem zaczynaj\'b9 si\'ea \'9cmia\'e6
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab i ta\'f1czy\'e6 swawolnie, dzi\'eakuj\'b9c w ten spos\'f3b swojemu bogu."
\par \tab Co to za cud? Kto wymy\'9cli\'b3 to niesamowite widowisko \'9cwietlne? Kto wyliczy\'b3 takie nachylenie szybu, aby promienie s\'b3o\'f1ca wpada\'b3y we\'f1 dok\'b3adnie 21 czerwca o 12:30? Kto sprawi\'b3, \'bfe zastosowano wszelkie \'9c
rodki dla zrealizowania widowiska, kt\'f3re Majom - w zmodyfikowa-
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
nej formie - i tak by\'b3\'f3 znane? \'afyli oni przecie\'bf w ciemnych pomiesz\-czeniach z oknami przypominaj\'b9cymi otwory strzelnicze - tak czy i owak mogli wi\'eac obserwowa\'e6 gr\'ea promieni s\'b3onecznych. Zamiast udzieli\'e6 odpowiedzi, mo\'bf
na tylko spekulowa\'e6. Czy kiedy\'9c w podziem\-nym pomieszczeniu ukrywano figur\'ea bosk\'b9, dysponuj\'b9c\'b9 cudownym lustrem? Czy astronomowie skonstruowali sze\'9cciok\'b9tny szyb jako wskaz\'f3wk\'ea, \'bfe t\'eacza zawiera sze\'9c\'e6
 barw widmowych? Czy na dole obrabiano materia\'b3 widzialny tylko w \'9cwietle spolaryzowanym? Mo\'bfe podczas prac archeologicznych usuni\'eato nierozwa\'bfnie jaki\'9c kamie\'f1
\par o\tab fluorescencyjnych w\'b3asno\'9cciach, kamie\'f1, kt\'f3remu staro\'bfytni przypi-
\par sywali cudown\'b9 moc?
\par \tab John Stephens i Frederick Catherwood w drugim tomie swojego
\par s\'b3ynnego dzie\'b3a opisuj\'b9 dziwne zdarzenie - si\'eagaj\'b9 przy tym do relacji hiszpa\'f1skiego kronikarza Franciska Antonia de Fuentesa, powsta\'b3ej
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 140 lat wcze
\'9cniej, czyli oko\'b3o 1'700 roku. Fuentes opisuje swoj\'b9 wizyt\'ea w\tab staro\'bfytnym mie\'9ccie Maj\'f3w, nazywanym Patinamit, o\'9crodku Indian
\par Cakchiquel\'f3w:
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 "Na zachodzie wznosi si\'ea nad miastem pag\'f3rek, na pag\'f3rku za\'9c niewielka, okr\'b9g\'b3a budowla o wysoko\'9cci oko\'b3o1I,8 m. W \'9crodku
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
budowli stoi cok\'f3\'b3 ze l\'9cni\'b9cej substancji, wygl\'b9daj\'b9cej jak szk\'b3o, nie
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab wiadomo jednak, czym jest naprawd\'ea. Wok\'f3\'b3 budowli zasiadaj\'b9
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 s\'ea
dziowie i wydaj\'b9 wyroki, przy czym wyroki te s\'b9 wykonywane
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 natychmiast. Zanim jednak wyrok zostanie wykonany, musi by\'e6 potwierdzony przez wyroczni\'ea. W tym celu trzej s\'eadziowie opuszczaj\'b9 swoje miejsca i udaj
\'b9 si\'ea w za\'b3om doliny. Tam znajduje si\'ea miejsce wezwa\'f1 z czarnym, przezroczystym kamieniem, na kt\'f3rego powierz\-
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 chni pojawia si\'ea b\'f3stwo i potwierdza wyrok. Je\'9cli zjawa si\'ea nie uka\'bfe, skazany jest natychmiast uwalniany. Ten sam kamie\'f1 jest te\'bf
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 proszony o rad
\'ea, gdy chodzi o rozpocz\'eacie wojny i zawarcie pokoju.
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 P\'f3\'9fniej biskup Francisco Marroquin us\'b3ysza\'b3 o kamieniu i nakaza\'b3 rozbi\'e6 go na kawa\'b3ki. Z najwi\'eakszego zrobiono p\'b3yt\'ea o\'b3tarza ko
\'9ccio\'b3a w Tepcan Guatimala. Kamie\'f1 jest wspania\'b3o\'9cci\'b9 jedyn\'b9 w swoim rodzaju, d\'b3ugo\'9c\'e6jego boku wynosi 1,35 metra." [4]
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab Kiedy Stephens i Catherwood zapragn\'eali w trakcie podr\'f3\'bfy badaw\-czych po dawnych terytoriach Maj\'f3w obejrze\'e6 kamie\'f1 wyroczni, nie
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 by\'b3o goju
\'bf w ko\'9cciele w Tepcan Guatimala. Miejscowy ksi\'b9dz twierdzi\'b3, \'bfe posiada tylko fragment \'9cwi\'eatego kamienia - w ko\'f1cu wydoby\'b3
\par z\tab czelu\'9cci jakiego\'9c worka kawa\'b3ek zwyk\'b3ego \'b3upka!
\par \tab Czy w trakcie opisywania kamienia wyroczni de Fuentesa ponios\'b3a fantazja, czy mo\'bfe ksi\'b9dz wyci\'b9gn\'b9\'b3 z worka przypadkowy kamyk, bo
\par \sect }\sectd \margrsxn2304\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 ba\'b3 si\'ea
 pokaza\'e6 prawdziwy... albo go ju\'bf nie mia\'b3?
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa480\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab Pami\'eataj\'b9c o zdolno\'9cciach inscenizacyjnych kap\'b3an\'f3w, mo\'bfna sobie wyobrazi\'e6, \'bfe w\'b3\'b9czyli oni \'9c
wietlny "cud" z 21 czerwca do swoich rytua\'b3\'f3w. By\'b3oby to przynajmniej cz\'ea\'9cciowe wyja\'9cnienie problemu, nie wyja\'9cnia ono jednak do ko\'f1ca fenomenu podziemnego obserwatorium. Jedno nie ulega w\'b9tpliwo\'9cci: jest to dow\'f3
d na ogrom wiedzy astro\-nomicznej budowniczych.
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab Czterej lataj\'b9cy Indianie z El Tajin
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
Od dawna interesowali mnie voladores, lataj\'b9cy Indianie, ale nigdy nie
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 uda\'b3o mi si\'ea ich zobaczy\'e6 w E1 Tajin. Mia\'b3em wprawdzie podobn\'b9
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 okazj\'ea
 w Acapulco, lecz tam ludowy zwyczaj przeobrazi\'b3 si\'ea w widowis\-ko dla turyst\'f3w. Teraz moje pragnienie mia\'b3o si\'ea spe\'b3ni\'e6.
\par \tab O czwartej po po\'b3udniu samolot towarzystwa "Mexicana", na
\par kt\'f3rego pok\'b3adzie znajdowali si\'ea: Ralf, zachodnioniemiecki dziennikarz Helmut i ja, wyl\'b9dowa\'b3 w Veracruz, pierwszej osadzie zbudowanej
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 w\tab 
Meksyku przez Hiszpan\'f3w w 1519 roku, a dzi\'9c najwa\'bfniejszym
\par mie\'9ccie portowym tego kraju. Teraz ju\'bf od trzech godzin jechali\'9cmy samochodem przez plantacje banan\'f3w i owoc\'f3w cytrusowych, ci\'b9gn\'b9ce si\'ea wzd\'b3u\'bf wybrze\'bfy Zatoki Meksyka\'f1skiej - trzeba by\'b3o wreszcie poszuka\'e6 jakiego
\'9c miejsca na nocleg.
\par \tab Trafili\'9cmy do miasteczka Tecolutla. Obchodzono tu w\'b3a\'9cnie fiesta mexicana. Ulicami przeci\'b9ga\'b3y orkiestry. Muzyka by\'b3a rytmiczna, ta\'f1czono swawolnie, jak to w tych rejonach \'9cwiata. T\'b3um tworzy\'b3
 mury nie do przebycia. Wszystkie lepsze hotele by\'b3y zape\'b3nione, miejsce znale\'9fli\'9cmy w "Mar y Sol", czyli "Morze i S\'b3o\'f1ce", hotelu drugiej 
\par kategorii, kt\'f3ry czasy \'9cwietno\'9cci mia\'b3 ju\'bf za sob\'b9. Pokoje by\'b3y du\'bfe, nawet czyste, ale na tym koniec. Nie funkcjonowa\'b3o nic. Odr\'eatwiaj\'b9cy upa\'b3 by\'b3 nie do zniesienia. W ko\'f1cu uciekli\'9cmy do ogr\'f3
dka hotelowej restauracji.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Po chwili do naszego stolika przysiad\'b3 si\'ea mi\'b3y starszy pan. Za-
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 stanawia\'b3em si\'ea, jak on to mo\'bfe wytrzyma\'e6, bo by\'b3 nawet pod
\par \sect }\sectd \margrsxn2304\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
krawatem. Prawdziwy d\'bfentelmen. Zacz\'eali\'9cmy rozmawia\'e6, zapytali\'9c-
\par my, dlaczego hotel jest w tak op\'b3akanym stanie, cho\'e6 pewnie pami\'eata lepsze czasy. Starszy pan si\'ea u\'9cmiechn\'b9\'b3:
\par \tab - Mam sze\'9c\'e6dziesi\'b9t cztery lata, jestem Meksykaninem z krwi
\par i\tab ko\'9cci. Mog\'ea wi\'eac powiedzie\'e6 panom z czystym sumieniem: w tym kraju
\par nic si\'ea nie zmienia, niewa\'bfne, kto nami rz\'b9dzi. Wi\'b9\'bfe si\'ea to zar\'f3wno z\tab nasz\'b9 mentalno\'9cci\'b9, jak i z klimatem. Meksyk to cudowny kraj. Mamy
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 rop\'ea naftow
\'b9, z\'b3oto, srebro, kamienie szlachetne, do tego wieikie ilo\'9cci uranu. Jeste\'9cmy bogaci. Mamy pustynie, d\'bfungle i wysokie g\'f3ry.
\par Mo\'bfna u nas prze\'bfy\'e6 straszliwe upa\'b3y i ujrze\'e6 wieczne lody. To kraj, kt\'f3rego nie da si\'ea por\'f3wna\'e6 z \'bfadnym innym. Ale ma jedn\'b9 wad\'ea:
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
mieszka tu za du\'bfo Meksykan\'f3w!
\par \tab Starszy pan mrugn\'b9\'b3 do nas i z rozwag\'b9 zacz\'b9\'b3 doprawia\'e6 swoj\'b9 tequill\'ea, w\'f3dk\'ea z agawy - do szklanki wsypa\'b3 szczypt\'ea soli i dorzuci\'b3 par\'ea kawa\'b3k\'f3w cytryny. My pili\'9c
my bardzo dobre, wytrawne, tanie miejscowe wino.
\par \tab - Ale dlaczego tu nic nie dzia\'b3a? Lod\'f3wka w naszym pokoju nie zepsu\'b3a si\'ea wczoraj, zagnie\'9fdzi\'b3y si\'ea w niej nawet paj\'b9ki. To nie my 
\par przepalili\'9cmy \'bfar\'f3wk\'ea w \'b3azience, aja by\'b3em chyba w sze\'9cciu drogeriacli i\tab w \'bfadnej nie dosta\'b3em pasty do z\'eab\'f3w...
\par \tab Nasz rozm\'f3wca poprawi\'b3 krawat i u\'9cmiechn\'b9\'b3 si\'ea:
\par \tab - Opowiem pewn\'b9 histori\'ea, by\'e6 mo\'bfe w\'f3wczas zrozumiej\'b9 panowie
\par lepiej nasz\'b9 mentalno\'9c\'e6: Poci\'b9g kursuj\'b9cy na trasie Villahermo\-sa-Campeche sp\'f3\'9fnia si\'ea zawsze, co dzie\'f1 - nikomu to ju\'bf nie przeszkadza. Meksykanie, biali i Indianie siedz\'b9 cierpliwie na peronie, gadaj\'b9, pal\'b9, pij
\'b9 tequillg, po raz kt\'f3ry\'9c \'bfegnaj\'b9 si\'ea z rodzinami. Ale pewnego dnia zdarzy\'b3 si\'ea cud: poci\'b9g przyjecha\'b3 do Campeche o dwie godziny za wcze\'9cnie. Wszyscy biegali zdenerwowani: gdzie moja \'bf
ona, gdzie moje dzieci, gdzie moje walizki? Potem okaza\'b3o si\'ea, \'bfe to poci\'b9g wczorajszy!
\par \sect }\sectd \margrsxn1584\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 \tab 
Helmut, dziennikarz i fotograf, upar\'b3 si\'ea, \'bfeby zdj\'eacia El Tajin zrobi\'e6 o\tab wschodzie s\'b3o\'f1ca, wyruszyli\'9cmy wi\'eac w drog\'ea jeszcze w nocy, o pi\'b9tej
\par rano. Brzask roz\'9cwietli\'b3 niebo, gdy dotarli\'9cmy do obszaru archeologicz\-nego El Tajin. Dumni, \'bfe uda\'b3o nam si\'ea przyby\'e6 tak wcze\'9cnie, mieli\'9cmy
\par \sect }\sectd \margrsxn2304\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 ju\'bf
 przemaszerowa\'e6 przez \'bfelazn\'b9 bram\'ea, ale zatrzyma\'b3 nas stra\'bfnik, kt\'f3ry z uporem maniaka twierdzi\'b3, \'bfe zwiedza\'e6 mo\'bfna dopiero od dziewi\'b9tej. Zawiod\'b3y wszelkie pr\'f3by przem\'f3wienia mu do rozumu, nie uda\'b3a si\'ea
 nawet skuteczna zwykle pr\'f3ba przekupstwa. C\'f3\'bf by\'b3o robi\'e6? Wci\'b9gn\'eali\'9cmy stra\'bfnika w rozmow\'ea, a Helmut prze\'9clizn\'b9\'b3 si\'ea za jego plecami. El Tajin zosta\'b3o sfotografowane tu\'bf po wschodzie s\'b3o\'f1ca. My weszli
\'9cmy tam dopiero z wybiciem dziewi\'b9tej.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Nie znosz\'ea stereotyp\'f3w, nic jednak nie mog\'ea poradzi\'e6, \'bfe zn\'f3w nie
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 wiadomo, kto zbudowa\'b3 El Tajin. Na brak spekulacji nie mo\'bfna narzeka\'e6, pewne jest jednak tylko to, \'bfe mieszka\'f1cy El Tajin musieli mie\'e6
 kontakty z kultur\'b9 Maj\'f3w i z kultur\'b9 Teotihuacan. Nazwa
\par \sect }\sectd \margrsxn2304\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx6912\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 miejscowo\'9c
ci pochodzi od nazwy wielkiej piramidy niszowej, zwanej\-Tajin. Tak nazwali j\'b9 Totonakowie, india\'f1ski lud mieszkaj\'b9cy nad Zatok\'b9 Meksyka\'f1sk\'b9 i m\'f3wi\'b9cy w\'b3asnym j\'eazykiem. Tajin znaczy tyle, co "b\'b3yskawica", niekiedy przek
\'b3ada si\'ea r\'f3wnie\'bf jako "grzmot"
\par i\tab "dym",
\par \tab W El Tajin s\'b9 dwa place do obrz\'eadowej gry w pi\'b3k\'ea, jeden luksusowy -\tab na otaczaj\'b9cych go murach pe\'b3no wspania\'b3ych relief\'f3w. Ale najwi\'eak-
\par sz\'b9 atrakcj\'b9 El Tajin jest niezwyk\'b3a, siedmiostopniowa piramida
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx6912\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 o\tab wysoko
\'9cci 25 m i podstawie 35x35 m, maj\'b9ca 365 nisz oraz strome
\par schody prowadz\'b9ce na szczyt. Podobno ka\'bfda nisza odpowiada jed\-nemu dniu roku, a ka\'bfdy dzie\'f1 jest po\'9cwi\'eacony innemu b\'f3stwu. Piramid\'ea wzniesiono na pozosta\'b3o\'9cciach znacznie starszej, nieznanej budowli. \'8cwi\'b9tyni\'ea
 na szczycie ozdobiono wizerunkami pierzastego 
\par w\'ea\'bfa. Zale\'bfnie od po\'b3o\'bfenia S\'b3o\'f1ca na niebie nisze wype\'b3niaj\'b9 kr\'f3tkie b\'b9d\'9f d\'b3ugie cienie, w po\'b3udnie l\'9cni\'b9 musztardowo, wieczorem odbijaj\'b9 czerwie\'f1 zachodu.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx6912\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Znamy dopiero jedn\'b9 dziesi\'b9t\'b9 (!) hogactw El Tajin, ale ju\'bf wiadomo,
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx6912\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \'bfe d\'bfungla kryje jeszcze ponad sto budynk\'f3w. Totonakowie, lud mieszkaj\'b9cy w tym rejonie do dzi\'9c, twierdz\'b9, \'bf
e El Tajin zbudowali ich przodkowie. To b\'b3\'b9d. El Tajin istnia\'b3o, nim pojawili si\'ea Totonakowie. 
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx6912\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 Stali\'9cmy na stopniach piramidy, gdy ten sam stra\'bfnik, kt\'f3ry tak
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx6912\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 surowo post\'b9pi\'b3 z nami dzisiejszego ranka, a kt\'f3remu zdradzili\'9cmy p\'f3\'9fniej cel naszego przybycia, zawo\'b3a\'b3:
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx6912\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 - Los voladores, se\'f1ores! - Po czym zaprowadzi\'b3 nas do lataj\'b9cych
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx6912\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Indian.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx6912\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 W \'9crodku kr\'eagu sta\'b3 stalowy maszt o wysoko\'9cci oko\'b3o 50 m. Po chwili
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx6912\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 podesz\'b3o do niego pi\'eaciu Indian - mieli na sobie bia\'b3e koszule fantazyjne nakrycia g\'b3owy i czerwone spodnie wyszywane u do\'b3u
\par \sect }\sectd \margrsxn1584\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx6912\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 w\tab 
kolorowe wzory. Czterech przy\'b3o\'bfy\'b3o do warg niewielkie flety
\par i\tab zaintonowa\'b3o monotonn\'b9 melodi\'ea, kt\'f3rej towarzyszy\'b3o rytmiezne
\par bicie w b\'eabenek. To wznosz\'b9c, to spuszczaj\'b9c g\'b3owy wprowadzali si\'ea ta\'f1cem w ekstaz\'ea - przytupywali do taktu, po chwili ich ruchy jakby 
\par zesztywnia\'b3y... instrumenty zamilk\'b3y, Indianie stan\'eali w kr\'eagu i sk\'b3onili si\'ea nisko.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx6912\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Odpr\'ea\'bfeni podchodzili do masztu i wspinali si\'ea na sam\'b9 g\'f3r\'ea, gdzie
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx6912\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 by\'b3a umocowana niewielka a\'bfurowa platforma. Gdy dotarli do celu,
\par \sect }\sectd \margrsxn1584\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx6912\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 ka\'bfdy przywi
\'b9za\'b3 sobie do kostki prawej nogi lin\'ea. Potem na szczyt wszed\'b3 pi\'b9ty Indianin i zn\'f3w zacz\'b9\'b3 wygrywa\'e6 melodi\'ea na niewielkim flecie, ko\'b3ysz\'b9c si\'ea przy tym w ta\'f1cu - obraca\'b3 si\'ea, przytupywa\'b3 prawie niepostrze
\'bfenie do taktu melodii granej ju\'bf na wst\'eapie. Potem wzi\'b9\'b3 ton, kt\'f3ry by\'b3 chyba sygna\'b3em do rozpocz\'eacia widowiska: czterej Indianie rzucili si\'ea w d\'f3\'b3. By\'b3o to jednak spadanie powolne, bo liny, kt\'f3re mieli przywi
\'b9zane do kostek, owini\'eato przedtem wok\'f3\'b3 masztu tak, \'bfe
\par odwija\'b3y si\'ea w trakcie opadania voladores. Z r\'eakoma rozpostartymi jakby do lotu wielkim \'b3ukiem okr\'b9\'bfyli maszt 13 razy, co mia\'b3o swoj\'b9 symbolik\'ea. Ka\'bfdy z czterech Indian okr\'b9\'bfy\'b3 maszt 13 razy, co w sumie dawa\'b3
o 52 obroty - cykl kalendarza Maj\'f3w zamyka si\'ea liczb\'b9 52! Co 52 lata Indianie z l\'eakiem oczekiwali powrotu bog\'f3w, co 52 lata obser\-wowali z uwag\'b9 cztery strony nieba. Czterej odwa\'bfni Indianie za\'9c
 uosabiali, symbolizowali niejako owo mityczne zdarzenie.
\par \tab Majowie to dziwny lud. Kim byli naprawd\'ea? Kim byli ich przod\-kowie? Kim ich bogowie? Cokolwiek powiedziano dotychczas na ich 
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa1440\nowidctlpar\tx288\tx6912\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 temat, to i tak: "Nie ma prawd bezspornych, a gdyby nawet by\'b3y, by\'b3yby nudne"- napisa\'b3 Theodor Fontane (1819-1898).
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa480\nowidctlpar\tx288\tx6912\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352  II. Pocz\'b9tek ko\'f1ca
\par }\pard \ql \li6912\ri0\sa240\nowidctlpar\tx288\tx6912\faauto\rin0\lin6912\itap0 {\f2\insrsid2974352 Prawda jest niczym niebo, a domniemanie jak chmury.
\par \sect }\sectd \margrsxn1440\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx6912\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 \tab 
\tab \tab Joseph Joubert (1754-1824)
\par \tab Zachodnia premiera tlachtli odby\'b3a si\'ea w pewien s\'b3oneczny, upalny jesienny dzie\'f1 1528 r. na hiszpa\'f1skim dworze w Granadzie.
\par \tab Pomys\'b3owy i triumfuj\'b9cy szcz\'ea\'9cciarz Hernan Cortes poza kosztow-
\par \sect }\sectd \margrsxn2736\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx6912\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 no\'9c
ciami przywi\'f3z\'b3 z Meksyku cesarzowi Karolowi V (1519-1556) dla rozrywki dru\'bfyn\'ea azteckich graczy w pi\'b3k\'ea. Mia\'b3a ona teraz zaprezentowa\'e6 dworskiemu towarzystwu swoje nadzwyczajne umiej\'eat\-no\'9cci. Gra toczy\'b3a si\'ea
 na otoczonym murem prostok\'b9tnym podw\'f3rcu 
\par o\tab wymiarach 40 x 15 m. Na g\'f3rze zasiad\'b3y cesarskie wysoko\'9cci wraz
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx6912\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 z\tab 
orszakiem. Wszyscy byli ju\'bf nieco znudzeni codziennymi atrakcjami
\par do\'9c\'e6 po\'9cledniej miary. Wkr\'f3tce jednak m\'ea\'bfczyzni umilkli, damy za\'9c z\'b3o\'bfy\'b3y na kolanach wachlarze z ko\'9cci s\'b3oniowej. To, co dzia\'b3o si\'ea na placu gry, zapar\'b3o wszystkim dech w piersi. Czego\'9c
 takiego nie widziano jeszcze w Starym \'8cwiecie.
\par \tab Doskonale wy\'e6wiczeni Indianie grali pi\'eaciofuntow\'b9 elastyczn\'b9 kul\'b9 zrobion\'b9 z dziwnego materia\'b3u, kt\'f3ry nazywali gum\'b9. Gra toczy\'b3a si\'ea wed\'b3ug surowych regu\'b3: wielkiej pi\'b3ki nie wolno by\'b3o dotkn\'b9\'e6
 ani g\'b3ow\'b9, ani stopami, nie mog\'b3a ona te\'bf upa\'9c\'e6 na ziemi\'ea - tym bardziej le\'bfe\'e6 na niej cho\'e6by przez chwil\'ea. Pi\'b3k\'ea utrzymywano w powietrzu szybkimi
\par \sect }\sectd \margrsxn1296\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx6912\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 i\tab zr
\'eacznymi uderzeniami bioder, \'b3okci i kolan. Indianie rzucali si\'ea ku niej
\par szczupakiem, podbijaj\'b9c j\'b9 dalej to biodrami, to barkami, to ramiona-
\par mi. Przegrywa\'b3a dru\'bfyna, kt\'f3rej nie uda\'b3o si\'ea przeprowadzi\'e6 pi\'b3ki na
\par po\'b3ow\'ea przeciwnika. Punktem kulminacyjnym, a zarazem celem gry
\par by\'b3o przerzucenie gumowej kuli przez kamienny pier\'9ccie\'f1 umieszczony
\par na pewnej wysoko\'9cci w murze znajduj\'b9cym si\'ea w \'9crodku boiska. By\'b3a to mordercza gra! Rozbijano sobie nosy, a ko\'9cci p\'eaka\'b3y z tak nieprzyjem-
\par \sect }\sectd \margrsxn2736\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx6912\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
nym trzaskiem, \'bfe kilka wytwornych dam poblad\'b3szy osun\'ea\'b3o si\'ea
\par w\tab ramiona s\'b3u\'bfby. "Niekt\'f3ryeh graczy znoszono z boiska martwych"
\par -\tab napisa\'b3jeden z Hiszpan\'f3w, kt\'f3ry by\'b3 naocznym \'9cwiadkiem widowis-
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \fi-288\li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx6912\faauto\rin0\lin288\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {
\f2\insrsid2974352 ka - "b\'b9d\'9f te\'bf odnie\'9cli oni w trakcie gry ci\'ea\'bfkie rany kolan i ud". [1] Tlachtli, kt\'f3r\'b9 zaprezentowano w Europie jako nowo\'9c\'e6, liczy\'b3a ju\'bf
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx6912\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 sobie tysi\'b9ce lat - Aztekowie przej\'eali j\'b9 od Maj\'f3w. Dla tych ostatnich kula symbolizowa\'b3a planety, wierzyli bowiem, \'bfe Wszech\'9cwiat jest 
\'9cwi\'eatym placem gry bog\'f3w, a planety pi\'b3kami. R\'f3wnie\'bf biskup Diego
\par \sect }\sectd \margrsxn1440\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx6912\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
de Landa, skrupulatny kronikarz owych czas\'f3w, pisa\'b3, \'bfe pocz\'b9tkowo graczami w tlachtli byli bogowie - dopiero gdy znikn\'eali, ich rol\'ea przej\'eali kap\'b3ani Maj\'f3w. [2]
\par \tab W \'9cwiecie wyobra\'bfe\'f1 Maj\'f3w bogowie grali planetami! Wiedz\'b9c, \'bfe
\par taki w\'b3a\'9cnie by\'b3 wz\'f3r, nie powinni\'9cmy si\'ea dziwi\'e6, \'bfe w ziemskiej wersji niebia\'f1skiej gry walka toczy\'b3a si\'ea na \'9cmier\'e6 i \'bfycie - kapitana
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx6912\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
przegranej dru\'bfyny przeznaczano na ofiar\'ea dla boga gry, Xolotla,
\par i\tab \'bfywcem wyrywano mu serce z piersi. Pozostali gracze, je\'9cli mieli
\par odrobin\'ea szcz\'ea\'9ccia, zostawali niewolnikami, w zwyczaju by\'b3o jednak, \'bfe ich te\'bf sk\'b3adano w ofierze. Zwyci\'eazc\'f3w natomiast fetowano i czczono
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx6912\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 w\tab 
spos\'f3b nadzwyczaj uroczysty, obdarowuj\'b9c kosztowno\'9cciami i dro-
\par gocennymi ubraniami. Z dawnych relacji wiadomo, \'bfe widzowie obrzucali zwyci\'eazc\'f3w ziarnem kakaowym - mo\'bfna wi\'eac przypuszcza\'e6, \'bfe owoce te by\'b3y znane z tropikalnych rejon\'f3w Ameryki oraz \'bfe by\'b3y towarem poszukiwanym. W ka\'bf
dym razie regu\'b3y tlachtli by\'b3y r\'f3wnie brutalne jak gry bog\'f3w planetami we Wszech\'9cwiecie.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx6912\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 C\'f3\'bf to jednak by\'b3 za lud ci Majowie - budowali wspania\'b3e miasta,
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx6912\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 piramidy i obserwatoria astronomiczne, lecz mimo tak wysokiego 
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa480\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx6912\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 poziomu kultury sk\'b3adali w trakcie gry ofiary z ludzi. Kim byli ich bogowie, kt\'f3rych planetarnego pingponga mia\'b3a na\'9cladowa\'e6
 brutalna tlachtli?
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa240\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx6912\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab Nieszcz\'ea\'9cliwe odkrycie
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx6912\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 O ma\'b3y w\'b3os genue\'f1ski kapitan Crist\'f3bal Col\'f3n, kt\'f3ry przeszed\'b3 do
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx6912\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 historii jako Krzysztof Kolumb (1451-1506), zosta\'b3by pierwszym Europejczykiem, jaki nawi\'b9za\'b3 kontakt z Majami. W trakcie czwart
ej ekspedycji, gdy latem 1502 roku \'bfeglowa\'b3 wzd\'b3u\'bf p\'f3\'b3nocnych wybrze\'bfy dzisiejszego Hondurasu, jego ludzie zauwa\'bfyli nieoczekiwanie w oddali
\par wielk\'b9 \'b3\'f3d\'9f z india\'f1skimi kupcami. Wprawdzie Hiszpan\'f3w zdumia\'b3o wyposa\'bfenie statku i jaskrawe stroje ciemnosk\'f3rej za\'b3ogi, lecz Kolumb nie pozwoli\'b3 zmieni\'e6 kursu dla dok\'b3adniejszego obejrzenia \'b3odzi i po\-p\'b3yn
\'b9\'b3 dalej na wsch\'f3d, na znane ju\'bf sobie wody Karaib\'f3w. Majom
\par uda\'b3o si\'ea unikn\'b9\'e6 odkrycia.
\par \sect }\sectd \margrsxn1584\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx6912\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
Ale dziewi\'ea\'e6 lat p\'f3\'9fniej, w 1511 roku, nadszed\'b3 ju\'bf na to czas. Kapitan
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx6912\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Pedro de Valdivia po\'bfeglowa\'b3 z rozkazu Najja\'9cniejszego Pana od
\par \sect }\sectd \margrsxn2304\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx6912\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 Wybrze
\'bfy Panamy w kierunku Santo Domingo, \'bfeby tamtejszemu gubernatorowi przekaza\'e6 tajny raport o intrygach Panamy oraz dar dla kr\'f3la - dwadzie\'9ccia tysi\'eacy dukat\'f3w w z\'b3ocie.
\par \tab De Valdivia dowodzi\'b3 karawel\'b9, typem statku, kt\'f3ry sprawdzi\'b3 si\'ea
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx6912\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 w\tab 
ekspedycjach tego rodzaju. Karawela mia\'b3a szeroki dzi\'f3b, do\'9c\'e6 nisk\'b9
\par woln\'b9 burt\'ea i wysoki nawis rufowy. Na wysoko\'9cci Jamajki karawela Valdivii rostrzaska\'b3a si\'ea na rafe koralowej. W\'9cr\'f3d 20 ludzi, kt\'f3rym uda\'b3o si\'ea dosta\'e6 do \'b3odzi ratunkowej, male\'f1kiej jak skorupka orzecha, znajdowa\'b3
 si\'ea te\'bf kapitan. Bez jedzenia i wody, z podartym \'bfaglem
\par i\tab po\'b3amanym sterem rozbitkowie zdryfowali do wschodnich wybrze\'bfy
\par Jukatanu. W trakcie niezamierzonej podr\'f3\'bfy zmar\'b3o o\'9cmiu ludzi, kt\'f3rych cia\'b3a rzucono rekinom na po\'bfarcie. Na brzeg wysz\'b3o dwana\'9ccie ludzkich szkielet\'f3w. O tym, co by\'b3o potem, pisze biskup Diego de Landa:
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx6912\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 "Ci nieszcz\'ea\'9cliwcy wpadli w r\'eace z\'b3ego kacyka (wodza), kt\'f3ry z\'b3o\'bfy\'b3
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx6912\faauto\rin0\lin288\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
swoim bo\'bfkom w ofierze Valdivi\'ea oraz jego czterech ludzi, z ich cia\'b3 za\'9c zgotowa\'b3 uczt\'ea dla swego ludu. Przy \'bfyciu zachowa\'b3 Aguilara oraz Guerrera (ksi\'eadza i marynarza) oraz pi\'eaciu czy sze\'9cciu innych. Zamierza\'b3
 ich utuczy\'e6. Rozhili oni jednak wi\'eazienie i uda\'b3o im si\'ea uciec do wodza innego plemienia, kt\'f3ry by\'b3 wrogiem pierwszego
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx6912\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 wodza, do tego by\'b3 bardziej mi\'b3osierny. Wprawdzie uczyni\'b3 z nich
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx6912\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 niewolnik\'f3w, lecz traktowa\'b3 bardzo przyja\'9fnie. Niestety wkr\'f3tce zabra\'b3a ich choroba, tak \'bfe przy \'bfyciu pozostali jedynie Ger\'f3
nimo de Aguilar i Gonzalo Guerrero. Aguilar by\'b3 dobrym chrze\'9ccijaninem
\par \sect }\sectd \margrsxn1296\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx6912\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 i mia
\'b3 przy sobie brewiarz, nie zapomina\'b3 wi\'eac o dniach \'9cwi\'b9t [...]." [2]
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx6912\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab Ger\'f3nimo de Aguilar, ksi\'b9dz, i Gonzalo Guerrero, marynarz, \'bfyli na wsshodnich wybrze\'bfach Jukatanu w\'9cr\'f3d Maj\'f3w w pobli\'bfu Tul\'f1m,

\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx6912\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 w\tab kt
\'f3rym znajdowa\'b3o si\'ea wiele pa\'b3ac\'f3w i fortyfikacji. Hiszpanie
\par nauczyli si\'ea wkr\'f3tcej\'eazyka Maj\'f3w, zdobyli ich zaufanie, wyniesiono ich nawet do godno\'9cci doradc\'f3w miejscowego w\'b3adcy.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx6912\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Min\'ea\'b3o osiem lat. Do portu na wyspie Cozumel zawin\'ea\'b3o wiosn\'b9 1519
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx6912\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 roku 10 statk\'f3w pod dow\'f3dztwem zdobywcy Meksyku, Hernana
\par Cortesa (1485-1547). Zaledwie Cortes znalaz\'b3 si\'ea na wyspie, przyja\'9fnie nastawieni \'b3ndianie poinformowali go, \'bfe na sta\'b3ym l\'b9dzie wi\'eazieni s\'b9 dwaj brodaci hiszpa\'f1scy m\'ea\'bfczy\'9fni. Energiczny Cortes natychmiast zaplanowa
\'b3 ekspedycj\'ea zbrojn\'b9 dla uwolnienia obu ziomk\'f3w, p\'f3\'9fniej jednak przychyli\'b3 si\'ea do rady kapitan\'f3w swoich statk\'f3w, kt\'f3rzy uwa\'bfali, \'bfe nieznane wody pe\'b3ne raf i podwodnych ska\'b3 s\'b9 zbyt niebezpieczne, \'bf
eby przeprowadza\'e6 na nich bez przygotowania takie operacje.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx6912\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Cortes napisa\'b3 wi\'eac po hiszpa\'f1sku listy, w kt\'f3rych prosi\'b3 w\'b3adc\'f3w
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx6912\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 o\tab uwolnienie rodak\'f3w, mia\'b3 bowiem zamiar w\'b3\'b9czy\'e6 ich do swojego
\par oddzia\'b3u. Nie sk\'b3ania\'b3 go do tego altruizm: doskonale zdawa\'b3 sobie spraw\'ea, jak przydatni dla jego podboj\'f3w byliby Hiszpanie, znaj\'b9cy nie tylko j\'eazyk, lecz r\'f3wnie\'bf zwyczaje mieszka\'f1c\'f3w tych ziem, obce hiszpa\'f1
skiej kulturze.
\par \tab Listy mia\'b3 dor\'eaczy\'e6 pewien india\'f1ski szlachcic, kt\'f3rego szalup\'b9 zawieziono na sta\'b3y l\'b9d i dano bezwarto\'9cciowe szklane paciorki na wykupienie Hiszpan\'f3w.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx6912\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Ksi\'b9dz Ger\'f3nimo de Aguilar przyby\'b3 na wezwanie i z oddaniem s\'b3u\'bfy\'b3
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx6912\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Cortesowi jako t\'b3umacz oraz informator.
\par \tab Ale marynarz Gonzalo Guerrero ju\'bf dawno przesta\'b3 by\'e6 niewol-
\par nikiem i przeni\'f3s\'b3 si\'ea do le\'bf\'b9cego w pobli\'bfu Tul\'f1m miasta Chetumal. Przyj\'b9\'b3 go tam go\'9ccinnie miejscowy ksi\'b9\'bf\'ea, kt\'f3ry odda\'b3 mu swoj\'b9 c\'f3rk\'ea za \'bfon\'ea.
\par \tab Gonzalo zdecydowanie odrzuci\'b3 ofert\'ea Cortesa, bo ju\'bf od dawna
\par \sect }\sectd \margrsxn2304\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx6912\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 my\'9cla
\'b3 i czu\'b3 jak Majowie. Po za tym wiedzia\'b3 a\'bf za dobrze, czego naprawd\'ea mog\'b9 si\'ea spodziewa\'e6 jego nowi przyjaciele, kiedy Hiszpanie rozpoczn\'b9 ju\'bf podb\'f3j pod znakiem krzy\'bfa. Odpisa\'b3 wi\'eac bez zw\'b3oki
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Cortesowi:
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 "Jestem \'bfonaty, mam troje dzieci, uczyniono mnie dow\'f3dc\'b9 wojsk. Moj\'b9 twarz pokrywa tatua\'bf, wargi mam poprzebijane na wylot,
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 w uszach nosz\'ea kolczyki. C\'f3\'bf powiedz\'b9 Hiszpanie, gdy znajd\'ea si\'ea
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab po\'9cr\'f3d nich..." [3]
\par \tab Gonzalo Guerrero sta\'b3 si\'ea najzacieklejszym wrogiem Hiszpan\'f3w. Wezwa\'b3 Maj\'f3w do stawienia oporu, z rozpacz\'b9 pr\'f3bowa\'b3 wyja\'9cni\'e6 dobrodusznym Indianom prawdziwe zamiary bia\'b3ych intruz\'f3w. Przez 17 lat Gonzalo stawia\'b3
 op\'f3r swoim rodakom, by\'b3 pierwszym bojow\-nikiem ruchu oporu, pierwszym guerrillo w Ameryce Srodkowej. Dopiero w 1536 roku na terenie dzisiejszego zachodniego Hondurasu Hiszpanie zabili bia\'b3ego, brodatego m\'ea\'bfczyzn\'ea, kt\'f3ry jak szalony 

\par }\pard \ql \li0\ri0\sa480\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 walczy\'b3 po stronie Maj\'f3w. \'d3w bia\'b3y cz\'b3owiek by\'b3 nagi, nosi\'b3 kolczyki oraz inne india\'f1skie ozdoby, jego cia\'b3o pokrywa\'b3 tatua\'bf
 - by\'b3 to Gonzalo Guerrero.
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab Krzy\'bf pretekstem, z\'b3oto celem
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Dwa lata przed Cortesem, w lutym 1517 roku, admira\'b3 Francisco
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Hernandez de Cordoba wyruszy\'b3 z Santiago de Cuba dla zdobycia niewolnik\'f3w - na pok\'b3adzie trzech statk\'f3w by\'b3o 110 marynarzy. Po trzytygodniowej \'bf
egludze Hiszpanie spostrzegli miasto Ecab. Byli wprawdzie pod wra\'bfeniem wspania\'b3ych \'9cwi\'b9ty\'f1 i piramid, ale pi\'eakno budowli Maj\'f3w nie powstrzyma\'b3o ich przed spl\'b9drowaniem i zruj\-nowaniem miasta na oczach os\'b3upia\'b3ych mieszka
\'f1c\'f3w pociskami swojej pot\'ea\'bfnej broni - by\'b3 to element hiszpa\'f1skiej strategu stosowanej
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 w\tab 
trakcie "odkrywania" Ameryki \'8crodkowej.
\par \tab Po brutalnym zwyci\'eastwie nad Ecab admira\'b3 Cordoba rozkaza\'b3 po\'b3o\'bfy\'e6 statki na kurs do zachodnich wybrze\'bfy zatoki Campeche. Zebra\'b3y si\'ea tam t\'b3umy Maj\'f3w, kt\'f3rzy obcych przybyszy powitali serdecznie jak dzieci i ugo
\'9ccili czym chata bogata.
\par \tab Pobyt Hiszpan\'f3w by\'b3 o tyle istotny, \'bfe szpiedzy admira\'b3a donie\'9cli prawie od razu, i\'bf nieco dalej na po\'b3udnie le\'bfy na wybrze\'bfu wielkie i\tab bogate miasto Champot\'f3n. Champot\'f3n by\'b3o wa\'bfnym centrum
\par Maj\'f3w-Itza, ksi\'b9\'bf\'eacego rodu pozostaj\'b9cego pod wp\'b3ywem kultury tolteckiej, plemi\'ea to - podobnie jak Aztekowie - przyw\'eadrowa\'b3o do prekolumbijskiego Meksyku z p\'f3\'b3nocy.
\par \tab Rezydent Champot\'f3njednak by\'b3 albo bardziej przebieg\'b3y od swojego 
\par kolegi, burmistrza Ecab, albo podejrzliwy z natury... albo ostrze\'bfono go przed Hiszpanami. Stutysi\'eacznej armii Maj\'f3w rozkaza\'b3 przyby\'e6 do
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 portu i otoczy
\'e6 przybyszy. O rzezi, jaka potem nast\'b9pi\'b3a opowiada biskup Diego de Landa:
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 "Aby nie wyj\'9c\'e6 na tch\'f3rza, Francisco Hernandez de Cordoba ustawi\'b3 swoich ludzi w szyku bojowym i kaza\'b3 wypali\'e6 z dzia\'b3 okr\'ea
towych. Ale mimo \'bfe Indianie nie znali huku, dymu i ognia wystrza\'b3\'f3w, nie przestali z wielkim wrzaskiem atakowa\'e6 Hiszpan\'f3w. Ci za\'9c w obronie zadawali Indianom straszliwe rany i wielu zabili. Mimo to w\'f3dz nadal zagrzewa\'b3
 Indian do walki tak, \'bfe wkr\'f3tce odparli oni atak Hisz\-pan\'f3w, zabijaj\'b9c dwudziestu, rani\'b9c pi\'ea\'e6dziesi\'eaciu i bior\'b9c dw\'f3ch do niewoli. Francisco Hernandez de Cordoba odni\'f3s\'b3 trzydzie\'9cci trzy rany i pobity zawr\'f3ci
\'b3 na Kub\'ea [...]." [2]
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab W par\'ea dni p\'f3\'9fniej admira\'b3 Cordoba zmar\'b3 z odniesionych ran
\par w\tab swojej posiad\'b3o\'9cci na tropikalnej wyspie. Na \'b3o\'bfu \'9cmierci pokaza\'b3
\par przyjacielowi, gubernatorowi Kuby Diego Velazquezowi, pos\'b9\'bfek ze
\par \sect }\sectd \margrsxn2448\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 z\'b3
ota oraz kilka przedmiot\'f3w kultowych przywiezionych z wyprawy okupionej tak dotkliwymi stratami. Velazquez mia\'b3 nosa typowego dla hiszpa\'f1skich zdobywc\'f3w - od razu podj\'b9\'b3 z\'b3oty trop.
\par \tab Ju\'bf wiosn\'b9 1518 roku wyposa\'bfy\'b3 swojego bratanka, Juana de Grijalv\'ea, w ci\'ea\'bfkozbrojny korpus ekspedycyjny. De Grijalva mia\'b3
\par \sect }\sectd \margrsxn2304\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 w\tab 
imieniu korony hiszpa\'f1skiej obj\'b9\'e6 w posiadanie obszary odkryte
\par przez zmar\'b3ego niedawno Cordob\'ea.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Steruj\'b9c nieco bardziej na po\'b3udnie de Grijalva dotar\'b3 5 maja 1518
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 -\tab w rok po wizycie Cordoby - do wyspy Cozumel. Ojcowie duchowni,
\par kt\'f3rzy zawsze towarzyszyli wyprawom, marzyli o tym, \'bfeby szcz\'ea\'9c\-liwych dot\'b9d i przyja\'9fnie usposobionych Indian ochrzci\'e6 w imieniu
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
Jezusa Chrystusa. Ci jednak natychmiast umkn\'eali przed okazywan\'b9 im
\par \'b3ask\'b9 na kontynent. Hiszpanie zacz\'eali podejrzewa\'e6, \'bfe tubylcy wycofali si\'ea do kt\'f3rego\'9c z legendarnych z\'b3otych miast. Wytropienie uciekinier\'f3w oznacza\'b3oby odnalezienie z\'b3ota. \'afegluj\'b9c wzd\'b3u\'bf wybrze\'bf
y Jukatanu de Grijalva ijego ludzie ujrzeli ze zdumieniem miasto o bia\'b3ych \'9cwi\'b9tyniach i\tab wie\'bfach, r\'f3wnie pot\'ea\'bfnychjak budowle w ich rodzinnej Sewilli. By\'b3o to
\par Tul\'f1m, wznosz\'b9cy si\'ea na wysokiej nadmorskiej skale jeden z o\'9crodk\'f3w Maj\'f3w, w kt\'f3rego s\'b9siedztwie mieszkali przez osiem lat de Aguilar
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 i\tab 
Guerrero. Hiszpanie nie odwa\'bfyli si\'ea zaatakowa\'e6 miasta. Pot\'ea\'bfne
\par fortyfkacje zdawa\'b3y si\'ea nie do zdobycia.
\par \tab Tulum by\'b3o jednym z niewielu siedlisk Maj\'f3w otoczonych z trzech stron murami. Pozosta\'b3e miasta by\'b3y otwarte - nie mia\'b3y ani for\-tyfkacji, ani obwa\'b3owa\'f1. Tul\'f1m by\'b3o o\'9crodkiem szczeg\'f3lnym, zbudo\-wanym wed\'b3ug 
planu: g\'b3\'f3wne ulice przebiega\'b3y r\'f3wnolegle do siebie 
\par z\tab p\'f3\'b3nocy na po\'b3udnie. Swi\'b9tynie i inne budowle kultowe wznosi\'b3y si\'ea,
\par a\tab cz\'easto mia\'b3y po kilka pi\'eater, niczym bia\'b3o\'bf\'f3\'b3te latarnie morskie nad
\par b\'b3\'eakitnymi wodami Morza Karaibskiego. Najwi\'eaksz\'b9 \'9cwi\'eato\'9cci\'b9 by\'b3a \'9cwi\'b9tynia uskrzydlonego boga zst\'eapuj\'b9cego z nieba, boga, kt\'f3rego nowoczesna archeologia zdegradowa\'b3a do roli boga pszcz\'f3\'b3, zwanego
\par \sect }\sectd \margrsxn1296\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
Ah Muzen Cab. Artystyczne wizerunki domniemanego boga pszcz\'f3\'b3, znajduj\'b9ce si\'ea na wielu budynkach, wcale nie ukazuj\'b9 pracowitego zbieracza miodu - przedstawiaj\'b9 istot\'ea o ludzkiej twarzy sfruwaj\'b9c\'b9 
\par z\tab nieba. Istota ta, jak si\'ea zdaje, szybuje w d\'f3\'b3. R\'eace ma zgi\'eate w \'b3okciach
\par prawie pod k\'b9tem prostym - jakby trzyma\'b3a wolant lub dr\'b9\'bfek
\par \sect }\sectd \margrsxn2448\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
sterowy. Obute nogi opieraj\'b9 si\'ea na czym\'9c podobnym do opierzo-
\par nych szczude\'b3 opatrzonych peda\'b3ami. To, \'bfe \'f3w tajemniczy boski zbieracz miodu ma na sobie jakby dres a na g\'b3owie kask, dope\'b3nia zagadki.
\par \tab Tulum, na kt\'f3rego widok de Grijalva skapitulowa\'b3 bez walki znaczy podobno "twierdza", a za czas\'f3w Maj\'f3w nazywa\'b3o si\'ea jakoby Tzama
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 -\tab 
Miasto Jutrzenki. Z Tulum wielokilometrowe drogi prowadz\'b9 do tak
\par znamienitych o\'9crodk\'f3w kultury Maj\'f3w jak Coba, Yaxuna i Chi-
\par chen-Itza.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Admira\'b3 Juan de Grijalva zl\'b9k\'b3 si\'ea miasta o tysi\'b9cletniej historu. To
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 pewne, bo na stelach oraz w \'9cwi\'b9tyni Fresk\'f3w odczytano hieroglify kalendarzowe, \'9cwiadcz\'b9ce o wieku Tul\'f1m. De Grijalva powinien by\'b3 obejrze\'e6
 wspania\'b3e miasto - zwiedzi\'e6 je, nie zdobywa\'e6.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Tymczasem po\'bfeglowa\'b3 dalej na po\'b3udnie, przekonany, \'bfe Jukatan
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 jest wielk\'b9 wysp\'b9 i \'bfe za jaki\'9c czas wr\'f3ci do punktu wyj\'9ccia. Skierowa\'b3 flot\'ea do zatoki, a \'bfe by\'b3 w\'b3a\'9cnie dzie\'f1 Wniebowst\'b9
pienia, nazwa\'b3 j\'b9 Ascensi\'f3n - Zatok\'b9 Wniebowst\'b9pienia! Nazywa si\'ea ona tak po dzi\'9c
\par dzie\'f1.
\par \tab Nazwa Jukatan natomiast jest typowym przyk\'b3adem nieporozumie-
\par \sect }\sectd \margrsxn2304\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 nia j\'ea
zykowego. Kiedy hiszpa\'f1scy \'b3owcy niewolnik\'f3w za pomoc\'b9
\par gest\'f3w, min i hiszpa\'f1skich s\'b3\'f3w pr\'f3bowali dowiedzie\'e6 si\'ea od india\'f1s\-kich rybak\'f3w, jak nazywa si\'ea l\'b9d, na kt\'f3rym stan\'eali, Majowie odpowiadali uprzejmie: "Ci-uthan!", co znaczy\'b3o: "Nie rozumiemy.
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 Co m\'f3
wicie?" Hiszpanie za\'9c uznali pytanie za nazw\'ea kraju. W ten
\par spos\'f3b Jukatan trafi\'b3 do atlas\'f3w. Na szcz\'ea\'9ccie ta nazwa jest nieco mniej skomplikowana od rdzennego okre\'9clenia p\'f3\'b3wyspu: Ulumil cuz yetel ceh
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 -\tab 
Kraj Jeleni i Indyk\'f3w. Zosta\'f1my lepiej przy Jukatanie...
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 W ko\'f1cu de Grijalva wyda\'b3 flocie rozkaz okr\'b9\'bfenia p\'f3\'b3nocnego cypla
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Jukatanu i wyl\'b9dowa\'b3 - jak rok przed nim Cordoba - w okolicach Champot\'f3n. Poprzednio ksi\'eaciu rz\'b9dz\'b9cemu miastem, kt\'f3ry podj\'b9\'b3 ofensywn\'b9
 walk\'ea z Hiszpanami, uda\'b3o si\'ea odeprze\'e6 oddzia\'b3y pod dow\'f3dztwem Cordoby. Teraz nie wiedzia\'b3, \'bfe ludzie de Grijalvy dysponuj\'b9 znacznie wi\'eaksz\'b9 ilo\'9cci\'b9 jeszcze pot\'ea\'bfniejszej broni. Mimo ci\'ea\'bf
kich strat Hiszpanie zaj\'eali miasto. De Grijalva bawi\'b3 tu kr\'f3tko. Przemo\'bfne pragnienie wcielenia do Kr\'f3lestwa Hiszpanii jakiej\'9c wyspy gna\'b3o go dalej na p\'f3\'b3noc - bo wedle \'f3wczesnej wiedzy wybrze\'bfe mia\'b3o w\tab ko\'f1
cu zakr\'eaca\'e6 na po\'b3udnie. Tak jednak nie by\'b3o.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Na wysoko\'9cci dzisiejszego Veracruz, w pobli\'bfu p\'b3askich wybrze\'bfy
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Zatoki Meksyka\'f1skiej de Grijalva rozkaza\'b3 zawr\'f3ci\'e6. W okolicach Pontochan marynarzom pozwolono odpocz\'b9\'e6 na l\'b9
dzie. Tu Hiszpanie spotkali tak przyja\'9fnie nastawionych i pogodnych Maj\'f3w z plemienia 
\par Chontal \'bfe nawet r\'eabaj\'b3y tak skore do bitki jak Grijalva nie potrafi\'b3y
\par \sect }\sectd \margrsxn2448\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 znale\'9f\'e6
 pretekstu do rozpocz\'eacia walki.
\par \tab A jednak! W\'b3a\'9cnie w okolicach Pontochan, w tej sielskiej okolicy, rozpocz\'ea\'b3a si\'ea przera\'bfaj\'b9ca eksterminacja ludno\'9cci imperi\'f3w Maj\'f3w
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\sa480\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 i\tab 
Aztek\'f3w.
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab Apokalipsa
\par \tab Nawet w odleg\'b3ym kr\'f3lestwie Aztek\'f3w Montezuma II (ok. 1466-1520), najwy\'bfszy kap\'b3an i wszechmocny w\'b3adca dowiedzia\'b3 si\'ea, \'bfe obce statki z bia\'b3ymi lud\'9fmi przyby\'b3y "stamt\'b9d, gdzie wschodzi s\'b3o\'f1
ce. Montezuma i kap\'b3ani przypuszczali, \'bfe obcy s\'b9 wys\'b3annikami 
\par boga Quetzalcoatla. Bardzo stare podanie Aztek\'f3w i Maj\'f3w m\'f3wi\'b3o, \'bfe b\'f3g wiatru, b\'f3g ksi\'ea\'bfyca i Gwiazdy Zarannej, b\'f3g nauk, w pradawnych" niepami\'eatnych czasach znikn\'b9\'b3 "na Wschodzie" "w Gwie\'9fdzie Zaran\-nej" - powr
\'f3ci jednak stamt\'b9d pewnego odleg\'b3ego dnia. Nastanie w\'f3wczas szcz\'ea\'9cliwa epoka. Czuj\'b9c blisk\'b9 rado\'9c\'e6 z obiecanego powrotu boga, Montezuma pos\'b3a\'b3 hiszpa\'f1skiemu admira\'b3owi de Grijalvie kosz\-
\par towne dary: per\'b3y, kamienie szlachetne, wspania\'b3e tkaniny - oraz z\'b3oto! De Grijalva by\'b3 r\'f3wnie uszcz\'ea\'9cliwiony, co zdumiony. Nic dotychczas nie s\'b3ysza\'b3 o bogatym w\'b3adcy Montezumie II. Hiszpanie nie domy\'9clali si\'ea
 nawet istnienia ogromnego kr\'f3lestwa Aztek\'f3w. Majowie-Chontal
\par opowiadali z zachwytem o wielkim kraju na p\'f3\'b3nocy, gdzie znajduj\'b9 si\'ea g\'f3ry z\'b3ota. Przedstawiaj\'b9c tak barwnie kr\'f3lestwo Aztek\'f3w, zauwa\'bfyli
\par \sect }\sectd \margrsxn1584\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 od razu, \'bf
e Hiszpanie nastawiaj\'b9 ucha s\'b3ysz\'b9c o bogactwach. Majowie zwietrzyli w tym dla siebie szans\'ea - mieli nadziej\'ea wyj\'9c\'e6 z opresji ca\'b3o. Poza tym zazdro\'9ccili s\'b9siadom bogactwa.
\par \tab Ich spekulacje wyda\'b3y w ko\'f1cu plony. De Grijalva kaza\'b3 postawi\'e6
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 \'bf
agle, aby jak najszybciej przekaza\'e6 do kwatery g\'b3\'f3wnej gubernatora Kuby, Diego de Velazqueza, pomy\'9cln\'b9 nowin\'ea - z\'b3oto! W tym czasie ; na Kubie przebywa\'b3 Hernan Cortes.
\par \tab Cortes pochodzi\'b3 ze szlachty, by\'b3 synem oficera piechoty, wychowa\'b3 
\par si\'ea w Medelli w hiszpa\'f1skiej prowincji Estremandura. Na uniwersytecie w\tab Salamance studiowa\'b3 prawo - znajomo\'9c\'e6 tej nauki nie przeszkadza\'b3a
\par mu jednak w czynieniu niesprawiedliwo\'9cci. Ju\'bf w\'f3wczas najwa\'bfniejsze 
\par by\'b3o dla\'f1 zdanie zjezuickiej teologii moralne XVII wieku: "Cel u\'9cwi\'eaca \'9crodki". Poniewa\'bf dekrety kr\'f3lewskie b\'b3 gos\'b3awi\'b3y cel, Cortes nie waha\'b3 si\'ea ani przez chwil\'ea przed stosowaniem najbardziej barbarzy\'f1s\-kich 
\'9crodk\'f3w.
\par \tab W trakcie awanturniczych wypraw do Nowego \'8cwiata, kiedy u boku
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
Diego Velazqueza bra\'b3 udzia\'b3 w zdobywaniu Kuby, Cortes sko\'f1czy\'b3 dwadzie\'9ccia sze\'9c\'e6 lat. Za m\'eastwo okazane w walce - cokolwiek by\'9cmy przez to rozumieli - otrzyma\'b3 wysokie odznaczenie.
\par \tab Ambicja oraz prywata doprowadzi\'b3y jednak do zerwania z Velaz\-quezem. Cortes znalaz\'b3 si\'ea w wi\'eazieniu, ale w ko\'f1cu uda\'b3o mu si\'ea 
\par po\'9clubi\'e6 nawet c\'f3rk\'ea gubernatora. W cieniu te\'9ccia czeka\'b3 na sw\'f3j wielki dzie\'f1. Jako wysoki urz\'eadnik, hodowca byd\'b3a (sprowadzi\'b3 na Kub\'ea europejskie rasy), w\'b3a\'9cciciel wielkich posiad\'b3o\'9cci i kopal\'f1 z\'b3
ota zbija\'b3 gorliwie maj\'b9tek, marzy\'b3 jednak o czym\'9c znacznie wi\'eakszym - o swojej wielkiej szansie.
\par \tab Szansa traf\'b3a mu si\'ea, gdy de Grijalva zawin\'b9\'b3 na Kub\'ea po odbyciu podr\'f3\'bfy wok\'f3\'b3 Jukatanu i opowiedzia\'b3 o z\'b3otym bogactwie w\'b3adcy
\par \sect }\sectd \margrsxn1584\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 Aztek\'f3
w. Siostrzeniec (de Grijalva) i zi\'ea\'e6 (Cortes) zacz\'eali rywalizowa\'e6
\par o\tab \'b3aski Velazqueza. Obu marzy\'b3o si\'ea z\'b3oto i s\'b3awa. Obaj mieli nadziej\'ea na
\par zdobycie legendarnego skarbu. Dla obu pretekstem by\'b3o niesienie
\par krzy\'bfa chrze\'9ccija\'f1stwa do "dzikich".
\par \tab Zwyci\'ea\'bfy\'b3 Cortes. Dla sfinansowania tego niezwykle obiecuj\'b9cego przedsi\'eawzi\'eacia by\'b3 got\'f3w sprzeda\'e6 wszystkie swoje posiad\'b3o\'9cci, zaryzy\-kowa\'e6 ca\'b3ym maj\'b9tkiem. Po par\'ea groszy dorzucili r\'f3wnie\'bf
 przyjaciele
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 -\tab cisi wsp
\'f3lnicy b\'b9d\'9f akcjonariusze. Wobec takiego kapita\'b3u star-
\par towego de Grijalva spasowa\'b3.
\par \tab Velazquez mianowa\'b3 Cortesa dow\'f3dc\'b9 nowej floty.
\par \tab Tak wi\'eac 10 lutego 1511 roku od brzeg\'f3w Kuby odbi\'b3o 11 \'bfaglowc\'f3w. Na statkach znalaz\'b3o si\'ea 110 marynarzy, 508 \'bfo\'b3nierzy, 32 kusznik\'f3w, 13 kanonier\'f3w oraz 10 ci\'ea\'bfkich i 4 lekkie dzia\'b3a. W klatkach r\'bfa\'b3
o 16 koni. Dumna armada!
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
Tego lutowego dnia Cortes nie przypuszcza\'b3, \'bfe ludy Maj\'f3w i Az-
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa480\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 tek\'f3w licz\'b9 miliony ludzi. Nie wiedzia\'b3 r\'f3wnie\'bf, \'bfe on sam przejdzie do historii jako wandal i niszczyciel najwspaniaszych kultur - nie maj\'b9
cych sobie r\'f3wnych na ca\'b3ej kuli ziemskiej. Gdyby nawet wiedzia\'b3, jak historia oceni jego uczynki, to i tak by si\'ea tym nie przej\'b9\'b3.
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa240\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab Proch
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab Wysp\'ea Cozumel, kt\'f3r\'b9 Cordoba i de Grijalva zostawili w spokoju, Cortes zaj\'b9\'b3 od jednego natarcia, ochrzci\'b3 Indian i uzna\'b3
 ich za poddanych korony hiszpa\'f1skiej.
\par \tab Potem po\'bfeglowa\'b3 \'9cladem swoich poprzednik\'f3w wzd\'b3u\'bf wybrze\'bfy
\par \sect }\sectd \margrsxn1584\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
Jukatanu na zach\'f3d, kieruj\'b9c si\'ea nadal b\'b3\'eadnym pogl\'b9dem, \'bfe okr\'b9\'bfa \'a6'ysp\'ea. W ko\'f1cu dla zdobycia prowiantu wyl\'b9dowa\'b3 w okolicach
\par Pontochan. O ile de Grijalv\'ea przyj\'eato tu przyja\'9fnie, o tyle Cortes stan\'b9\'b3 oko w oko z armi\'b9 Maj\'f3w licz\'b9c\'b9 40 tysi\'eacy wojownik\'f3w.
\par \sect }\sectd \margrsxn2592\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 Dzi\'ea
ki armatom i konnym kusznikom zwyci\'ea\'bfy\'b3, zamieniaj\'b9c
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 bitw\'ea w rze\'9f. Odwa\'bfnym, lecz naiwnym Indianom dwug\'b3owe mon\-
\par stra sk\'b3adaj\'b9ce si\'ea z koni przystrojonych bogato w kolorowe barwy i\tab je\'9fd\'9fc\'f3w w b\'b3yszcz\'b9cych zbrojach wyda\'b3y si\'ea demonicznymi
\par potworami - ko\'f1 i je\'9fdziec bowiem stanowili w ich oczach jedn\'b9 ca\-\'b3o\'9c\'e6.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Majowie nie znali prochu. Armaty pluj\'b9ce ogniem i tworz\'b9ce
\par w szeregach india\'f1skich wojownik\'f3w wielkie wyrwy, odebra\'b3y Majom
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 wszelk\'b9 ch
\'ea\'e6 do walki. Stali patrz\'b9c na \'bfelazne kule, kt\'f3re ci\'b9gn\'ea\'b3y za sob\'b9 ogniste smugi. Czy\'bf nie by\'b3a to tlachtli, boska gra, kt\'f3r\'b9 oni opanowali tylko dlatego, aby zgodnie z pragnieniem i wol\'b9 bog\'f3w
\par sk\'b3ada\'e6 \'bfycie w ofierze?
\par \tab Hernan Cortes zrozumia\'b3, jakiemu szcz\'ea\'9cliwemu zbiegowi okoliczno-
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 \'9c
ci jego armia zawdzi\'eacza zwyci\'eastwo. 10 lipca 1519 roku napisa\'b3 do cesarza Karola V i jego ma\'b3\'bfonki Juan :
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 "Niech\'bfe wi\'eac Ich Kr\'f3lewskie Wysoko\'9cci b\'ead\'b9 pewne, \'bfe w walce tej zwyci\'eastwo zawdzi\'eaczamy bardziej woli boskiej ni\'9f
li naszej sile, bo jak\'b9\'bf ochron\'b9 wobec czterdziestu tysi\'eacy wojownik\'f3w jest czterystu, a tylu\'bf liczy\'b3 nasz oddzia\'b3." [4]
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab Cho\'e6 Cortesowi zaczyna\'b3o powoli \'9cwita\'e6, \'bfe na czele tych m\'ea\'bfnych
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 i\tab 
dobrze zorganizowanych oddzia\'b3\'f3w, na kt\'f3re si\'ea wsz\'eadzie natyka\'b3,
\par musi sta\'e6 naczelny w\'f3dz, nie zrezygnowa\'b3 z szale\'f1czego przedsi\'eawzi\'eacia -\tab szed\'b3 nadal w 500 \'bfo\'b3nierzy przeciwko milionom! Na jego czarnym
\par sztandarze haftowanym z\'b3otem widnia\'b3 krzy\'bf w kardynalskiej purpurze, pod nim za\'9c has\'b3o: In hoc signo vinces" - "Pod tym znakiem
\par zwyci\'ea\'bfysz! By\'b3o to motto rzymskiego cesarza Konstantyna Wielkiego (286 - 337) kt\'f3r chrze\'9ccija\'f1stwo wyni\'f3s\'b3 do godno\'9cci religii pa\'f1st\-wowej. [5] Sloganem "Pod tym znakiem zwycig\'bfymy!" demagogiczny
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Cortes ko\'f1czy\'b3 wszystkie przemowy do swoich ludzi, kt\'f3rych zagrzewa\'b3
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 do walki obietnicami - a nie by\'b3 drobiazgowy - dotycz\'b9cymi zar\'f3wno \'bfycia doczesnego, jak i wiecznego: z\'b3oto na ziemi, wieczna zap\'b3ata
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 w\tab niebie.

\par \tab Zawadiaka i misjonarz w jednej osobie opar\'b3 si\'ea Cortes wszelkim przeciwno\'9cciom klimatu, uprzykrzonym moskitom i chorobom szalej\'b9\-cym w d\'bfungli.
\par \tab Sta\'b3 si\'ea za\'b3o\'bfycielem pierwszego hiszpa\'f1skiego miasta w Meksyku, 
\par kt\'f3re w trakcie ca\'b3ego okresu kolonizacji stanowi\'b3o punkt wyj\'9ccia dla srebrnych flotylli. By\'b3o to Veracruz (co znaczy "Prawdziwy Krzy\'bf"). Jego zdziesi\'b9tkowani \'bfo\'b3nierze musieli w ko\'f1cu zrozumie\'e6, \'bf
e nie ma dla nich odwrotu, \'bfe ju\'bf nic im nie pozosta\'b3o. Na ich oczach kaza\'b3 spali\'e6 okr\'eaty. [6] Nic wi\'eac dziwnego, \'bfe Hiszpanie poczuli niewyobra\'bfalny przyp\'b3yw si\'b3, \'bfe nie wahali si\'ea przed \'bfadnym okrucie\'f1
stwem. Gdy Cortes maszerowa\'b3 ze swoim oddzia\'b3em gnany nieludzk\'b9 wol\'b9 zwyci\'eastwa,
\par w\tab szeregach Maj\'f3w i Aztek\'f3w ros\'b3a jego s\'b3awa jako niezwyci\'ea\'bfonego
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa240\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 dow\'f3dcy. Poza tym Cortes w spos\'f3b niezwykle wyrachowany wygrywa\'b3 antagonizmy dziel\'b9ce india\'f1skie plemiona i zdobywa\'b3 nowych sprzy\-mierze\'f1c
\'f3w, kt\'f3rym wmawia\'b3, \'bfe jego sprawa jest r\'f3wnie\'bf ich spraw\'b9.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Jak b\'f3g Quetzalcoatl przyczyni\'b3 si\'ea do zniszczenia
\par \sect }\sectd \margrsxn2448\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx3312\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
metropolii Aztek\'f3w
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx3312\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab Obeznany z wszelakimi kruczkami dow\'f3dca Hiszpan\'f3w zauwa\'bfy\'b3, \'bfe Tlaxcalanie - Indianie z Wy\'bfyny Meksyka\'f1skiej - staraj\'b9 si\'ea zachowa\'e6
 niezawis\'b3o\'9c\'e6 wobec Aztek\'f3w, a dla ich podbicia s\'b9 nawet sk\'b3onni sprzymierzy\'e6 si\'ea z Hiszpanami. Kiedy wi\'eac Cortes rusza\'b3 do ataku na metropoli\'ea Aztek\'f3w, Tenochtitlan, u jego boku gotowa\'b3o si\'ea do wymarszu r\'f3wnie
\'bf sze\'9c\'e6 tysi\'eacy Tlaxcalan.
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx3312\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 Mimo t
o Montezuma za wszelk\'b9 cen\'ea stara\'b3 si\'ea usposobi\'e6 przychylnie
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx3312\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 wojowniczego Hiszpana. Jego poselstwa wci\'b9\'bf przekazywa\'b3y Cortesowi kosztowne prezenty i prosi\'b3y o niewkraczanie do miasta. Podarunki
\par i\tab uprzejmo\'9cci mia\'b3y niestety odwrotny skutek: 15 listopada 1519 roku
\par oddzia\'b3 pod dow\'f3dztwem Cortesa stan\'b9\'b3 pod Tenochtitlan.
\par \tab W \'9crodku srebrnej laguny, w promieniach porannego s\'b3o\'f1ca wida\'e6 by\'b3o w ca\'b3ej okaza\'b3o\'9cci miasto ze starymi, tajemniczymi \'9cwi\'b9tyniami, pa\'b3acami \'9cwiadcz\'b9cymi o ogromnym bogactwie, wielkimi placami
 otoczonymi murami i kolumnami, siedemdziesi\'eacioma tysi\'b9cami do-
\par m\'f3w mieszkalnych - nad wszystkim za\'9c wznosi\'b3y si\'ea l\'9cni\'b9ce szczyty piramid.
\par \tab Ubrany w przepyszny mundur admiralski Cortes sta\'b3 niewz\'a6ruszenie na czele swojego oddzia\'b3u. Armi\'ea Tlaxcalan zostawi\'b3 jednak w obozie. Konni kusznicy - na lancach powiewa\'b3y im barwne chor\'b9gwie
\par i\tab proporczyki - ochraniali z obu stron zwyci\'easki oddzia\'b3 wkraczaj\'b9cy
\par triumfalnie szerok\'b9 awenid\'b9 do Tenochtitlan.
\par \tab Na powitanie obcych Montezum\'ea wyniesiono w lektyce obwieszonej 
\par klejnotami i ociekaj\'b9cej z\'b3otem, a d\'9fwiganej przez niewolnik\'f3w, kt\'f3rzy na miejscu spotkania rozpostarli na ziemi bawe\'b3niany dywan. Cortes zeskoczy\'b3 lekko z konia i od tej chwili ani na moment nie spuszcza\'b3 wzroku ze zbli\'bfaj\'b9
cego si\'ea do\'f1 w\'b3adcy Aztek\'f3w. O tym spotkaniu C.W. Ceram tak napisa\'b3 w swojej s\'b3ynnej na ca\'b3ym \'9cwiecie ksi\'b9\'bfce Bogowie, groby i uczeni:
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx3312\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 "Po raz pierwszy w wielkiej historii odkry\'e6, o kt\'f3rej opowiada nasza ksi\'b9\'bfka, zdarzy\'b3o si\'ea, \'bfe cz\'b3owiek chrze\'9ccija\'f1
skiego Zachodu nie musia\'b3 rekonstruowa\'e6 obcej, bogatej kultury, lecz zastawa\'b3 j\'b9 \'bfyw\'b9 Cortes stoj\'b9cy przed Montezum\'b9 to tak, jak gdyby Brugsch-bej
\par \sect }\sectd \margrsxn2880\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx3312\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 spotka\'b3
 nagle w dolinie Der-el-bahri Ramzesa Wielkiego lub jak
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx3312\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 gdyby Koldewey ujrza\'b3 przed sob\'b9 w wisz\'b9cych ogrodach Babilonu spaceruj\'b9cego Nabuchodonozora i jak gdyby obaj mogli z nimi swobodnie rozmawia\'e6
 tak jak Cortes z Montezum\'b9." [7]
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx3312\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
Montezuma dowodzi\'b3 armi\'b9 licz\'b9c\'b9 200 tysigey ludzi. Mimo broni
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx3312\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 palnej, jak\'b9 dysponowali Hiszpanie, Aztekowie mogliby unicestwi\'e6 niewielki oddzia\'b3 intruz\'f3w w mgnieniu oka. Dlaczego Montezuma nie podj\'b9\'b3
 walki? Dlaczego by\'b3 nastawiony tak ugodowo?
\par \tab Nie jest to a\'bf tak niezrozumia\'b3e, jak zdawa\'b3oby si\'ea na pierwszy rzut 
\par oka. Jego post\'eapowanie wyja\'9cnia zar\'f3wno religia, jak i azteckie legendy. Tak jak \'bfydzi wci\'b9\'bf oczekuj\'b9 nadej\'9ccia swojego mesjasza, mahometanie mahdiego, jak Inkowie czekaj\'b9 z ut\'easknieniem na boga Wirakocz\'ea
\par a\tab mieszka\'f1cy wysp po\'b3udniowych wierz\'b9 w ponowne przyj\'9ccie boga
\par Lono - tak samo Aztekowie czekali na powr\'f3t legendarnego boga Quetzalcoatla. Nie, w \'bfadnym razie nie uwa\'bfali Cortesa za boga, przypuszczali jednak, \'bfe Hiszpan jest wys\'b3annikiem tej mitycznej postaci.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx3312\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Kim by\'b3 Quetzalcoatl? I dlaczego Aztekowie z tak\'b9 nadziej\'b9 wierzyli
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx3312\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 w\tab jego powr\'f3t?
\par \tab Wedle ksi\'eagi legend, znanej jako Kodeks Chimalpopoca, Quetzalcoatl przebywa\'b3 w\'9cr\'f3d Indian przez 52 lata. W trakcie pobytu by\'b3 uwa\'bfany za ksi\'eacia-kap\'b3ana i stw\'f3rc\'ea cz\'b3owieka, otacza\'b3a go r\'f3wnie\'bf
 aura mistrza nosiciela kultury oraz wcielenie pos\'b3a\'f1ca bog\'f3w. [8]
\par \tab Quetzalcoatl znaczy "w\'b9\'bf o zielonym upierzeniu". Przyozdabia\'b3y go zielone pi\'f3ra - w\'b3a\'9cnie dlatego przedstawiano go w postaci lataj\'b9cego w\'ea\'bfa. Jego symbolem by\'b3a planeta Wenus.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx3312\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Aztecka legenda opowiada, \'bfe Quetzalcoatl by\'b3 istot\'b9 wielkiej i silnej
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx3312\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 postury, \'bfe w jego twarzy dominowa\'b3o du\'bfe czo\'b3o, spod kt\'f3rego
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx3312\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 patrzy\'b3
y szeroko rozstawione, niezwykle przenikliwe oczy. Quetzalcoatl mia\'b3 brod\'ea, jego nakrycie g\'b3owy przypomina\'b3o nieco fez, nosi\'b3 tak\'bfe naszyjnik z muszli morskich, \'b3a\'f1cuszki na kostkach n\'f3g oraz gumowe
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 sanda\'b3y. Godne uwagi jest r\'f3wnie\'bf to, \'bfe jego g\'b3os by\'b3 s\'b3yszalny
\par w\tab promieniu pi\'eatnastu kilometr\'f3w. [9]
\par \tab Mamy do dyspozycji dwie wersje t\'b3umacz\'b9ce nag\'b3e znikni\'eacie tej pot\'ea\'bfnej istoty, kt\'f3ra albo uleg\'b3a samospaleniu i zamieni\'b3a si\'ea w Gwiaz\-d\'ea Zarann\'b9, czyli w Wenus, albo o poranku - "tam, gdzie wschodzi
\par \sect }\sectd \margrsxn2592\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 s\'b3o\'f1
ce" - zosta\'b3a wzniesiona ku piebu, przyrzek\'b3szy wprz\'f3dy, \'bfe powr\'f3ci w dalekiej przysz\'b3o\'9cci.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Karczemny \'bfart historii stanowi\'b3 point\'ea spotkania Cortesa z Mon-
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 tezum\'b9 :
\par \tab Aztekowie i Majowie \'bfyli wedle \'9ccis\'b3ych cykli kalendarzowych.
\par \sect }\sectd \margrsxn2448\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 W\tab 
rytmie kalendarza wznoszono kolejne budowle, kalendarzowi by\'b3y
\par podporz\'b9dkowane tak\'bfe uroczysto\'9cci. A w\'b3a\'9cnie rozpoczyna\'b3 si\'ea okres oczekiwania powrotu Quetzalcoatla. Kap\'b3ani od dawna przepowiadali to w \'9cwi\'b9tyniach. Proroctwo mia\'b3o si\'ea spe\'b3ni\'e6! Trzymaj\'b9cy si\'ea
 zasad wiary ksi\'b9\'bf\'ea kap\'b3an\'f3w Montezuma m\'f3g\'b3, powinien i musia\'b3 rozpozna\'e6
\par w\tab brodatym, bia\'b3ym Cortesie wys\'b3annika boga Quetzalcoatla!
\par \tab Przyj\'b9\'b3 wi\'eac Hiszpan\'f3w po kr\'f3lewsku i zaproponowa\'b3, \'bfeby zamiesz\-kali w jego pa\'b3acu. Przez ca\'b3e trzy dni Cortes cieszy\'b3 si\'ea wystawn\'b9 go\'9ccin\'b9, potem jednak za\'bf\'b9da\'b3, \'bfeby obok pa\'b3
acu zbudowano kaplic\'ea. Montezuma zwo\'b3a\'b3 azteckich rzemie\'9clnik\'f3w, kt\'f3rzy mieli zbudowa\'e6 przybytek chrze\'9ccija\'f1stwa. Wzburzonym i rozz\'b3oszczonym kap\'b3anom
\par \sect }\sectd \margrsxn1584\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 i\tab 
dostojnikom tak wyja\'9cni\'b3 swoje post\'eapowanie:
\par \tab "Tako wam, jako i mnie wiadomo, i\'bf przodkowie nasi nie pochodz\'b9
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 z kraju, gdzie mieszkamy, lecz przyw\'eadrowali tu z bardzo daleka pod
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab wodz\'b9 wielkiego ksi\'eacia." [10]
\par \tab Z tego wst\'eapu wynika niedwuznacznie, \'bfe Montezuma rozpozna\'b3
\par w\tab Cortesie wys\'b3annika "wielkiego ksi\'eacia z bardzo daleka". Po\'9cr\'f3d
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa480\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 azteckich \'9cwi\'b9ty\'f1 ros\'b3a wi\'eac chrze\'9ccija\'f1ska kaplica. Jej budowa sta\'b3a si\'ea pocz\'b9tkiem lawiny zdarze\'f1.
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab Smutna noc dumnych Hiszpan\'f3w
\par \tab Hiszpanie zachowywali si\'ea jak okupanci - kt\'f3rymi zreszt\'b9 byli
\par -\tab i z podejrzliwo\'9cci\'b9 \'9cledzili prace przy budowie kaplicy. Na jednej ze
\par \'9ccian pa\'b3acu zauwa\'bfyli \'9cwie\'bfy tynk - przypuszczali, \'bfe znajduj\'b9 si\'ea tam sekretne drzwi. W tajemnicy rozbili mur - i stan\'eali w sali wype\'b3nionej z\'b3otymi pos\'b9\'bfkami, sztabami z\'b3ota i srebra, drogocennymi klejnotami

\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 i\tab 
cudownymi tkaninami przetykanymi pi\'f3rami. Cortes kaza\'b3 oceni\'e6
\par swoim rzeczoznawcom warto\'9c\'e6 znaleziska - oszacowano je na I 62 tys. z\'b3otych peset, wed\'b3ug dzisiejszej waluty oko\'b3o 6,3 mln dolar\'f3w. 
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 Cortes zabroni\'b3 najsurowiej dotykania skarbu i rozkaza\'b3 zamurowa\'e6
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \'9ccian\'ea. Czas by\'b3 niekorzystny dla wywo\'bfenia bogactw, bo w mie\'9ccie wrza\'b3o. Nobilowie i kap\'b3ani buntowali si\'ea przeciw obecno\'9cci Hiszpan\'f3w w
\tab Tenochtitlan. Cortes jednak potrafi\'b3 znale\'9f\'e6 wyj\'9ccie z sytuacji.
\par \sect }\sectd \margrsxn2304\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 \tab w mie\'9c
cie opr\'f3cz narastaj\'b9cego napi\'eacia zagra\'bfa\'b3a mu jeszcze ekspedycja karna z Kuby. Jego te\'9c\'e6, gubernator Velazquez, dowiedzia\'b3 si\'ea, \'bfe Cortes kaza\'b3 spali\'e6 ca\'b3\'b9 flot\'ea. Do Veracruz przyp\'b3yn\'ea\'b3o wi\'ea
c 18 statk\'f3w z 900 lud\'9fmi na pok\'b3adzie, w\'9cr\'f3d nich znajdowa\'b3o si\'ea 80
\par konnych - by\'b3a to si\'b3a znacznie przewy\'bfszaj\'b9ca niewielki oddzia\'b3 Cortesa. Ten ostatni jednak mia\'b3 sprzymierze\'f1c\'f3w: Indian walcz\'b9cych na \'9cmier\'e6 i \'bfycie.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Przej\'b9\'b3 bezpo\'9crednie dow\'f3dztwo nad jedn\'b9 trzeci\'b9 swojego oddzia\'b3u,
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 reszt\'ea pozostawi\'b3 w Tenochtitlan pod rozkazami pewnego kapitana, kt\'f3remu poleci\'b3 te\'bf sprawowa\'e6 nadz\'f3r nad Montezum\'b9. Z grupk\'b9
\par \sect }\sectd \margrsxn2304\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 licz\'b9c\'b9
 zaledwie 70 Hiszpan\'f3w i oko\'b3o 200 Indian pomaszerowa\'b3
\par w\tab kierunku Veracruz, przeciwko 900 wspaniale uzbrojonym rodakom.
\par \tab W trakcie niespodziewanego nocnego ataku Cortes rozbi\'b3 oddzia\'b3 ekspedycji karnej i poradzi\'b3 sobie z dow\'f3dcami - pokonani musieli 
\par z\'b3o\'bfy\'e6 mu przysi\'eag\'ea na wierno\'9c\'e6. Korzystaj\'b9c ze zdobyczy wyposa\'bfy\'b3 sw\'f3j nowy oddzia\'b3 w konie, bro\'f1 i amunicj\'ea. Mo\'bfna odnie\'9c\'e6 wra\'bfenie \'bfe Cortes mia\'b3 abonament na szcz\'ea\'9ccie.
\par \tab By\'b3 ju\'bf najwy\'bfszy czas na powr\'f3t do Tenochtitlan. W trakcie obchod\'f3w \'9cwi\'eata ku czci boga Teocalli Hiszpanie wymordowali na um\'f3wiony znak oko\'b3o 700 nie uzbrojonych azteckich nobil\'f3w i kap\-\'b3an\'f3w. Masakra sta\'b3a si
\'ea dla Indian sygna\'b3em do powstania. Cierpliwi
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 dot\'b9
d Aztekowie obalili Montezum\'ea, uczynili w\'b3adc\'b9 jego brata
\par i\tab zaatakowali pa\'b3ac, w kt\'f3rym bronili si\'ea Hiszpanie.
\par \tab Cortes przyby\'b3 ze swoim oddzia\'b3em w ostatniej chwili. Zdo\'b3a\'b3 wprawdzie zapobiec wyr\'bfni\'eaciu w pie\'f1 swoich ludzi, ale w ca\'b3ym mie\'9ccie wybuch\'b3yju\'bf krwawe rozruchy. Cortes rozkaza\'b3 pali\'e6 po kolei \'9cwi\'b9tynie i
\tab domy mieszkalne. W czasie gdy Hiszpanie masowo wyrzynali Indian,
\par zdetronizowany Montezuma zaproponowa\'b3 - o \'9cwi\'eata naiwno\'9cci! - \'bfe b\'eadzie mediatorem walcz\'b9cych stron. By\'b3a to jednak ju\'bf jego ostatnia akcja - wzburzony lud ukamienowa\'b3 go 30 czerwca 1520 roku.
\par \tab Dopiero teraz Cortes wyda\'b3 rozkaz wywiezienia skarbu. Hiszpanie ob\'b3adowani z\'b3otem, srebrem i innymi kosztowno\'9cciami wymykali si\'ea ukradkiem przez ciemne i opustosza\'b3
e ulice Tenochtitlan - Aztekowie unikali nocnych walk i tylko w kilku wa\'bfniejszych punktach miasta postawili stra\'bfe. Jedna z nich zauwa\'bfy\'b3a rabusi\'f3w. Cisz\'ea nocy przerwa\'b3 ostrzegawczy krzyk. Zabrzmia\'b3y przera\'9f
liwe gwizdy na alarm. Za\-p\'b3on\'ea\'b3y pochodnie. Miasto o\'bfy\'b3o gniewem.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 By\'b3a to noche triste, smutna noc Hiszpan\'f3w. Uciekali w panice.
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 Ci\'b9\'bfy\'b3
o im z\'b3oto i srebro. Potykali si\'ea, ton\'eali w bagnach. Zabijali ich azteccy wojownicy. Konie galopowa\'b3y w\'9cr\'f3d \'9cwistu strza\'b3, je\'9fd\'9fc\'f3w trafia\'b3y kamienie. Lance o ostrzach z obsydianu wbija\'b3y si\'ea w cia\'b3
a znienawidzonych okupant\'f3w. Tej nocy Hiszpanie stracili ponad po\'b3ow\'ea ludzi. Cortes by\'b3 ci\'ea\'bfko ranny, a znaczna cz\'ea\'9c\'e6 skarbu uton\'ea\'b3a w wodach jeziora. Noche triste.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 W tydzie\'f1 p\'f3\'9fniej z resztek swoich \'bfo\'b3nierzy Cortes uformowa\'b3 sw\'f3j
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 oddzia\'b3 na nowo. Nie mia\'b3 broni palnej i amunicji. Pozosta\'b3o mu niewielu je\'9fd\'9fc\'f3w. Gdy z grupk\'b9 strace\'f1c\'f3w ucieka\'b3 przez Otumbatal, zdawa
\'b3o si\'ea, \'bfe chodzi mu ju\'bf tylko o w\'b3asn\'b9 sk\'f3r\'ea.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Aztekowie przeprowadzili mobilizacj\'ea. Hiszpanie stan\'eali naprzeciw
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 milcz\'b9cej armu licz\'b9cej 200 tys. Indian.
\par \tab Cortes, kt\'f3ry ryzykowa\'b3 ju\'bf tylko \'bfyciem, po p\'b3aszczu z pi\'f3r przetykanym z\'b3otem rozpozna\'b3 powy\'bfej muru niemych wojownik\'f3w
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 w
odza wielkiej armii. Miejsce, gdzie sta\'b3 w\'f3dz, oznacza\'b3y kolorowe proporczyki powiewaj\'b9ce na wietrze.
\par \tab Hiszpan wskoczy\'b3 na konia, krzykn\'b9\'b3 "W imi\'ea Bo\'bfe!" i na czele garstki je\'9fd\'9fc\'f3w wbi\'b3 si\'ea w szeregi wojownik\'f3w, kt\'f3re -jakby Indianie byli zaczarowani - najpierw si\'ea przed nim rozst\'b9pi\'b3y, a potem zamkn\'ea
\'b3y. Cortes p\'eadzi\'b3 w kierunku wodza. Dojechawszy przebi\'b3 go mieczem.
\par \tab Dwustutysi\'eaczna armia sta\'b3a bez ruchu.
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
Potem szeregi Indian drgn\'ea\'b3y.
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 Wojownicy wracali do domu. 
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Jak szare chmury ca\'b3e ich grupy znika\'b3y w dolinach; w g\'f3rskich
\par lasach, w nieprzebytej d\'bfungli.
\par \tab By\'b3 to pocz\'b9tek ko\'f1ca kr\'f3lestwa Aztek\'f3w.
\par \tab Min\'ea\'b3o kilka miesi\'eacy.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Cortes powr\'f3ci\'b3 z now\'b9, jeszcze silniejsz\'b9 armi\'b9. W Tenochtitlan
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 panowa\'b3 kolejny w\'b3adca - Cuauhtemoc. Wspaniale broni\'b3 miasta,
\par musia\'b3 jednak skapitulowa\'e6 wobec armat.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Teraz oddzia\'b3 Cortesa m\'f3g\'b3 bez przeszk\'f3d rozpocz\'b9\'e6 poszukiwania
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 utraconego skarbu. Mimo \'bfe Hiszpanie poddali Cuauhtemoca tor-
\par turom, w\'b3adca nie zdradzi\'b3, gdzie ukryto kosztowno\'9cci - wodza Indian powieszono. Skarb przepad\'b3 bez wie\'9cci. Nie odnaleziono go do dzi\'9c. 
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 Hiszpanie zdobyli ostatecznie dumne Tenochtitlan w 1521 roku.
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 W\tab perzyn\'ea obr\'f3cono \'9cwi\'b9tynie i piramidy, domy mieszkalne i wizerunki
\par }\pard \ql \fi-288\li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 bog\'f3w, stele i biblioteki. Na ruinach zbudowano miasto Meksyk. Mija\'b3y lata. Ameryka \'8crodkowa j\'eacza\'b3a ciemi\'ea\'bfona przez Hisz-
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 pan\'f3w, kt\'f3rzy podbijali w krwawych walkach kolejne plemiona Maj\'f3w. Krn\'b9brnych Indian torturowano albo od razu tracono.
\par \tab Biskup Diego de Landa, cho\'e6 nie \'9cwi\'eaty, by\'b3 przera\'bfony okrucie\'f1st\-
\par wami, jakich dopuszczali si\'ea jego rodacy. Napisa\'b3, \'bfe sam widzia\'b3, jak matki oraz dzieci wieszano za nogi, jak odr\'b9bywano Majom nosy, r\'eace, ramiona i nogi, a kobietom obcinano piersi. Chciano z Indian uczynic niewolnik\'f3w, chciano nawr
\'f3ci\'e6 ich na wiar\'ea chrze\'9ccija\'f1sk\'b9, a przede wszystkim wydrze\'e6 informacje o sekretnych miejscach, w kt\'f3rych
\par \sect }\sectd \margrsxn3312\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 ukryto skarby.

\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Pod rz\'b9dami przemocy i strachu krajowcy - kt\'f3rych po\'b3o\'bfenie
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx5760\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 pogarsza
\'b3yjeszcze wyniszczaj\'b9ce epidemie - coraz bardziej oboj\'eatnieli. Hiszpanie nie musieli ju\'bf sobie nawet zadawa\'e6 trudu zdobywania kolejnych obszar\'f3w i r\'f3wnania z ziemi\'b9 kolejnych miast. Z nadej\'9cciem nowej religii odeszli w niepami
\'ea\'e6 dawni bogowie stanowi\'b9cy sens \'bfycia mieszka\'f1c\'f3w tych krain. Aztekowie i Majowie rozproszyli si\'ea na wszystkie strony \'9cwiata. Pa\'b3ace popad\'b3y w ruin\'ea. Zach\'b3anna tropikalna d\'bfungla, wilgotna i gor\'b9ca, zarasta\'b3
a piramidy i osady, poch\'b3ania\'b3a pos\'b9gi bog\'f3w. W ruinach zagnie\'9fdzi\'b3y si\'ea w\'ea\'bfe, zamieszka\'b3y jaguary, pojawi\'b3o si\'ea tropikalne robactwo. Ksi\'eagi i bezcenne dokumenty - o ile nie strawi\'b3 ich ogie\'f1
 w wielkim auto da fe zorganizowanym przez Hiszpan\'f3w - zbutwia\'b3y i sta\'b3y si\'ea straw\'b9 mr\'f3wek i chrab\'b9szczy. Nad \'9cwiadectwami niepowtarzalnej epoki zapad\'b3a na kilka stuleci noc
\par a\tab d\'bfungla ukry\'b3a tajemnice tej wspania\'b3ej kultury.
\par \tab \tab Epilog
\par \tab Cortes nie cieszy\'b3 si\'ea d\'b3ugo owocami swoich podboj\'f3w. Po ujarz\-mieniu kr\'f3lestwa Aztek\'f3w Karol V mianowa\'b3 go namiestnikiem Nowej Hiszpanii. Lecz przeciwnicy Cortesa, kt\'f3rych nie brakowa\'b3o na hisz\-pa\'f1skim dworze skar\'bf
yli si\'ea, \'bfe namiestnik bogaci si\'ea \'b3ami\'b9c hiszpa\'f1s\-kie prawo.
\par \tab W 1528 roku Cortes wyruszy\'b3 do Granady, \'bfeby oczy\'9cci\'e6 si\'ea
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx5760\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 z\tab 
zarzut\'f3w. Karol V obsypa\'b3 nieustraszonego s\'b3ug\'ea odznaczeniami
\par odebra\'b3 mu jednak funkcj\'ea namiestnika Meksyku.
\par \tab Dwa lata p\'f3\'9fniej Cortes zn\'f3w pojawi\'b3 si\'ea w Nowym \'8cwiecie. Tym 
\par razem interesy zaprowadzi\'b3y go na P\'f3\'b3wysep Kalifornijski. W 1540 roku powr\'f3ci\'b3 do Hiszpanii, rok p\'f3\'9fniej u boku Karola V wzi\'b9\'b3 udzia\'b3
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx5760\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 w\tab 
kampanii przeciwko Algierii. Mimo cesarskiej \'b3aski nie zdo\'b3a\'b3
\par przeforsowa\'e6 wobec dworu swoich roszcze\'f1 do korzy\'9cci z terrorystycz\-nych podboj\'f3w.
\par \tab Pozostaje nam zada\'e6 jeszcze jedno wa\'bfne pytanie.
\par \tab Trzy lata po zdobyciu Tenochtitlan, 5 marca 1524 roku, kapitan Pedro de Alvarado natkn\'b9\'b3 si\'ea w trakcie walk na Wy\'bfynie Gwatemals\-kiej na fruwaj\'b9cego dow\'f3dc\'ea Maj\'f3w-Quiche:
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx5760\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 "Wonczas w\'f3dz Tecum wzni\'f3s\'b3 si\'ea w przestworze i nadlecia\'b3, w or\'b3a si\'ea przemieniwszy, pi\'f3rami pokryty, kt\'f3re ze\'f1 wyrasta\'b3
y i nie by\'b3y sztuczne. Mia\'b3 skrzyd\'b3a, kt\'f3re tako\'bf wyrasta\'b3y mu z cia\'b3a, i trzy 
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx5760\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 korony, jedn\'b9 ze z\'b3ota, jedn\'b9 z pere\'b3, a jedn\'b9 z diament\'f3w i szmarag\-d\'f3w." [11]
\par \tab Kapitan Alvarado nie pad\'b3 zapewne ofiar\'b9 iluzji, bo lataj\'b9cy w\'f3dz obsydianow\'b9 lanc\'b9 odci\'b9\'b3 g\'b3ow\'ea koniowi, na kt\'f3rym siedzia\'b3 Hiszpan.
\par \sect }\sectd \margrsxn1584\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx5760\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
Ale walecznemu wodzowi musia\'b3o si\'ea zdawa\'e6, \'bfe ciosem tym zg\'b3adzi\'b3 r\'f3wnie\'bf je\'9fd\'9fca. Moment ten wykorzysta\'b3 Alvarado zabijaj\'b9c za\-skoczonego lotnika.
\par \tab Nasuwa si\'ea wi\'eac pytanie, czy obdarzony postaci\'b9 lataj\'b9cego w\'ea\'bfa, zielono upierzony b\'f3g Quetzacoatl nie nauczy\'b3 sztuki latania kilku wybranych kap\'b3an\'f3w. W ka\'bfdym razie miejsce, w kt\'f3rym kapitan Alvarado zabi\'b3
 lataj\'b9cego wodza Indian, otrzyma\'b3o nazw\'ea Quetzal\-
\par tenango. Tak nazywa si\'ea dzi\'9c jedno z gwatemalskich miast, a w stolicy tego kraju postawiono pomnik lataj\'b9cemu wodzowi Indian.
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa1440\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx5760\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab I w ten spos\'f3b uwiecznia si\'ea zagadki.
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa480\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx5760\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352  III. Dzicy, biali, cudowne ksi\'eagi
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx5760\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab \tab Sama wiedza nie wystarczy,
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa240\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx5760\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab \tab trzeba jeszcze umie\'e6 j\'b9 stosowa\'e6.
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\sa240\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx5760\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
\tab \tab \tab Johann Wolfgang Goethe (1749-1832)
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx5760\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 
\par \tab W czasach, gdy prokurator Judei Poncjusz Pi\'b3at skazywa\'b3 Jezusa na \'9cmier\'e6 przez ukrzy\'bfowanie, w tropikalnej d\'bfungli Ameryki \'8crodkowej wznoszono wspania\'b3e miasta. Powstawa\'b3y w nich wielkie place, wielo\-
kilometrowe ulice do urz\'b9dzania procesji, wzd\'b3u\'bf nich za\'9c sta\'b3y pa\'b3ace i\tab \'9cwi\'b9tynie. W o\'9crodkach tych znajdowa\'b3y si\'ea r\'f3wnie\'bf miejsca do
\par uprawiania sportu, podziemne krypty (grobowce), zbiorniki na wod\'ea po\'b3\'b9czone sieci\'b9 kana\'b3\'f3w, strzelaj\'b9ce w niebo ogromne piramidy schodkowe z obserwatoriami na szczytach. W\'9cr\'f3d tropikalnej d\'bfungli wyros\'b3y w\'f3
wczas takie miastajak Tikal czy Piedras Negras w dzisiejszej Gwatemali, Copan w dzisiejszym Hondurasie i Palenque w dzisiejszym Meksyku. Pracowici jak mr\'f3wki i cierpliwi jak niewolnicy, Indianie harowali pod batami kap\'b3an\'f3w i wodz\'f3
w plemion, nadz\'f3r za\'9c nad ca\'b3\'b9 armi\'b9 pracownik\'f3w sprawowali najwybitniejsi architekci. Arty\'9cci ozda\-biali elewacje i wn\'eatrza budynk\'f3w skomplikowanymi stiukowymi reliefami. \'afywe farby uzyskiwano mieszaj\'b9c ze sob\'b9 r\'f3
\'bfne sk\'b3adniki: m\'b9czk\'ea kamienn\'b9, br\'b9zowy py\'b3 ziemny, roztarte bia\'b3e ko\'9cci, krew, r\'f3\'bfnokolorowe gatunki drewna dziewiczej puszczy, kt\'f3re ubijano na
\par \sect }\sectd \margrsxn2736\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx5760\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 py\'b3
, oraz li\'9ccie i kwiaty. Farbami malowano freski na budowlach kultowych. Tam, gdzie odkopali je a:cheolodzy, wida\'e6, \'bfe nawet po oko\'b3o dw\'f3ch tysi\'b9cach lat zachowa\'b3y zaskakuj\'b9co \'9cwie\'bfe barwy. 
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx5760\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 Lecz kiedy zako\'f1czono prace nad budowlami, zdarzy\'b3a si\'ea rzecz
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx5760\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 niepoj
\'eata: Majowie porzucalijeden o\'9crodek po drugim i w\'eadrowali dalej -\tab kilkaset kilometr\'f3w - aby zacz\'b9\'e6 tam na nowo wznosi\'e6 z nie-
\par zm\'b9conym spokojem kolejne miasta. Powtarza\'b3o si\'ea to mniej wi\'eacej co tysi\'b9c lat, a\'bf Hernan Cortes zdoby\'b3 Tenochtitlan.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx5760\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Setki m\'b9drych ludzi po\'b3ama\'b3o sobie z\'eaby, pr\'f3buj\'b9c wyja\'9cni\'e6 ten
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx5760\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 niezrozumia\'b3y proces. Co to wszystko znaczy? Czy Indianie buntowali si\'ea przeciw w\'b3adcom i kap\'b3anom? Czy dochodzi\'b3o do rewolucji? Nie ma najmnie
jszej wzmianki na ten temat. "Stare" budowle pozosta\'b3y po exodusie w stanie nienaruszonym. Historia uczy, \'bfe zwyci\'eazcy zajmuj\'b9 zwykle ocala\'b3e miasta i osady, zasiedlaj\'b9c je na nowo.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx5760\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Czy mieszka\'f1c\'f3w wygna\'b3a kl\'easka g\'b3odu? Czysta spekulacja! Wspa-
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx5760\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 nia\'b3e systemy irygacyjne zapewnia\'b3y Majom obfite plony kukurydzy, kukurydza za\'9c by\'b3a podstaw\'b9 ich wy\'bf
ywienia. Dysponowali poza tym ogromnymi obszarami ziemi le\'bf\'b9cej od\'b3ogiem, mogli je wi\'eac pozyska\'e6 dla uprawy, wypalaj\'b9c b\'b9d\'9f karczuj\'b9c d\'bfungl\'ea. A zreszt\'b9 po najstrasz\-liwszej nawet kl\'easce g\'b3
odu pozostaje zawsze garstka \'bfywych, kt\'f3rzy mog\'b9 "zaludni\'e6" na nowo zdziesi\'b9tkowane plemi,ona.
\par \tab A mo\'bfe migracj\'ea Indian spowodowa\'b3a katastrofalna zmiana klimatu? Przypuszczenie tak nieprawdopodobne, \'bfe nale\'bfy je od razu wykluczy\'e6, bo przecie\'bf Majowie osiedlili si\'ea zaledwie o trzysta kilometr\'f3w na p\'f3\'b3
noc i na pohidnie od poprzedniego miejsca. Nag\'b3a zmiana klimatu
\par \sect }\sectd \margrsxn2592\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx5760\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 o\tab 
wielkim zasi\'eagu, uniemo\'bfliwiaj\'b9ca \'bfycie na dotychczasowych tere-
\par nach, uczyni\'b3aby niemo\'bfliw\'b9 egzystencj\'ea ludzi r\'f3wnie\'bf w nowym miejscu, stosunkowo ma\'b3o odleg\'b3ym. To samo dotyczy epidemii r\'f3\'bf\-nych chor\'f3b oraz - jak podniesiono ostatnio w jednej z dyskusji
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx5760\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 -\tab 
szalej\'b9cej malaru, gor\'b9czki b\'b3otnej, przenoszonej przez komary
\par widliszki. Te obrzydliwe stworzenia, z kt\'f3rymi niestety zawar\'b3em bli\'bfsz\'b9 znajomo\'9c\'e6, bezustannie towarzyszy\'b3y wielkim pochodom prawie nagich Indian.
\par \tab Poniewa\'bf koniecznie trzeba w rozs\'b9dny spos\'f3b wyja\'9cni\'e6 to zjawisko
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx5760\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 -\tab 
najwi\'eacej zwolennik\'f3w w\'9cr\'f3d fachowc\'f3w znajduje teza, wedle ktortj
\par Majowie zostali wygnani ze swoich siedzib przez naje\'9fd\'9fc\'f3w. Przemy\'9c\-lawszyjednak wszystko logicznie odnios\'b3em wra\'bfenie, \'bfe i ta interpreta\-cja opiera si\'ea na niezbyt solidnych podstawach: niby to dlaczego Majowie mieli si\'ea da
\'e6 ni st\'b9d, ni zow\'b9d wyp\'eadzi\'e6 ze swojej ojczyzny
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx5760\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 i\tab 
swoich posiad\'b3o\'9cci? Powinni si\'ea broni\'e6. Dysponowali przecie\'bf - ina-
\par czej ni\'bf tysi\'b9c lat p\'f3\'9fniej, gdy pojawili si\'ea Hiszpanie - podobn\'b9 broni\'b9 jak napastnicy. W kraju kwit\'b3a cywilizacja, dlaczego wi\'eac nie bronili swoich osi\'b9gni\'ea\'e6? Do tego zwyci\'eazcy zajmuj\'b9c zdobyte tereny ujarz-

\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx5760\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 miaj\'b9
 mieszka\'f1c\'f3w, dr\'eacz\'b9 ich trybutami - o ile oczywi\'9ccie w trakcie walk miasta i wsie nie uleg\'b3y zupe\'b3nemu zniszczeniu.
\par \tab Prawie wszystkojest niejasne lub sporne. Pewnejest tylko to, \'bfe kilka o\'9crodk\'f3w obrzedowych opuszczono niemal w ci\'b9gu nocy. Na przyk\'b3ad
\par \sect }\sectd \margrsxn1440\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx5760\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 w\tab 
Tikal jedn\'b9 z platform \'9cwi\'b9tynnych pozostawiono w stanie nie
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 uko\'f1czonym. W Uaxact\'fan stoi mur zbudowany tylko do po\'b3owy.
\par W\tab Dos Pilar rzemie\'9clnikowi szpachla wypad\'b3a z r\'eaki tu\'bf przed
\par sko\'f1czeniem kolejnej linijki hieroglif\'f3w.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 M\'f3j s\'b3ynny rodak, Rafael Girard, kt\'f3ry w\'9cr\'f3d wsp\'f3\'b3czesnych Maj\'f3w
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 sp\'eadzi\'b3 dziesi\'b9tki lat, tak pisze o tych zdarzeniach:
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 "To nag\'b3e przerwanie wszystkich prac w pe\'b3ni rozkwitu cywilizacji Maj\'f3w \'9cwiadczy o tym, \'bfe upadek ich kultury by\'b3 gwa\'b3towny." [1] Mo\'bf
liwe, lecz w takim razie Ma3owie musieliby opu\'9cci\'e6 swoje miasta
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 i\tab osady przed wtargni\'eaciem napastnik\'f3w, bo w ruinach nie odkryto
\par zniszcze\'f1 i \'9clad\'f3w walki. Czy\'bfby Majowie pozostawili nietkni\'eate miasta-widma! Gdyby nawet ich domniemani pogromey byli op\'eatani nieludzk\'b9 \'bf\'b9dz\'b9 polowania na Maj\'f3w i niszczenia ich dzie\'b3, to bez w\'b9tpienia nadal prze
\'9cladowaliby ten lud, nie dopu\'9cciliby do powstania nowego pa\'f1stwa. Najistotniejszejednak w mgle hipotezy o zdobywcach 
\par pozostaje pytanie: dlaczego naje\'9fd\'9fcy nie osiedlili si\'ea w miejscach, gdzie dane im by\'b3o tak niespodziewane zwyci\'eastwo, dlaczego nie skorzystali
\par \sect }\sectd \margrsxn2304\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 z\tab istniej
\'b9cego tam komfortu?
\par \tab W dawniejszej literaturze na ten temat m\'f3wi si\'ea o "starym" i "no\-wym" imperium Maj\'f3w. Jest to rozr\'f3\'bfnienie nieco przestarza\'b3e, ponie\-wa\'bf badania dowiod\'b3y, \'bfe "stare" imperium w \'bfadnym razie nie mog\'b3o by\'e6
 niespodziewanie poddane bez walki, nawet na rozkaz wyimagino\-wanego w\'b3adcy. Opuszczanoje stopniowo - w latach 600-900 po Chr.
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 -\tab porzucaj
\'b9cjedno miasto po drugim. Likwidacja "starego" imperium
\par trwa\'b3a ponad 300 lat, jednocze\'9cnie zak\'b3adano siedliska nowe. Cortes 
\par i\tab jego bandy nic o tym nie wiedzieli. Zdobywali tak wspania\'b3e o\'9crodki
\par jak Chichen-Itza, Mayapan czy Champoton, ale by\'b3y to bez wyj\'b9tku miasta nowe. W owym czasie stare siedliska Maj\'f3w ju\'bf dawno
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa480\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 porzucono, a d\'bfungla zaros#a je prawie zupe\'b3nie. Wszystko, co Majowie wynie\'9cli z tradycji przodk\'f3
w w sferze kultury, cywilizacji i ogromnej wiedzy, pad\'b3o ofiar\'b9 chrystianizacji przeprowadzanej przez Hiszpan\'f3w.
\par }\pard \qc \li0\ri0\sa240\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Jak walczono z przes\'b9dami i mamid\'b3ami szata\'f1skimi
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab Zabrzmi to jak makabryczny \'bfart, ale klucz do zrozumienia zaginio\-nego \'9cwiata Maj\'f3w przekaza\'b3 nam po\'9cmiertnie jeden z fanatycznych niszczycieli 
\'9cwiadectw ich kultury.
\par \tab Cz\'b3owiek \'f3w nazywa\'b3 si\'ea Diego de Landa. Urodzi\'b3 si\'ea w 1524 r.
\par \sect }\sectd \margrsxn2448\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 w\tab 
rodzinie szlacheckiej w Cifuentes w prowin\'a6ji Toledo. By\'b3y to
\par wspania\'b3e czasy ko\'9ccio\'b3a ekspansywnego - dobrym wi\'eac zwyczajem starych hiszpa\'f1skich rod\'f3w by\'b3o po\'9cwi\'eacenie syna lub c\'f3rki s\'b3u\'bfbie Bogu. Maj\'b9c 16 lat Diego wst\'b9pi\'b3 do zakonu franciszkan\'f3
w w San Juan de los Reyes. Bez reszty oddany Chrystusowi przygotowywa\'b3 si\'ea
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 w\tab 
ascezie do pracy misyjnej, dzi\'eaki kt\'f3rej zakon ten pr\'f3bowa\'b3 urzeczy-
\par wistni\'e6 prawdy Ewangelii.
\par \tab Kiedy Diego de Landa mia\'b3 25 lat, wraz z grup\'b9 mnich\'f3w wys\'b3ano go
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
do Ameryki z zadaniem "nawr\'f3cenia" na wiar\'ea chrze\'9ccija\'f1sk\'b9 oko\'b3o 300 tys. Indian z Jukatanu.
\par \tab Inteligentny i przepe\'b3niony gor\'b9cym pragnieniem jak najlepszego s\'b3u\'bfenia Chrystusowi de Landa w par\'ea miesi\'eacy nauczy\'b3 si\'ea j\'eazyka Maj\'f3w na tyle, \'bfe ju\'bf po przybyciu m\'f3g\'b3 wyg\'b3asza\'e6
 przed Indianami swoje kazania i pos\'b3annictwa.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Nic dziwnego, \'bfe m\'b3odzieniec ten zrobi\'b3 b\'b3yskawiczn\'b9 karier\'ea.
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Wkr\'f3tce zosta\'b3 gwardianem nowego klasztoru w Izamal, dla kt\'f3rego tworzy\'b3 potem kolejne filie. Brodaty Hiszpan w br\'b9zowym habicie ze zgrzebnej we\'b3
ny by\'b3 wsz\'eadzie. Nadzorowa\'b3 te\'bf kszta\'b3cenie m\'b3odych Indian, kt\'f3rzy wkr\'f3tce zacz\'eali \'bfarliwie na\'9cladowa\'e6 swoich fanatycz\-nych nauczycieli w t\'eapieniu starych zwyczaj\'f3w.
\par \tab Oczywi\'9ccie Diego de Landa by\'b3 obecny przy zak\'b3adaniu przez Hiszpan\'f3w w 1542 roku Meridy na ruinach miasta T'ho - oddalonego 
\par zaledwie o dziezl podr\'f3\'bfy od Izamal. Merida sta\'b3a si\'ea baz\'b9 wypadow\'b9 do zdobywania Jukatanu.
\par \tab Franciszkanin podziwia\'b3 pot\'ea\'bfne budowle T'ho, ale by\'b3y one dla
\par \sect }\sectd \margrsxn2304\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 niego co najwy
\'bfej \'9fr\'f3d\'b3em kamieni do budowy chrze\'9ccija\'f1skiej Meridy -\tab ze \'9cwi\'b9ty\'f1 Maj\'f3w powstawa\'b3y katedry, z piramid budynki hiszpa\'f1s-
\par kiej administracji. Chocia\'bf zabytki sztuki Maj\'f3w dostarcza\'b3y miriady
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
kamieni, de Landa pow\'b9tpiewa\'b3: "czy zapas materia\'b3u budowlanego kiedykolwiek si\'ea wyczerpie" [2].
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \'d3w fanatyk religii zosta\'b3 wkr\'f3tce prowincja\'b3em, sprawuj\'b9cym piecz\'ea
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 nad pracami misyjnymi zakonu, oraz biskupem Meridy. W trakcie
\par jednej z podr\'f3\'bfy inspekcyjnych de Land\'ea ogarn\'b9\'b3 gniew na krn\'b9brnych Maj\'f3w, kt\'f3rzy wci\'b9\'bf odprawiali dawne obrz\'eady religijne i nie chcieli odst\'b9pi\'e6 od wiary w swoich bog\'f3w. De Lanua rozkaza\'b3 wi\'eac skonfis\-kowa
\'e6 wszystkie ksi\'eagi oraz "bo\'bfki" Maj\'f3w.
\par \tab Pami\'eatnego 12 lipca 1562 roku przed ko\'9ccio\'b3em \'9cw. Micha\'b3a w Mani ostatniej metropolii Maj\'f3w, u\'b3o\'bfono stos, na kt\'f3rym znalaz\'b3o si\'ea: 5000 "bo\'bfk\'f3w", 13 o\'b3tarzy, 197 naczy\'f1 kultowych oraz 27 dzie\'b3
 religijnych
\par \sect }\sectd \margrsxn2304\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 i\tab 
naukowych - ilustrowanych r\'eakopis\'f3w Maj\'f3w. Na rozkaz biskupa
\par stos podpalono. P\'b3omienie poch\'b3on\'ea\'b3y z sykiem niepowtarzalne \'9cwiade\-ctwa wspania\'b3ej kultury. W t\'b3umaczeniu nazwa miasta Mani brzmi "przemin\'ea\'b3o".
\par \tab Niewzruszony Diego de Landa pisa\'b3:
\par Znale\'9fli\'9cmy wielk\'b9 ilos\'e6 ksi\'b9g i rysunk\'f3w, lecz poniewa\'bf nie by\'b3o
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 w\tab 
nich nic pr\'f3cz przes\'b9d\'f3w i mamide\'b3 szata\'f1skich, spalili\'9cmy
\par wszystkie, co wprawi\'b3o Maj\'f3w w g\'b3\'eabokie przygn\'eabienie i przy\-sporzy\'b3o im wiele zmartwie\'f1." [3]
\par \tab Przygn\'eabienie to jeszcze trwa - a ogarn\'ea\'b3o przede wszystkim badaczy zajmuj\'b9cych si\'ea histori\'b9 Maj\'f3w. Auto da fe w Mani by\'b3o sygna\'b3em. \'8clepa gorliwo\'9c\'e6 kaza\'b3a teraz misjonarzom pali\'e6 wszelkie r\'eakopisy Maj\'f3
w, jakie tylko uda\'b3o si\'ea znale\'9f\'e6. Na has\'b3o "mamid\'b3o szata\'f1skie", rzucone przez de Land\'ea, wymazywano wszelkie \'9clady, kt\'f3re mog\'b3yby przypomina\'e6 Majom ich dawnych bo\'bfk\'f3w. Mimo to jednak klucz do \'9cwiata Maj\'f3
w nauka zawdzi\'eacza bezlitosnemu bis\-kupowi.
\par \tab Z powodu drastyczno\'9cci swoich akcji Diego de Landa - "jastrz\'b9b" w\'9cr\'f3d misjonarzy - dosta\'b3 si\'ea na hiszpa\'f1skim dworze pod ostrza\'b3 
\par "go\'b3\'eabi". Donie\'9cli mu o tym jego szpiedzy. Biskup, bieg\'b3y w dworskich intrygach, przygotowywa\'b3 si\'ea na najgorsze - szuka\'b3 nowych przyjaci\'f3\'b3, kt\'f3rzy wprowadziliby go w tajemnice \'9cwiata Maj\'f3w. Informacje
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 zdobywa\'b3
 przede wszystkim w\'9cr\'f3d przedstawicieli india\'f1skich rod\'f3w szlacheckich - Cocom, Tutul Xiu oraz Itza. \'afeby m\'f3c udokumentowa\'e6 
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 niebezpiecze\'f1stwo" zagra\'bfaj\'b9ce ze strony Maj\'f3w, zapisywa\'b3 po hisz-
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 pa\'f1sku wszystko, co jego india\'f1scy przyjaciele m\'f3wili o swoich bo\'bfkach i\tab mitach, o swoim fantastycznym systemie liczbowym, o alfabecie
\par i\tab niezwykle dok\'b3adnym kalendarzu. W 1566 roku zako\'f1czy\'b3 prac\'ea nad
\par pismem obro\'f1czym zatytu\'b3owanym Relaci\'f3n de las cosas de Yucatan
\par -\tab Relacja o sprawach Jukatanu [4]. Dokument ten jest najwa\'bfniejszym
\par \'9fr\'f3d\'b3em dla badaczy zajmuj\'b9cych si\'ea histori\'b9 Maj\'f3w. Odkryto go przez przypadek.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Tylko trzech lat brakowa\'b3o do up\'b3ywu pe\'b3nych trzech stuleci od czasu
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 jego napisania, kiedy w 1863 roku abbe Charles-Etienne Brasseur
\par (1814 - 1874) odkry\'b3 w Bibliotece Kr\'f3lewskiej w Madrycie dzie\'b3o de Landy. Niepozorna ksi\'b9\'bfeczka sta\'b3a wci\'9cni\'eata mi\'eadzy folianty oprawne
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 w\tab sk\'f3r
\'ea i zdobione z\'b3otymi t\'b3oczeniami. Brasseur, kt\'f3ry przez wiele lat
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa480\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 pracowa\'b3 jako misjonarz w Gwatemali i jako kap\'b3an ambasady fran\-cuskiej w stolicy Meksyku, by\'b3 zafascynowany odkryciem - od hisz\-pa\'f1
skich liter napisanych czarnym atramentem odcina\'b3y si\'ea hieroglify i szkice Maj\'f3w przedstawiaj\'b9ce przedmioty ich sztuki. Brasseur trafi\'b3 na ni\'e6 Ariadny, kt\'f3ra powinna doprowadzi\'e6 do wyj\'9ccia z labiryntu Maj\'f3w.
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab Spu\'9ccizna Maj\'f3w
\par \tab W Relaci\'f3n biskup de Landa pisa\'b3:
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 "Najwa\'bfniejsz\'b9 rzecz\'b9, jak\'b9 wodzowie starali si\'ea potajemnie wywie\'9f\'e6 na tereny zajmowane przez swoje plemiona, by\'b3y naukowe ksi\'ea
gi." [4] Rodak de Landy, Jose de Acosta, zanotowa\'b3:
\par "Na Jukatanie by\'b3y ksi\'eagi oprawne i sk\'b3adane, w kt\'f3rych uczeni Indianie przechowywali wiedz\'ea o planetach, sprawach natury i swo-
\par \sect }\sectd \margrsxn2448\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 \tab 
ich dawnych legendach." [5]
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \'af\'b9dz\'ea niszczenia przetrwa\'b3y trzy r\'eakopisy Maj\'f3w, zwane kodeksami.
\par Abbe Brasseur odnalaz\'b3 Kodeks Madrycki w stolicy Hiszpanii,
\par \sect }\sectd \margrsxn2880\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 u\tab 
pewnego profesora szko\'b3y dla dyplomat\'f3w.
\par \tab Kodeks Paryski odkryto w 1860 roku w skrzyni pe\'b3nej starych papier\'f3w w paryskiej Bibliotece Narodowej. Kodeks ten jest bodaj najcenniejszym obiektem w zbiorach tei plac\'f3\'a6vki.
\par \tab Kodeks Drezde\'f1ski - przechowywany dzi\'9c w Pa\'f1stwowej Bibliotece w\tab Dre\'9fnie - przywi\'f3z\'b3 w 1793 roku z podr\'f3\'bfy po W\'b3oszech Johann
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 Christian G\'d3
tze, bibliotekarz \'f3wczesnej drezde\'f1skiej Biblioteki Kr\'f3le\-wskiej. G\'f6tze pisa\'b3:
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 "Nasza Biblioteka Kr\'f3lewska tym si\'ea spo\'9cr\'f3d innych bibliotek wyr\'f3\'bfnia, i\'bf
 jest w posiadaniu tak rzadkiego skarbu. Znaleziono go przed kilku laty u pewnej osoby w Wiedniu i otrzymano prawie za darmo, albowiem nie by\'b3o wiadomo, c\'f3\'bf to jest. Bez w\'b9tpienia pochodzi ze spu\'9ccizny jakiego\'9c Hiszpana, kt\'f3ry albo 
sam by\'b3
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 \tab 
w Ameryce, albo przebywali tam jego przodkowie." [6]
\par \tab Jak tanio mo\'bfna niekiedy zdoby\'e6 skarby, kiedy nieznana jest ich prawdziwa warto\'9c\'e6! Kodeks Drezde\'f1ski osi\'b9gn\'b9\'b3by dzi\'9c zapewne w trak\-cie licytacji w londy\'f1skim domu aukcyjnym Sotheby & Co. sum\'ea
\par wyra\'bfaj\'b9c\'b9 si\'ea siedmioma cyframi - w dolarach.
\par \tab Te trzy kodeksy sk\'b3ada\'b3y si\'ea jak leporella w harmonijk\'ea. Kodeks Paryski - a w\'b3a\'9cciwiejego fragment, poniewa\'bf brak wielu stron, a wiele jest nieczytelnych - ma po roz\'b3o\'bfeniu d\'b3ugo\'9c\'e6 1,45 m. Kodeks
\par Madrycki, z\'b3o\'bfony z dw\'f3ch cz\'ea\'9cci -jednej licz\'b9cej 42 i drugiej 70 stron -\tab mierzy 6,82 m. Najbardziej za\'9c zagadkowy i interesuj\'b9cy zabytek
\par pi\'9cmiennictwa Maj\'f3w, Kodeks Drezde\'f1ski, ma po roz\'b3o\'bfeniu d\'b3ugo\'9c\'e6
\par \sect }\sectd \margrsxn2448\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 3,56 m. [7]

\par \tab Cieniutkie strony kodeks\'f3w s\'b9 sporz\'b9dzone z w\'b3\'f3kna kory dzikiego figowca. Malowano na nich za pomoc\'b9 delikatnego pi\'f3rka, niewiel\-kiego p\'eadzelka b\'b9d\'9f pr\'eacika. Badania mikroskopowe pozwoli\'b3y ustali\'e6 metod\'ea
 wytwarzania tego materia\'b3u: kor\'ea fgowca po ut\'b3uczeniu na miazg\'ea uelastyczniano sokiem drzewa gumowego, nier\'f3wno\'9cci mi\'eadzy w\'b3\'f3knami wype\'b3niano krochmalem uzyskiwanym z ro\'9clin bulwiastych
\par \sect }\sectd \margrsxn2592\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 -\tab 
na koniec powierzchni\'ea pokrywano rodzajem pokostu z mleka
\par wapiennego. Wyschni\'eate wapno mia\'b3o podobne w\'b3a\'9cciwo\'9cci jak cieniu\-sie\'f1ka warstwa stiuku, na kt\'f3rej wspaniale prezentowa\'b3y si\'ea farby artyst\'f3w. Proces wytwarzania "ksi\'b9g" ko\'f1czy\'b3 si\'ea sklejaniem po\-szczeg\'f3
lnych stron za pomoc\'b9 delikatnych ok\'b3adzin - materia\'b3u,
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 z\tab kt\'f3
rego je wykonano, nie uda\'b3o si\'ea zidentyfikowa\'e6. Teraz leporello
\par mo\'bfna by\'b3o sk\'b3ada\'e6 i rozk\'b3ada\'e6.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Wiek kodeks\'f3w niejest znany. Przypuszcza si\'ea, \'bfe Kodeks Drezderiski
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 pochodzi z Palenque, bo kilka zawartych w nim rysunk\'f3w jest identycznych z hieroglifami znajduj\'b9cymi si\'ea na \'9ccianach \'9cwi\'b9ty\'f1 tego miasta. Wed\'b3
ug ostro\'bfnych ocen fachowc\'f3w Palenque liczy sobie oko\'b3o 2000 lat. Podobnie jak w przypadku wszystkich \'9cwi\'eatych przekaz\'f3w, tak\'bfe i tu mo\'bfna wyj\'9c\'e6 z za\'b3o\'bfenia, \'bfe kodeks ten by\'b3 jedn\'b9 z nie\-
zliczonych kopii, jego tre\'9c\'e6 wi\'eac ma r\'f3wnie\'bf co najmniej 2000 lat.
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
W sumie kodeksy zawieraj\'b9 6730 znak\'f3w podstawowych i 7500
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 afiks\'f3w - do\'b3\'b9czonych sylab. [8] Zdawa\'b3oby si\'ea, \'bfe 6730 znak\'f3w podstawowych to do\'9c\'e6 obfity materia\'b3 do studi\'f3w por\'f3wnawczych, kt
\'f3re pozwoli\'b3yby odczyta\'e6 teksty. Wielki b\'b3\'b9d! Wprawdzie Kodeks Paryski pozwala domniemywa\'e6, \'bfe jego tre\'9cci\'b9 s\'b9 przede wszystkim 
\par przepowiednie, ale do dzi\'9c nie jest to pewne. Kodeks Madrycki zawiera podobno horoskopy i wskaz\'f3wki ich stosowania, przeznaczone dla kap\'b3an\'f3w - o ile rzeczywi\'9ccie chodzi tu o horoskopy: bardzo jednak prawdopodobne, \'bfe wr\'f3\'bf
enie z gwiazd by\'b3o dla kap\'b3an\'f3w dziedzin\'b9 wiedzy, kt\'f3r\'b9 brali bardzo powa\'bfnie.
\par \tab W Kodeksie Drezde\'f1skim natomiast mo\'bfemy znale\'9f\'e6 niesamowite
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
tabele astronomiczne, zawieraj\'b9ce informacje o za\'e6mieniach cia\'b3 niebie\-skich, jakie zdarzy\'b3y si\'ea w przesz\'b3o\'9cci i zdarz\'b9 w przysz\'b3o\'9cci, dane na temat orbit Ksi\'ea\'bfyca i planet. W tym przypadku fachowcy s\'b9
 zgodni. Dlaczego? Poniewa\'bf de Landa przekaza\'b3 w Relaci\'f3n kluczyk do
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa480\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 matematyki i astronomii Maj\'f3w.
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa240\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab \'8cwi\'eate, zagadkowe znaki pisma obrazkowego
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab Mo\'bfna powiedzie\'e6, \'bfe do dzi\'9c uda\'b3o si\'ea odczyta\'e6 dopiero oko\'b3o
\par \sect }\sectd \margrsxn1440\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1440\tx2016\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 o\'9c
miuset hieroglif\'f3w Maj\'f3w - \'9cwi\'eatych piktogram\'f3w, kt\'f3rych obraz\-kowy charakter nietrudno zauwa\'bfy\'e6 - jest to, jak twierdzi skromnie 
\par specjalista w tej dziedzinie dr George E. Stuart, od pi\'eaciu do trzydziestu procent. [9] Pi\'ea\'e6 procent stanowi\'b9 na pewno znaki wyra\'bfaj\'b9ce liczby. Pozosta\'b3a cz\'ea\'9c\'e6jest nadal niejasna, chocia\'bf utrudzeni badacze zaprz\'eagli

\par \sect }\sectd \margrsxn2448\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1440\tx2016\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
do pracy nawet komputery - bez wi\'eakszego skutku. Nag\'b3\'f3wki
\par "Odkryto tajemnic\'ea pisma Maj\'f3w" [10] czy "Rozwi\'b9zanie zagadki hieroglif\'f3w Maj\'f3w" [11] s\'b9 zbyt pi\'eakne, \'bfeby by\'b3y prawdziwe. Brzmi\'b9 sensacyjnie, ale nie odpowiadaj\'b9 prawdziwemu stanowi nauki.
\par \tab Jeden z najwybitniejszych badaczy pisma Maj\'f3w, profesor Thomas Barthel, w zwi\'b9zku z trudno\'9cciami precyzyjnego wyja\'9cnienia problemu m\'f3wi, \'bfe pismo Maj\'f3w ma "charakter mieszany" [12] - nawet te
\par \sect }\sectd \margrsxn2592\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1440\tx2016\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
same znaki hieroglifczne mog\'b9 oznacza\'e6 r\'f3\'bfne rzeczy. Zdarzaj\'b9 si\'ea te\'bf ca\'b3e bloki hieroglif\'f3w stoj\'b9cych w \'9crodku tekstu liczbowego albo gry s\'b3\'f3w, "daj\'b9ce mo\'bfliwo\'9c\'e6
 wielorakich interpretacji, a ich sens bywa zupe\'b3nie r\'f3\'bfny" [13). Pojawiaj\'b9 si\'ea tak\'bfe elementy pisma najr\'f3\'bfniejszej wielko\'9cci, "kt\'f3re zestawione ze sob\'b9 stapiaj\'b9 si\'ea w nowe jednostki
\par o\tab innej wielko\'9cci".
\par \tab Najtrudniejsza jednak jest dla badaczy forma tych dzie\'b3 - \'9cwi\'eate ksi\'eagi by\'b3y w zamierzeniu ich tw\'f3rc\'f3w rodzajem tajemnego kodu, przeznaczonego wy\'b3\'b9cznie dla kap\'b3an\'f3w i wtajemniczonych. Sekretne znaki nie pozwala\'b3
y zwyk\'b3ym ludziom wej\'9c\'e6 w mistyczny labirynt pisma. Poza tym w ka\'bfdym mie\'9ccie b\'b9d\'9f na obszarze zajmowanym
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1440\tx2016\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
przez dane plemi\'ea obowi\'b9zywa\'b3y inne formy j\'eazykowe i piktograficzne
\par -\tab jakby inne dialekty.
\par \tab Tre\'9c\'e6 ksi\'b9g, kt\'f3re mamy przed sob\'b9, jest przerywana licznymi rysunkami b\'ead\'b9cymi -jak mo\'bfna przyj\'b9\'e6 -jakby uzupe\'b3nieniem czy wyja\'9cnieniem tekstu. To samo, z czym mamy do czynienia w przypadku kodeks\'f3w, odnosi si
\'ea do ponad tysi\'b9ca tekst\'f3w hieroglifcznych, kt\'f3re znaleziono w stu dziesi\'eaciu r\'f3\'bfnych miejscach. [14] Wszystkie \'9cwi\'b9tynie s\'b9 obsypane znakami pisma i piktogramami. Pr\'f3by po\'b3\'b9czenia ich
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1440\tx2016\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 w\tab 
jedn\'b9 ca\'b3o\'9c\'e6 zawiod\'b3y, bo rysunki Maj\'f3w nie stanowi\'b9 jednoznacz-
\par nych ideogram\'f3w - zawiod\'b3y te\'bf pr\'f3by powi\'b9zania poszczeg\'f3lnych piktogram\'f3w ze s\'b3owami: obrazu s\'b3o\'f1ca ze s\'b3o\'f1cem, cz\'b3owieka z cz\'b3o\-wiekiem, p\'b3omienia z ogniem. W owych zamierzch\'b3
ych czasach uczeni Majowie nie chcieli, \'bfeby ich rozumiano - ich my\'9cl bieg\'b3a skom\-plikowanymi meandrami, oni za\'9c ujmowalij\'b9 nadto w niezwykle trudny szyfr, przedstawiaj\'b9c na przyk\'b3ad dla wyra\'bf
enia "suszy" wizerunek martwego jelenia albo p\'b3omie\'f1 dla wyra\'bfenia "idei". B\'b9d\'9f tu m\'b9dry cz\'b3owieku!
\par \tab Zadziwiaj\'b9ce jest bogactwo pomys\'b3\'f3w, jakie stosowano w trakcie rysowania tych kolczastych robaczk\'f3w tylko po to, \'bfeby utrudni\'e6 zrozumienie pisma. Zazwyczaj zestaw hieroglif\'f3w jest inicjowany tak zwanym hieroglifem wprowadzaj\'b9
cym, kt\'f3ry mo\'bfna por\'f3wna\'e6 z inic\-ja\'b3em, pocz\'b9tkow\'b9 liter\'b9 dawnych tekst\'f3w pisanych alfabetem \'b3aci\'f1s\-kim - znacznie wi\'eaksz\'b9 od pozosta\'b3ych, pe\'b3n\'b9 zakr\'eatas\'f3w i cz\'easto 
\par zdobion\'b9. Wydawa\'b3oby si\'ea zatem, \'bfe tekst czyta si\'ea od lewej do prawej. Majowie jednak pisali w spos\'f3b bardziej zawi\'b3y. Znaki stawiano nie tylko od lewej do prawej, lecz r\'f3wnie\'bf od g\'f3ry do do\'b3u, cz\'eastokro\'e6 za\'9c
 kolumny hieroglif\'f3w nale\'9fa\'b3o czyta\'e6 parami znajduj\'b9cymi si\'ea obok siebie. Podobnie jak inicja\'b3y tak\'bfe hieroglify sygnalizuj\'b9, \'bfe w danym miejscu nale\'bfy rozpocz\'b9\'e6 lektur\'ea. S\'b9 jednak bardziej myl\'b9
ce - ich funkcja to nie tylko zdobienie. Niekiedy przybieraj\'b9 formy czysto geometryczne, aby po chwili zmieni\'e6 si\'ea w wieloznaczn\'b9 a\'f3strakcj\'ea: wyobra\'bfaj\'b9 ptaka b\'b9d\'9f inne zwierz\'ea, niekiedy ludzk\'b9 g\'b3ow\'ea
, potem nieznane mitologiczne monstrum.
\par \tab Bez maszyny czasu, kt\'f3ra pozwoli nam odby\'e6 podr\'f3\'bf w epok\'ea,
\par \sect }\sectd \margrsxn2592\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1440\tx2016\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 w\tab kt
\'f3rej uczeni Maj\'f3w wynale\'9fli pismo, nigdy nie uda nam si\'ea
\par }\pard \ql \fi-288\li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1440\tx2016\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 zrozumie\'e6, co mieli na my\'9cli uk\'b3adaj\'b9c swoje obrazkowe \'b3amig\'b3\'f3wki. "W ograniczeniu dopiero zna\'e6 mistrza" - mawia\'b3
 Goethe. Musimy
\par \sect }\sectd \margrsxn1584\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\sa480\nowidctlpar\tx288\tx1440\tx2016\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 si
\'ea wi\'eac \'f3graniczy\'e6 do sprawdzonej wiedzy, ajest tego i tak bardzo wiele.
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1440\tx2016\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab Majowie znali procesy zachodz\'b9ce na niebie,
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1440\tx2016\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 \tab 
\tab \tab kt\'f3rych nie by\'b3o im dane ujrze\'e6
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1440\tx2016\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Jedena\'9ccie stron Kodeksu Drezde\'f1skiego zawiera astronomiczne dane
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1440\tx2016\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 dotycz\'b9ce Wenus.
\par \tab Z szeregu liczb i dat wynika, \'bfe Majom uda\'b3o si\'ea obliczy\'e6 d\'b3ugo\'9c\'e6 roku wenusja\'f1skiego, kt\'f3ry wedle ich rachuby mia\'b3 583,92 dni. Liczb\'ea t\'ea zaokr\'b9glili wprawdzie do 584 dni, lecz wielko\'9c\'e6
 po przecinku korygowa\-
\par li co kilka dziesi\'eacioleci. Dawni india\'f1scy astronomowie pos\'b3ugiwali si\'ea zadziwiaj\'b9co wielkimi jednostkami po 18980 dni, kt\'f3re by\'b3y zgodne
\par z\tab okresami ich historii, licz\'b9cymi 52 lata po 365 dni. Sum\'ea t\'ea dzielili
\par przez 73 i z tysi\'eacy wenusja\'f1skich lat tworzyli kompozycj\'ea liczbow\'b9, kt\'f3ra dawa\'b3a w formie graficznej pentagram, czyli pi\'eacioramienn\'b9 gwiazd\'ea. [15]
\par \tab Dwie strony Kodeksu Drezderiskiego po\'9cwi\'eacono orbicie Marsa,
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1440\tx2016\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
cztery orbicie Jowisza - nie zapomniano przy tym o jego ksi\'ea\'bfycach. Osiem stron zawiera opisy Ksi\'ea\'bfyca, Merkurego, Jowisza, Saturna
\par i\tab Wenus - w tej skrupulatnej rozprawie, uwzglgdniaj\'b9cej nawet
\par komety, nie brak ani Gwiazdy Polarnej, ani gwiazdozbior\'f3w Oriona, Bli\'9fni\'b9t i Plejad. [16]
\par \tab Tablice astronomiczne opisuj\'b9 jednak nie tylko orbity poszczeg\'f3l\-nych planet! Skomplikowane obliczenia przedstawiaj\'b9 nie tylko punkty odniesienia poszczeg\'f3lnych cia\'b3 niebieskich wzgl\'eadem siebie, lecz r\'f3w\-nie\'bf ka\'bfdorazow
\'b9 pozycj\'ea danej planety wzgl\'eadem Ziemi. [17] Zawarto tam tak\'bfe okresy Merkurego, Wenus, Ziemi i Marsa obejmuj\'b9ce 135200 
\par dni. Tak astronomiczne liczby jak 400 mln lat wcale nie odstrasza\'b3y tych doskona\'b3ych astronom\'f3w.
\par \tab Astronomia Maj\'f3w zawarta w Kodeksie Drezderiskim jest kuriozum
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1440\tx2016\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
zaiste zagadkowym. Na wielu kartach przedstawiono opisy walk
\par toczonych mi\'eadzy planetami [18], a z siedmiu stron ukazuj\'b9cych tak zwane tabele za\'e6mie\'f1 mo\'bfna odczyta\'e6 ka\'bfde za\'e6mienie, jakie mia\'b3o miejsce w przesz\'b3o\'9cci i b\'eadzie mia\'b3o miejsce w przysz\'b3o\'9cci. S\'b3
ynny niemiecki profesor Herbert Noll-Husum napisa\'b3 w 1937 roku:
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1440\tx2016\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 "Tabel\'ea za\'e6mie\'f1 sporz\'b9dzono tak genialnie, \'bfe na setki lat naprz\'f3d mo\'bfna okre\'9cli\'e6 i odczyta\'e6 z dok\'b3adno\'9cci\'b9
 co do dnia nie tylko ka\'bfde za\'e6mienie widoczne na tym obszarze, lecz r\'f3wnie\'bf za\'e6mienia, kt\'f3rych si\'ea tu zaobserwowa\'e6 nie da." [19]
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1440\tx2016\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab Niekt\'f3rzy badacze historu Maj\'f3w przyjmuj\'b9 takie o\'9cwiadczenia
\par z\tab niesmakiem. Jak bowiem lud, kt\'f3ry nawet w trakcie gry w pi\'b3k\'ea sk\'b3ada\'b3
\par ofiary z ludzi, m\'f3g\'b3 opanowa\'e6 astronomi\'ea tak wykraczaj\'b9c\'b9 poza swoje czasy? Wjaki spos\'f3b "dzicy" zdobyli tak fantastyczne wiadomo\'9cci? Kto przekaza\'b3 im wiedz\'ea pozwalaj\'b9c\'b9 oblicza\'e6 orbity planet? Jaki\'bf duch podsun
\'b9\'b3 im my\'9cl, \'bfe cia\'b3a niebieskie poruszaj\'b9 si\'ea we wzajemnych korelacjach, kt\'f3re nadto mo\'bfna obliczy\'e6? Je\'bfeli Mars znajduje si\'ea na przyk\'b3ad w punkcie X, to jaka jest relacja Wenus do Jowisza? Majowie umieli odpowiedzie
\'e6 na takie pytanie. Tylko jak zdobyli t\'ea wiedz\'ea? 
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1440\tx2016\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 Dzi\'eaki obserwacjom trwaj\'b9cym setki lat, dzi\'eaki maniakalnej obsesji
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1440\tx2016\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 stworzenia doskona\'b3ego kalendarza, dzi\'eaki pewnego rodzaju manii matematycznej - m\'f3wi\'b9 archeolodzy.
\par \tab To zrozumia\'b3e, \'bfe ju\'bf ludzi epoki kamiennej fascynowa\'b3y punkty migoc\'b9ce w nocy na niebie. Mo\'bfna r\'f3wnie\'bf zrozumie\'e6, \'bfe kap\'b3ani b\'b9d\'9f astronomowie Maj\'f3w robili na kamieniach albo na korze drzew notatki dotycz
\'b9ce wschodu i zachodu najja\'9cniejszych gwiazd. Taka dzia\'b3alno\'9c\'e6, do tego praktykowana przez stulecia, mo\'bfe pozwoli\'e6 na stworzenie doskona\'b3ych tabel astronomicznych.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1440\tx2016\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 "Lecz tym razem, tak ju\'bf jest, jest inaczej, ni\'bf si\'ea chce" - pisa\'b3
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1440\tx2016\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Wilhelm Busch.
\par \tab Majowie \'bfyli w rejonie o znanych uwarunkowaniach meteorologicz-
\par \sect }\sectd \margrsxn2736\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1440\tx2016\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
nych - by\'b3 to rejon, kt\'f3ry w \'bfadnym razie nie zapewnia\'b3 idealnych warunk\'f3w do prowadzenia statych obserwacji astronomicznych. Z wil\-gotnego terenu wznosi\'b3a si\'ea mg\'b3a, kt\'f3ra wisia\'b3a nad d\'bfungl\'b9
. Wielkie, tropikalne chmury deszczowe uniemo\'bfliwia\'b3y co najmniej przez sze\'9c\'e6 miesi\'eacy w roku obserwowanie firmamentu. Dla potwierdzenia tezy, \'bfe \'9cwiat trzyma si\'ea jeszcze kupy, dzisiejsi astrolodzy chcieliby mie\'e6 zar\'f3
wno rano jak i wieczorem - podobnie jak ich pradawni koledzy w\'9cr\'f3d Maj\'f3w - mo\'bfliwo\'9c\'e6 regularnej obserwacji wschod\'f3w i za-
\par chod\'f3w okre\'9clonych cia\'b3 niebieskich. Dobra widoczno\'9c\'e6 jest warun\-kiem podstawowym. Ale do tego en gros et en detail potrzebne by\'b3y astronomom Maj\'f3w - czego dowodzi Kodeks Drezde\'f1ski - nie tylko
\par \sect }\sectd \margrsxn2448\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1440\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 S\'b3o
\'f1ce i Ksi\'ea\'bfyc, lecz r\'f3wnie\'bf pozosta\'b3e planety.
\par \tab Prowadz\'b9c obserwacje z Ziemi nie mo\'bfna od razu umiejscowi\'e6 planet w\tab cyklach rocznego kalendarza gwiezdnego. Ziemia porusza si\'ea wok\'f3\'b3
\par \sect }\sectd \margrsxn1584\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1440\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 S\'b3o
\'f1ca po orbicie eliptycznej, inne planety te\'bf nie pozostaj\'b9 w spoczyn\-ku. Ka\'bfda wi\'eac obserwacja wi\'b9\'bfe si\'ea z pewnym przesuni\'eaciem czaso-
\par wym. Na przyk\'b3ad Wenus tylko co 8 lat ukazuje si\'ea w tej samej konstelacji, Jowisz co dwana\'9ccie. W Kodeksie Drezderiskim jednak mo\'bfna znale\'9f\'e6 astronomiczne punkty odniesienia, kt\'f3re powtarzaj\'b9 si\'ea 
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa480\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1440\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 co 6000 lat (!). Jaki\'bf to wi\'eac diabelski trick pozwoli\'b3 Majom uzyska\'e6 tak dok\'b3adne obliczenia astronomiezne, obejmuj\'b9ce nadto ca\'b3e ty
si\'b9clecia?
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1440\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab O mozolnej drodze dochodzenia
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1440\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 \tab 
\tab \tab do wiedzy astronomicznej
\par \tab Nawet w liberalnej antycznej Grecji, kt\'f3ra wyda\'b3a tak wielu wspania\-\'b3ych matematyk\'f3w i genialnych filozof\'f3w, za \'9cwi\'eatokradztwo uwa\'bfano twierdzenie, \'bfe Ziemia obraca si\'ea wok\'f3\'b3 S\'b3o\'f1
ca. Anaksagorasa (ok. 500-428 r. prz. Chr.) oskar\'bfono o bezbo\'bfno\'9c\'e6 i skazano na wygnanie
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1440\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 z\tab 
rodzinnego miasta, bo g\'b3osi\'b3, i\'bf S\'b3o\'f1ce jest roz\'bfarzon\'b9 gwiazd\'b9 [20\}.
\par Ptolemeusz Klaudiusz (ok.100 - ok.168 r. po Chr.), kt\'f3ry opiera\'b3 si\'ea
\par \sect }\sectd \margrsxn1584\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1440\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
na wynikach egipskich i babilo\'f1skich obserwacji astronomicznych licz\'b9cych setki lat, umie\'9cci\'b3 Ziemi\'ea w centrum swojego systemu, obalonego dopiero przez Miko\'b3aja Kopernika (1473-1543). Kopernik twierdzi\'b3, \'bfe S\'b3o\'f1
ce stanowi centrum ko\'b3owych orbit planet. Jego najwa\'bfniejsze dzie\'b3o De revolutionibus orbium coelestium (O obrotach sfer niebieskich) ukaza\'b3o si\'ea dopiero w 1543 roku, roku \'9cmierci astronoma. Autor zadedykowa\'b3je papie\'bfowi Paw\'b3
owi III, co jednak nie 
\par przeszkodzi\'b3o, \'bfe Ko\'9cci\'f3\'b3 umie\'9cci\'b3je na indeksie. Opieraj\'b9c si\'ea na teorii Kopernika Giordano Bruno ( 1548-1600) zaryzykowa\'b3 proklamacj\'ea
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1440\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
jednolitego modelu \'9cwiata. Po siedmioletnim wi\'eazieniu s\'eadziowie Inkwizycji pos\'b3ali w 1600 roku tego filozofa i astronoma na stos. Tycho de Brahe (1546-1601), dla kt\'f3rego kr\'f3l Danii Fryderyk III zbudowa\'b3
 obserwatorium astronomiczne na wyspie Hveen, by\'b3 najwybitniejszym astronomem z okresu przed wynalezieniem lunety astronomicznej.
\par Wraz ze swoimi wsp\'f3\'b3pracownikami obserwowa\'b3 go\'b3ym okiem przede wszystkim Marsa. Obserwacje te sta\'b3y si\'ea podstaw\'b9 do odkry\'e6 orbit planet, dokonanych przez wsp\'f3\'b3pracownika Tychona de Brahe, Johan\-
nesa Keplera (1571-1630). Systemowi kopernika\'f1skiemu de Brahe przeciwstawi\'b3 teori\'ea, wedle kt\'f3rej S\'b3o\'f1ce i Ksi\'ea\'bfyc okr\'b9\'bfaj\'b9 Ziemi\'ea spoczywaj\'b9c\'b9 w centralnym punkcie uk\'b3adu. Johannes Kepler za\'9c udoskonali\'b3
 koncepcje kopernika\'f1skie, tworz\'b9c trzy prawa dotycz\'b9ce obrot\'f3w planet, nazwane p\'f3\'9fniej prawami Keplera. Prawa te obali\'b3y twierdzenie o ko\'b3owo\'9cci orbit planet. Galileu\'9cz (1564-1642) skon\-struowa\'b3 i zbudowa\'b3
 w swoim warsztacie lunet\'ea do obserwacji astro\-nomicznych. Dzi\'eaki niej uda\'b3o mu si\'ea odkry\'e6 g\'f3rzyst\'b9 struktur\'ea powierzchni Ksi\'ea\'bfyca, wielo\'9c\'e6 gwiazd Drogi Mlecznej, fazy Wenus, 
\par satelity Jowisza i plamy na S\'b3o\'f1cu. We Florencji Galileusz z tak wielk\'b9 \'bfarliwo\'9cci\'b9 propagowa\'b3 system kopernika\'f1ski, \'bfe Ko\'9cci\'f3\'b3 - wedle
\par kt\'f3rego Ziemia by\'b3a i mia\'b3a by\'e6 po wsze czasy centrum Wszech\'9cwiata
\par -\tab wytoczy\'b3 mu w 1633 roku proces. Galileusz musia\'b3 przysi\'b9c, \'bfe
\par zaprzestanie g\'b3osi\'e6 swoj\'b9 nauk\'ea tak w s\'b3owie, jak w pi\'9cmie.
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa480\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1440\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab Trzeba tu zwr\'f3ci\'e6 uwag\'ea na dwa aspekty dzia\'b3alno\'9cci astronom\'f3w: zjednej strony opierali si\'ea oni na do\'9c
wiadczeniu i wynikach oblicze\'f1... z\tab drugiej wszak\'bfe nie zawsze dochodzili do bezb\'b3\'eadnych wniosk\'f3w.
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa240\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1440\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab U Maj\'f3w wszystko by\'b3o inne
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1440\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Wydaje si\'ea, \'bfe Majowie posiedli od razu ca\'b3o\'9c\'e6 swojej doskona\'b3ej
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1440\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 wiedzy astronomicznej - tak, jakby gotowe tabele danych i oblicze\'f1 orbit planet Uk\'b3adu S\'b3onecznego spad\'b3y im z nieba!
\par \tab Czy mo\'bfna wi\'eac ze \'9cwiadomo\'9cci\'b9 wszystkich wynikaj\'b9cych st\'b9d
\par \sect }\sectd \margrsxn1584\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1440\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 skutk
\'f3w przej\'9c\'e6 do porz\'b9dku dziennego nad faktem, \'bfe Majowie znali okres obiegu Ziemi doko\'b3a S\'b3o\'f1ca z dok\'b3adno\'9cci\'b9 do czwartego miejsca po przecinku - 365,2421 dni! Liczba ta jest znacznie dok\'b3adniejsza od
\par przyj\'eatej przez kalendarz gregoria\'f1ski - 365,2424 dni. Dopiero
\par komputery wyliczy\'b3y, \'bfe wynosi ona 365,2422 dni.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1440\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Majowie z niewiarygodn\'b9 precyzj\'b9 operowali gigantycznymi cyklami
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1440\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 po 374440 lat. Dane dotycz\'b9ce obiegu Wenus wok\'f3\'b3 S\'b3o\'f1ca znali na tyle dok\'b3adnie, \'bfe w trakcie stulecia r\'f3\'bfnice dochodzi\'b3
y tylko do p\'f3\'b3 godziny, w\tab trakcie za\'9c 6000 lat - tylko jednego dnia.
\par \tab Angielski astronom, profesor Michael Kowan-Robinson, stwierdza
\par w\tab "New Scientist":
\par "Tak\'b9 dok\'b3adno\'9c\'e6 astronomia Zachodu osi\'b9gng\'b3a dopiero w czasach nowo\'bfytnych." [21]
\par \tab Ameryka\'f1ski za\'9c archeolog Sylvanus Griswold Morley
\par \sect }\sectd \margrsxn2592\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1440\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
(1883-1948), kt\'f3ry przez wiele lat prawadzi\'b3 badania na Jukatanie, odkry\'b3 miasto Maj\'f3w Uaxat\'f1n oraz kierowa\'b3 pracami wykopalis\-kowymi w Chichen-Itza, pisze:
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1440\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 "Dawni Majowie mogli okre\'9cli\'e6 ka\'bfd\'b9 dat\'ea ze swojej chronologu
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1440\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
z tak wielk\'b9 precyzj\'b9, \'bfe powtarza\'b3a si\'ea ona dopiero po 374440 latach
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1440\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 - z intelektualnego punktu widzeniajest to ogromny sukces ka\'bfdego systemu chronologicznego, zar\'f3wno staro\'bfytnego, jak i nowo\'bfyt-
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1440\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 \tab 
nego." [22]
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1440\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 A jednak u prapocz\'b9tk\'f3w historii Maj\'f3w musia\'b3o zdarzy\'e6 si\'ea co\'9c,
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1440\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 czego do dzi\'9c nie uda\'b3o si\'ea odkry\'e6. Za pomoc\'b9 samych oblicze\'f1 nie spos\'f3b ustali\'e6, \'bfe okres obiegu Wenus doko\'b3a S\'b3o\'f1
ca co 6000 lat nale\'bfy "przesun\'b9\'e6" o jeden dzie\'f1. Wylicze\'f1 takich nie da si\'ea wyci\'b9gn\'b9\'e6
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1440\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 z\tab r
\'eakawa - musz\'b9 si\'ea opiera\'e6 na wcze\'9cniejszych o\'a6serwacjach. Ile\'bf
\par pokole\'f1 astronom\'f3w podaj\'b9cych absolutnie bezb\'b3\'eadne dane by\'b3o wi\'eac trzeba dla uzyskania tak doskona\'b3ych oblicze\'f1, \'bfe co sto lat mo\'bfna by\'b3o spokojnie korygowa\'e6 okres obiegu Wenus doko\'b3a S\'b3o\'f1ea o p\'f3\'b3
 godziny?
\par \tab Astronomowie s\'b9dz\'b9, \'bfe wystarczy do tego par\'ea lat obserwacji. \'a3atwo m\'f3wi\'e6, gwi\'bfd\'bf\'b9c na warunki pogodowe panuj\'b9ce w d\'bfungli, gdy siedzi si\'ea w wie\'bfach z ko\'9cci s\'b3oniowej wsp\'f3\'b3czesnych obserwatori\'f3
w astronomicznych nafaszerowanych najnowocze\'9cniejsz\'b9 technik\'b9 - do 
\par tego rozmieszczonych w specjalnie wybranych miejscach kuli ziemskiej, znajduj\'b9cych si\'ea zazwyczaj wysoko nad poziomem morza, gdzie istniej\'b9 optymalne warunki obserwacji astronomicznych dzi\'eaki przejrzysto\'9c
ci powietrza! Majowie nie mieli przecie\'bf - zabrzmi to by\'e6 mo\'bfe idiotycz\-nie, ale trzeba to podkre\'9cli\'e6 - ani urz\'b9dze\'f1 pomiarowych, ani radioteleskop\'f3w. By\'b3 to lud epoki kamiennej, kt\'f3ry nie dysponowa\'b3 nawet metalem.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1440\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Z wysoko\'9cci wie\'bf z ko\'9cci s\'b3oniowej us\'b3yszymy od razu, \'bfe to b\'b3\'b9d.
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1440\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Astronomowie i kap\'b3ani Maj\'f3w mieli niesko\'f1czenie wiele czasu, mogli wi\'eac sobie przycupn\'b9\'e6 na szczytach piramid schodkowych i gapi\'e6 si\'ea

\par \sect }\sectd \margrsxn2304\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1440\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 w\tab 
niebo. Stamt\'b9d mo\'bfna by\'b3o bardzo \'b3atwo wybada\'e6 superdok\'b3adne
\par warto\'9cci k\'b9towe orbit planet. Tak twierdz\'b9 panowie, kt\'f3rzy do obliczenia, ile jest 11 razy 17, musz\'b9 mie\'e6 kalkulator! A poza tym w\tab miastach Maj\'f3w by\'b3 metal - w ko\'f1cu znaleziono tam z\'b3ote pos\'b9\'bfki.
\par \tab Dosy\'e6, drodzy przeciwnicy! Kalendarz Maj\'f3w istnia\'b3 ju\'bf, gdy budowano piramidy schodkowe - poniewa\'bf by\'b3y one zorientowane wed\'b3ug danych z kalendarza. Z\'b3oto natomiast odkryto w p\'f3\'9fniejszej 
\par epoce! Wspania\'b3e piramidy, \'9cwi\'b9tynie i miasta zosta\'b3y zbudowane bez wyj\'b9tku przez "prymitywny" lud epoki kamiennej.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1440\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Ile pokole\'f1 kap\'b3an\'f3w i astronom\'f3w musia\'b3oby posiwie\'e6 na szczytach
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1440\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 piramid, zanim uzyskaliby wszystkie dane orbity Wenus?
\par \tab John Eric Sidney Thomson (ur. w 1898 r.), maista \'9cwiatowej s\'b3awy, kt\'f3ry po\'9cwi\'eaci\'b3 ca\'b3e \'bfycie na badanie kalendarza i chronologii Maj\'f3w oraz kierowa\'b3 pracami wykopaliskowymi na obszarze zamieszkiwanym niegdy\'9c
 przez ten lud, reprezentuje pogl\'b9d, i\'bf dane dotycz\'b9ce orbit planet opieraj\'b9 si\'ea na obserwacjach astronomicznych prowadzonych przez wiele stuleci:
\par \tab "W okresie o\'9cmiu lat zdarza si\'ea tylko pi\'ea\'e6 dolnych koniunkcji* [Koniunkcja - konfiguracja dw\'f3ch cia\'b3 niebieskich, w kt\'f3rej maj\'b9 one jednakow\'b9 d\'b3ugo\'9c\'e6 ekliptyczn\'b9.]
\par \tab Wenus, kap\'b3an-astronom m\'f3g\'b3 wi\'eac przez trzydzie\'9cci lat \'bfycia
\par \sect }\sectd \margrsxn2448\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1440\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
- Majowie nie byli,d\'b3ugowieczni - zaobserwowa\'e6 w sprzyjaj\'b9cych
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1440\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab warunkach oko\'b3o dwudziestu heliakalnych wschod\'f3w tej planety. [Heliakalny (gr. heliak\'f3s- s\'b3oneczny) - wschod albo zach\'f3d gwiazdy,
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx720\tx6336\tx7200\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
przypadaj\'b9cy tu\'bf przed wschodem lub tu\'bf po zachodzie S\'b3o\'f1ca.]
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx720\tx6336\tx7200\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 W rzeczywisto\'9cci jednak z\'b3a pogoda mog\'b3a ograniczy\'e6 t\'ea liczb\'ea do
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx720\tx6336\tx7200\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 oko\'b3o dziesi\'eaciu. Poza tym Majowie ustalili heliakalne wschody na cztery dni po dolnej koniunkcji, a wykrycie planety w bezpo\'9credniej blisko
\'9cci S\'b3o\'f1ca wymaga przecie\'bf dysponowania niezwykle bystrym wzrokiem. Je\'bfeli obserwator nie zauwa\'bfy\'b3 planety czwartego dnia, w\'f3wczas wyniki jego obserwacji mog\'b3y si\'ea r\'f3\'bfni\'e6 nawet o jeden dzie\'f1. Musia\'b3 r\'f3wnie
\'bf obliczy\'e6 i uwzgl\'eadni\'e6 odchy\'b3ki planety mi\'eadzy wschodami heliakalnymi przeci\'eatnie w ci\'b9gu 584 dni.
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx720\tx6336\tx7200\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab W tak niesprzyjaj\'b9cych warunkach osi\'b9gni\'eacie takiej dok\'b3adno\'9cci
\par \sect }\sectd \margrsxn2592\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx720\tx6336\tx7200\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
- r\'f3\'bfnicajednego dnia w okresie ponad 6000 lat! - wymaga\'b3o pracy
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx720\tx6336\tx7200\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab wielu generacji obserwator\'f3w." [23]
\par \tab Profesor Robert Henseling zaszokowa\'b3 w 1949 roku swoich koleg\'f3w rozpraw\'b9 o wieku astronomii Maj\'f3w. Henseling stwierdzi\'b3, \'bfe:
\par \sect }\sectd \margrsxn2448\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx720\tx6336\tx7200\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 1.
 Wiedza Maj\'f3w w dziedzinie astronomu i chronologii mog\'b3a zosta\'e6
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx720\tx6336\tx7200\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 zdobyta stosunkowo szybko tylko w\'f3wczas, "gdyby na podstawie pe\'b3nego zrozumienia cykli S\'b3o\'f1ca, Ksi\'ea\'bfyca, planet i gwiazd sta\'b3
ych stosowano przez d\'b3u\'bfszy czas precyzyjne metody pomiaru niewielkich warto\'9cci k\'b9towych i odcink\'f3w czasowych".
\par \tab 2. Nale\'bfy uzna\'e6 za niemo\'bfliwe, \'bfe Majowie znali instrumenty
\par \sect }\sectd \margrsxn2592\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx720\tx6336\tx7200\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 i
\tab metody pozwalaj\'b9ce na prowadzanie pomiar\'f3w warto\'9cci k\'b9towych
\par z\tab dostateczn\'b9 dok\'b3adno\'9cci\'b9.
\par \tab 3. "Nie mo\'bfna natomiast podawa\'e6 w w\'b9tpliwo\'9c\'e6, \'bfe astronomowie Maj\'f3w dobrze znali konstelacje oddalone o tysi\'b9ce lat \'9cwietlnych." 
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx720\tx6336\tx7200\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 4. "By\'b3oby niezrozumia\'b3e, gdyby w owej prehistoru, to znaczy na
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx720\tx6336\tx7200\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
tysi\'b9ce lat przed Chrystusem, kto\'9c nie uzyska\'b3 i nie przekaza\'b3 potomnym wynik\'f3w odpowiednich obserwacji."
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx720\tx6336\tx7200\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 5. "Takie osi\'b9gni\'eacia i ch\'ea\'e6 ich przekazania potomnym zak\'b3adaj\'b9
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx720\tx6336\tx7200\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 jednak konieczno\'9c\'e6 istnienia ju\'bf w owej prehistoru bardzo starej kultury." [24]
\par \tab Henseling reasumuje, \'bfe pocz\'b9tki astronomu Maj\'f3w nale\'bfa\'b3oby
\par \sect }\sectd \margrsxn1152\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx720\tx6336\tx7200\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
wywie\'9c\'e6 od pewnej "pierwotnej daty zerowej" si\'eagaj\'b9cej dziewi\'b9tego tysi\'b9clecia, a dok\'b3adniej pocz\'b9tku czerwca 8498 r. prz. Chr.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx720\tx6336\tx7200\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Od czasu o\'9cwiadczenia Henselinga min\'ea\'b3o ju\'bf przesz\'b3o trzydzie\'9cci lat
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx720\tx6336\tx7200\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 -\tab w tym czasie badacze historii Maj\'f3w sprawdzali rachunki. Zgodnie
\par doszli w ko\'f1cu do przekonania, \'bfe tajemnicz\'b9 dat\'ea nale\'bfy umiejscowi\'e6
\par 11 sierpnia 3114 r. prz. Chr.
\par \tab C\'f3\'bf zdarzy\'b3o si\'ea tego dnia?
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx720\tx6336\tx7200\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 I dlaczego to, co si\'ea w\'f3wczas zdarzy\'b3o, zdarzy\'b3o si\'ea w\'b3a\'9cnie 11 sierp-
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx720\tx6336\tx7200\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 nia 3114 roku prz. Chr.?
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx720\tx6336\tx7200\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \'afeby roz\'9cwietli\'e6 mroki historii licz\'b9cej sobie ponad pi\'ea\'e6 tysi\'eacy lat,
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa1440\nowidctlpar\tx288\tx720\tx6336\tx7200\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 musimy zrozumie\'e6 podstawy kalendarza Maj\'f3w.
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx720\tx6336\tx7200\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352  IV. Czy to sta\'b3o si\'ea 11 sierpnia 3114 roku
\par \tab \tab prz. Chr.?
\par }\pard \ql \li6336\ri0\nowidctlpar\tx288\tx720\tx6336\tx7200\faauto\rin0\lin6336\itap0 {\f2\insrsid2974352 Prawda nigdy nie tryumfuje, wymieraj\'b9 tylko jej przeciwnicy.
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx720\tx6336\tx7200\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab \tab \tab Max Planck (1858-1947)
\par \tab Na ni\'e6 Ariadny prowadz\'b9c\'b9 nas przez labirynt przera\'bfaj\'b9cej wiedzy
\par Maj\'f3w naniza\'b3o sig ju\'bf wiele obco brzmi\'b9cych nazw miejscowo\'9cci,
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx720\tx6336\tx7200\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
miast, bog\'f3w i starych kronik. Aby dotrze\'e6 do tego, co najdziwniejsze, trzeba si\'ea b\'eadzie zaj\'b9\'e6 liczbami, przyprawiaj\'b9cymi o zawr\'f3t g\'b3owy. Chcia\'b3bym wi\'eac prosi\'e6, \'bfeby czytali Pa\'f1stwo te strony powoli - przy\-
rzekam jednak, \'bfe ni\'e6 Ariadny wyprowadzi nas w ko\'f1cu na \'9cwiat\'b3o poznania.
\par \tab Wszystko zaczyna si\'ea bardzo prosto, bo system liczbowy Maj\'f3w jest ca\'b3kiem prosty: jedynk\'ea oznaczali kropk\'b9, dw\'f3jk\'ea dwiema kropkami
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx720\tx6336\tx7200\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 -
\tab i tak dalej. Pi\'b9tk\'ea oznaczali poziom\'b9 kresk\'b9, sz\'f3stk\'ea poziom\'b9 kresk\'b9,
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\tx4464\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 nad kt\'f3r\'b9 stawiali kropk\'ea. Si\'f3demk\'ea - kresk\'b9, nad kt\'f3r\'b9 by\'b3y dwie kropki, i tak dalej. Dziesi\'b9tk\'ea oznacza\'b3
y dwie poziome kreski - jedna nad drug\'b9. Potem nad tymi kreskami stawiali zn\'f3w kropki - a\'bf do pi\'eatnastu, liczby oznaczanej trzema kreskami. Podobnie by\'b3o od szesnastu do dziewi\'eatnastu. Zero symbolizowa\'b3 stylizowany rysunek \'9c
limaka. Wygl\'b9da\'b3o to troch\'ea jak afabet Morse'a :
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\tqdec\tx4464\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab \tab .     ..   ...   ....
\par  .     ..   ...   ....  ----  ----  ----  ----  ----  ====
\par \sect }\sectd \margrsxn3744\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \qc \li0\ri0\sa240\nowidctlpar\tx288\tx576\tqdec\tx4464\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {
\f2\insrsid2974352 1     2     3     4     5     6     7     8     9     10
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\tqdec\tx4464\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab \tab .     ..   ...   ....
\par  .     ..   ...   ....  ----  ----  ----  ----  ----    _ ====  ====  ====  ====  ====  ====  ====  ====  ====   _+_
\par }\pard \qc \li0\ri0\sa240\nowidctlpar\tx288\tx576\tqdec\tx4464\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 11    12    13    14    15    16    17    18    19     0
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\tqdec\tx4464\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
\tab Gdyby wszystko by\'b3o takie proste, nie musia\'b3bym ostrzega\'e6 Pa\'f1stwa przed trudno\'9cciami. \'afadna bowiem z pozosta\'b3o\'9cci kultury Maj\'f3w nie 
\par jest tak zrozumia\'b3a, jak by\'9cmy chcieli -- a dotyczy to zw\'b3aszcza wy\'bfszej matematyki. Obok szereg\'f3w prostyeh znak\'f3w liczbowych przypomina-
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\tqdec\tx4464\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 j
\'b9cych znaki alfabetu Morse'a stosowali oni setki hieroglif\'f3w oznacza\-j\'b9cych liczby - a wygl\'b9daj\'b9cych jak g\'b3owy bog\'f3w, z kt\'f3rych ka\'bfda jest okre\'9cleniem danej warto\'9cci. Skomplikowan\'b9 cz\'ea\'9c\'e6 arytmetyki Maj\'f3
w rozumiej\'b9 (by\'e6 mo\'bfe) wy\'b3\'b9cznie specjali\'9cci po wieloletnich studiach, my jednak - Kukulcanowi niech b\'ead\'b9 dzi\'eaki - mo\'bfemy tu o niej
\par zapomnie\'e6.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\tqdec\tx4464\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Nasz system liczbowyjest systemem dziesi\'eatnym, wywodz\'b9cym si\'ea od
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\tqdec\tx4464\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 dziesi\'eaciu palc\'f3w u r\'b9k. Majowie operowali systemem dwudziest-
\par kowym. Pierwszy stopie\'f1 trudno\'9cci wida\'e6 na pierwszy rzut oka: je\'9cli my do jedynki dostawimy zero, b\'eadziemy mieli 10, je\'9cli dodamy jeszcze jedno zero, otrzymamy 100 - liczba b\'eadzie si\'ea zwi\'eaksza\'e6 o kolejn\'b9 pot\'eag\'ea
 liczby dziesi\'ea\'e6. W systemie dwudziestkowym Maj\'f3w zero umieszczone po jedynce wcale nie dawa\'b3o dziesi\'b9tki. Jedynka po\-stawiona przed zerem oznacza\'b3a wy\'b3\'b9cznie jedynk\'ea postawion\'b9 przed zerem, czyli "1" i "0" - jeden i nic.

\par \tab Nasze liczby s\'b9 usystematyzowane od prawej do lewej, ka\'bfde kolejne miejsce w lewo oznacza nast\'eapn\'b9 warto\'9c\'e6 pot\'eagi liczby dziesi\'ea\'e6. Na przyk\'b3ad 4327 to: siedem jedynek, dwie dziesi\'b9tki, trzy setki i cztery tysi\'b9
ce. Ale oto pojawia si\'eaju\'bf kolejny problem - Majowie pisali cyfry z\tab do\'b3u do g\'f3ry, przy czym z ka\'bfdym wy\'bfszym stopniem warto\'9c\'e6
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\sa240\nowidctlpar\tx288\tx576\tqdec\tx4464\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {
\f2\insrsid2974352 zwi\'eaksza\'b3a si\'ea o kolejn\'b9 pot\'eag\'ea dwudziestu. Wygl\'b9da\'b3o to mniej wi\'eacej tak:
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\tqdec\tx4464\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 64000000
\par 3200000
\par 160000
\par 8000
\par 400
\par 20
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa240\nowidctlpar\tx288\tx576\tqdec\tx4464\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 1
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\tqdec\tx4464\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Czy\'bfby by\'b3y to warto\'9cci za wielkie? W \'bfadnym razie, bo Majowie
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\tqdec\tx4464\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 pos\'b3ugiwali si\'ea takimi liczbami jak 1280000000.
\par \tab Dziewi\'eatna\'9ccie oznaczano umieszczaj\'b9c nad trzema poziomymi kres\-kami cztery kropki, alejakiego symbolu u\'bfywali Majowie na oznaczenie dwudziestn? W ni\'bfszej kolumnie markowali zero, kt\'f3re zajmowa\'b3o miejsce "zero jedynki", w wy\'bf
szej jedynka oznacza\'b3a dwudziestk\'ea. Czterdzie\'9cci oznaczano umieszczaj\'b9c zero w najni\'bfszej kolumnie,
\par \sect }\sectd \margrsxn2304\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\tqdec\tx4464\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 w
\tab kolejnej za\'9c dwie kropki oznacza\'b3y "dwa razy dwadzie\'9ccia". Zobacz-
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa240\nowidctlpar\tx288\tx576\tqdec\tx4464\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 my, jak wygl\'b9da\'b3o to na poni\'bfszych przyk\'b3adach:
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\tqdec\tx4464\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352  55 -\'a6\'a6\'a6\'a6\'ac
\par \tab \tab -    - (= 2 dwudziestki)
\par \tab \tab - .. -
\par \sect }\sectd \margrsxn7776\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li576\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\tqdec\tx4464\faauto\rin0\lin576\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {
\f2\insrsid2974352 -    - +\'a6\'a6\'a6\'a6+ ------
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\tx864\tx1152\tx1296\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 -====- ( = 15 jedynek)
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\tx864\tx1152\tx1296\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab -\tab \tab \tab -
\par \tab \tab L\'a6\'a6\'a6\'a6-
\par 105 -\'a6\'a6\'a6\'a6\'ac
\par \tab \tab -\tab \tab \tab - (= 5 dwudziestek)
\par \tab \tab ------
\par \tab \tab -\tab \tab \tab -
\par \tab \tab +\'a6\'a6\'a6\'a6+
\par \tab \tab -\tab \tab \tab -
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\tx864\tx1152\tx1296\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 ------ ( = 5 jedynek)
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\tx864\tx1152\tx1296\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab -\tab \tab \tab -
\par \tab \tab L\'a6\'a6\'a6\'a6-
\par 816 -\'a6\'a6\'a6\'a6\'ac
\par \tab \tab -\tab \tab \tab - (= 2 czterechsetki)
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\tqdec\tx864\tx1152\tx1296\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab -\tab .. -
\par \sect }\sectd \margrsxn7920\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\tx864\tx1152\tx1296\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {
\f2\insrsid2974352 \tab \tab -\tab \tab \tab -
\par \tab \tab +\'a6\'a6\'a6\'a6+
\par \tab \tab - _  -
\par }\pard \ql \li576\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\tx864\tx1152\tx1296\faauto\rin0\lin576\itap0 {\f2\insrsid2974352 -_+_ - ( = 0 dwudziestek) -\tab \tab \tab -
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\tx864\tx1152\tx1296\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab +\'a6\'a6\'a6\'a6+
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\tqdec\tx864\tx1152\tx1296\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab -\tab .  -
\par \sect }\sectd \margrsxn6768\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\tqdec\tx864\tx1152\tx1296\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {
\f2\insrsid2974352 \tab \tab ------
\par \tab \tab -====- ( = 16 jedynek)
\par \tab \tab L\'a6\'a6\'a6\'a6-
\par 18980 -\'a6\'a6\'a6\'a6\'ac
\par }\pard \ql \li864\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\tqdec\tx864\tqdec\tx1152\tx1296\faauto\rin0\lin864\itap0 {\f2\insrsid2974352 -    - (= 2 razy osiem tysi\'eacy) -\tab .. -
\par \sect }\sectd \margrsxn7488\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\tx864\tqdec\tx1152\tx1296\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {
\f2\insrsid2974352 \tab \tab \tab -    -
\par \tab \tab \tab +\'a6\'a6\'a6\'a6+
\par }\pard \ql \li864\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\tx864\tqdec\tx1152\tx1296\faauto\rin0\lin864\itap0 {\f2\insrsid2974352 -    - (= 7 czterechsetek) -\tab .. -
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\tx864\tqdec\tx1152\tx1296\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {
\f2\insrsid2974352 \tab \tab \tab ------
\par \tab \tab \tab +\'a6\'a6\'a6\'a6+
\par \tab \tab \tab -    -
\par \tab \tab \tab -....- ( = 9 dwudziestek)
\par \tab \tab \tab ------
\par \tab \tab \tab +\'a6\'a6\'a6\'a6+
\par \tab \tab \tab -    -
\par \tab \tab \tab - _  -
\par \tab \tab \tab -_+_ - ( = 0 jedynek)
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa240\nowidctlpar\tx288\tx576\tx864\tqdec\tx1152\tx1296\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab \tab L\'a6\'a6\'a6\'a6-
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\tx864\tqdec\tx1152\tx1296\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab Ten spos\'f3b zapisu jest prostszy ni\'bf cokolwiek, co wymy\'9cli\'b3 Stary \'8cwiat. Bo ani staro\'bf
ytni Rzymianie, ani Grecy nie znali zera. Rzymianie oznaczali liczby za pomoc\'b9 liter, zamiast 1848 pisali MDCCCXLVIII.
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\tx864\tqdec\tx1152\tx1296\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {
\f2\insrsid2974352 Tych szereg\'f3w nie mo\'bfna by\'b3o dodawa\'e6 do siebie umieszczaj\'b9c jeden nad drugim, nie mo\'bfna ich te\'bf by\'b3o ani mno\'bfy\'e6, ani dzieli\'e6. Do przeprowadzania takich operacji rachunkowych brakowa\'b3o genialnego 

\par w\tab swojej prostocie zera, niezast\'b9pionego zar\'f3wno w systemie dziesi\'eat-
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa480\nowidctlpar\tx288\tx576\tx864\tqdec\tx1152\tx1296\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 nym, jak i dwudziestkowym. Europejczycy przej\'eali zero oko\'b3o 700 roku po Chr. od Arab\'f3w, kt\'f3rzy z kolei zawdzi\'eaczaj\'b9
 je Hindusom - ci za\'9c twierdz\'b9, \'bfe sztuki liczenia nauczyli si\'ea od "bog\'f3w".
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\tx864\tx1152\tx1296\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab \tab \tab Ko\'b3a czasu
\par \tab O ile stosunkowo \'b3atwo poj\'b9\'e6 systezn liczbowy Maj\'f3w, o tyle zrozumienie ich kalendarza jest do\'9c\'e6 skomplikowane. Dawni Indianie po\'9cwi\'eacili mu ca\'b3\'b9 swoj\'b9 pasj\'ea, byli bowiem "op\'eatani ide\'b9 mierzenia czasu" [1].

\par \tab Kalendarz regulowa\'b3 \'bfycie Maj\'f3w po najdrobniejsze szczeg\'f3\'b3y. Ustala\'b3 daty \'9cwi\'b9t religijnych, okre\'9cla\'b3 wsp\'f3\'b3rz\'eadne monstrualnych budowli oraz wyznacza\'b3 aspekty przysz\'b3o\'9cci Maj\'f3w. Kalendarz na-
\par \sect }\sectd \margrsxn2592\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\tx864\tx1152\tx1296\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {
\f2\insrsid2974352 dawa\'b3 porz\'b9dek przebiegowi stale powracaj\'b9cych zdarze\'f1 i zapewnia\'b3 \'b3\'b9czno\'9c\'e6 z Kosmosem.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2448\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Najmniejsz\'b9 stosowan\'b9 jednostk\'b9 kalendarzow\'b9 by\'b3 miesi\'b9c, licz\'b9-
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2448\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 cy 13 dni.
\par \tab Spr\'f3bujmy zbli\'bfy\'e6 si\'ea do tajemnicy za pomoc\'b9 metod wizualnych. Wyobra\'9fmy sobie miesi\'b9c Maj\'f3w jako ma\'b3e ko\'b3o o I 3 segmentach, na kt\'f3rych wyryto cyfry od 1 do 13:
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa240\nowidctlpar\tx288\tx2448\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Rok liczy\'b3 20 miesi\'eacy po 13 dni. Ka\'bfdy miesi\'b9c nazwany by\'b3 imieniem innego boga.
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2448\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab 1 - Imix\tab 11 - Chuen
\par \tab 2 - Ik\tab 12 - Eb
\par \sect }\sectd \margrsxn8496\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2448\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 \tab 3 - Akbal
\tab 13 - Ben
\par \tab 4 - Kan\tab 14 - Ix
\par \tab 5 - Chicchan\tab 15 - Men
\par \tab 6 - Cimi\tab 16 - Cib
\par \sect }\sectd \margrsxn8208\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2448\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 \tab 7 - Manik
\tab 17 - Caban
\par \tab 8 - Lamat\tab 18 - Eznab
\par \tab 9 - Muluc\tab 19 - Cauac
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa240\nowidctlpar\tx288\tx2448\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab 10 - Oc\tab  20 - Ahau
\par \sect }\sectd \margrsxn2304\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2448\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 \tab Dwadzie
\'9ccia miesi\'eacy symbolizuje du\'bfe ko\'b3o o 20 segmentach, opatrzonych nazwami z powy\'bfszej listy.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2448\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Je\'bfeli teraz zewn\'eatrzna strona ma\'b3ego ko\'b3a zaz\'eabi si\'ea z wewn\'eatrzn\'b9
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2448\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 stron\'b9 ko\'b3a du\'bfego, to 13 razy 20 da rok licz\'b9cy 260 dni. "Dowcip" polega na tym, \'bfe w ci\'b9gu roku ani razu nie powtarza si\'ea
 ta sama kombinacja dzie\'f1-miesi\'b9c. Dlaczego?
\par \sect }\sectd \margrsxn1584\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2448\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 Ma\'b3e ko\'b3
o zaczyna si\'ea obraca\'e6 z pozycji " 1 ", wielkie z pozycji "Imix"
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2448\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 -\tab dla Maj\'f3w znaczy\'b3o to, \'bfe maj\'b9 dzie\'f1 1 Imix. Nazajutrz by\'b3 2 Ik,
\par pojutrze 3 Akbal - i tak dalej.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2448\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Kiedy ma\'b3e ko\'b3o zetknie si\'ea sektorem " 13" z sektorem wielkiego ko\'b3a
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2448\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 nazywanym "Ben", to dopiero po dwunastu kolejnych obrotach sektor
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2448\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 ma\'b3ego ko
\'b3a oznaczony "1" spotka si\'ea powt\'f3rnie z "Imix". Potem wielkie ko\'b3o wykona znowu dziewi\'eatna\'9ccie kolejnych obrot\'f3w - po 13/Ben nast\'eapuj\'b9: 1/Ix, 2/Men, 3/Cib...
\par \tab W sumie 13 obrot\'f3w daje cykl 260 dni zwany przez Maj\'f3w tzolkin. Tzolkin by\'b3 rokiem \'9cwi\'eatym, boskim, uwzgl\'eadniaj\'b9cym daty wszystkich 
\par rytua\'b3\'f3w religijnych. Do dzi\'9c nie wyja\'9cniono, dlaczego Majowie przyj\'eali cykl roczny licz\'b9cy 260 dni.
\par \tab Tzolkin zawiera\'b3 wy\'b3\'b9cznie dane dotycz\'b9ce religii, nie
\par \sect }\sectd \margrsxn4176\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2448\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 uwzgl\'eadnia
\'b3 p\'f3r roku - nie m\'f3g\'b3 mie\'e6 zatem zastoso\-wania przy uprawie roli - Majowie u\'bfywali wi\'eac drugie\-go kalendarza zwanego huub. Huab mia\'b3 18 miesi\'eacy po 20 dni ka\'bfdy. do kt\'f3rych dodawano pi\'ea\'e6 dni uzupe\'b3\-
\par niaj\'b9cych: 360 + 5 = 365 dni. Podobnie jak w roku \'9cwi\'ea\-tym tak\'bfe i w \'9cwieckim miesi\'b9ce nazwano imionami
\par \sect }\sectd \margrsxn3888\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2448\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 bog\'f3w, kt
\'f3re brzmi\'b9 dzi\'9c do\'9c\'e6 zabawnie: Imix, Ik, Kan, Oc, Eb, Ben...
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2448\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Nasze dwa ko\'b3a z\'eabate nale\'bfy wi\'eac uzupe\'b3ni\'e6 trzecim
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2448\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 -\tab ko\'b3em roku \'9cwieckiego o 365 sektorach. Niczym
\par w\tab mechanicznej przek\'b3adni zaz\'eabiaj\'b9 si\'ea one teraz z ko\'b3em
\par tzolkin.
\par \tab Je\'9cli wielkie ko\'b3o czasu zacznie si\'ea obraca\'e6, to oka\'bfe si\'ea, \'bfe wr\'f3ci ono do pozycji wyj\'9cciowej dopiero po 18980 dniach. Dlaczego?
\par \sect }\sectd \margrsxn1296\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2448\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 Na naszej przek
\'b3adni dat\'ea odczytujemy w nast\'eapuj\'b9cy spos\'f3b: 4 Ahau
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2448\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 (nazwa miesi\'b9ca w roku tzolkin) 8 Cumhu (nazwa miesi\'b9ea w roku haab). Kolejnym dniem bgdzie wi\'eac 5 tmix 9 Cumhu, nast\'eapnym 6 Ik 10 
\par Cumhu - i tak dalej. Potrzeba 18980 kolejnych pozycji, \'bfeby trzy ko\'b3a zamkn\'ea\'b3y sw\'f3j cykl. Je\'9cli 18980 dni podzielimy przez 365, otrzymamy 52 lata - cykl kalendar\'bfa Maj\'f3w! Tzolkin mia\'b3 260 dni. Je\'bfe\'b3
i 18980 podzielimy przez 260, otrzymamY liczbg 73. CYkl kalendarza Maj\'f3w 
\par sk\'b3ada\'b3 si\'ea wi\'eac z 52 lat ziemskich po 365 dni albo z 73 iat boskich po 260 dni. Maistyka stworzy\'b3a na okre\'9clenie tego okresu specjalne poj\'eacie "calendar-round", "obr\'f3t kalendarzowy" - by\'b3a to cezura nadaj\'b9ca
\par \sect }\sectd \margrsxn1296\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\sa480\nowidctlpar\tx288\tx2448\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 okre\'9c
lony rytm \'bfycia Maj\'f3w.
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab Dzie\'f1, W kt\'f3rym przybyli bogowie?
\par \tab W rzeczywisto\'9cci jednak kalendarz Maj\'f3w jest znacznie bardziej skomplikowany ni\'bf \'9cwiadczy\'b3aby ta uproszczona pr\'f3ba jego wyja\'9c\-nienia. Majom znany by\'b3 okres obiegu Ziemi doko\'b3a S\'b3o\'f1ca, kt\'f3ry wyliczyli z niewyobra
\'bfaln\'b9 dok\'b3adno\'9cci\'b9 na 365,242129 dni. Majowie 
\par wiedzieli, \'bfe rok trwa nieco d\'b3u\'bfej ni\'bf 365 dni i \'bfe ich kalendarz nie jest do\'9c\'e6 dok\'b3adny - co kilka lat trzeba go "przestawia\'e6".
\par \tab W kalendarzu gregoria\'f1skim r\'f3\'bfnice korygujemy w nast\'eapuj\'b9cy
\par spos\'f3b: co cztery lata po 365 dni mamy rok przest\'eapny, w kt\'f3rym
\par pojawia si\'ea 29 lutego -je\'9cli kto\'9c przyszed\'b3 na \'9cwiat w \'f3w feralny dzie\'f1, obchodzi urodziny tylko to cztery lata.
\par \tab Korekta kalendarza Maj\'f3w nie by\'b3a taka prosta! Zgodnie z zawi\'b3ymi obliczeniami dodawano ca 52 lata 13 dni, aby potem co ka\'bfde 3172 lata
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\sa240\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 odj\'b9
\'e6 25 dni. To zrozumia\'b3e, kalendarz Maj\'f3w by\'b3 najdok\'b3adniejszym kalendarzem \'9cwiata - rok r\'f3\'bfni\'b3 si\'ea tam minimalnie od okresu obiegu Ziemi doko\'b3a S\'b3o\'f1ca wyliczonego metodami astronomicznymi. Por\'f3w\-najmy:
\par kalendarz julia\'f1ski (do 1582 r. po Chr.)        - 365,250000 dni kalendarz gregoria\'f1ski \{od 1582 r. po Chr.)     - 365,242500 dni kalendarz Maj\'f3w                                 - 365,242129 dni \'9ccis\'b3
e wyliczenie astronomiczne:                - 365,242198 dni.
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab Ale ka\'bfdy kalendarz tylko w\'f3wczas ma sens, kiedy ma dat\'ea pocz\'b9t\-kow\'b9. Dat\'b9 zerow\'b9
 naszego kalendarza, kalendarza Zachodu, jest rok narodzin Chrystusa. Muzu\'b3manie rozpoczynaj\'b9 sw\'f3j kalendarz od przyjazdu Mahometa z Mekki do Medyny w 622 roku po Chr.
\par Staro\'bfytni Persowie liczyli lata "od pocz\'b9tku \'9cwiata". Jaka data stanowi pocz\'b9tek fenomenalnego kalendarza Maj\'f3w?
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Ten wielki znak zapytania odbiera\'b3 sen ca\'b3ym pokoleniom badaczy.
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Wszyscy byli zgodni tylko co do jednego - \'bfe rachuba czasu rozpoczyna\'b3a si\'ea z\'b3owr\'f3\'bfbn\'b9 dat\'b9 4 Ahau 8 Cumhu, ten dzie\'f1 bowiem, kt\'f3
ry, jak wiemy, powtarza si\'ea co 52 lata, stoi na pocz\'b9tku wszystkich oblicze\'f1 kalendarzowych. Jak jednak nale\'bfy datowa\'e6 dzie\'f1 4 Ahau
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 8\tab Cumhu wed
\'b3ug naszej rachuby czasu?
\par \tab Do roku 1972 by\'b3o co najmniej szesna\'9ccie r\'f3\'bfnych hipotez okre\'9c\-laj\'b9cych dat\'ea zerow\'b9. Liezono nawet z pomoc\'b9 komputer\'f3w, staraj\'b9c si\'ea ustali\'e6, jakie daty kalendarza Maj\'f3w odpowiadaj\'b9
 datom naszej rachuby czasu. Badacze jednak nadal proponuj\'b9 coraz to inne daty zerowe:
\par \tab Profesor Robert Henseling lokuje punkt zerowy na pocz\'b9tku czerwca 
\par 8498 roku prz. Chr. [2], jego kolega Arnost Dittrich dzi\'eaki zastosowaniu r\'f3wna\'f1 algebraicznych doszed\'b3 do kilku mo\'bfliwych wynik\'f3w - wszyst-
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 kie oscyluj\'b9
 oko\'b3o 3000 roku prz. Chr. [3] \'8cwiatowej s\'b3awy maista, profesor Herbert J. Spinden, prowadzi\'b3 ze swoim nie mniej s\'b3ynnym koleg\'b9 Johnem E.S. Thompsonem zaciek\'b3y sp\'f3r - Spinden twierdzi\'b3, \'bfe dat\'ea zerow\'b9 nale\'bfy ustali
\'e6 na 14 pa\'9fdziernika 3373 roku prz. Chr., tymczasem Thompson uwa\'bfa\'b3, \'bfe mia\'b3o to miejsce 260 lat p\'f3\'9fniej, czyli 11 sierpnia 3114 roku prz. Chr. Kiedy maistyka uzna\'b3a za w\'b3a\'9cciw\'b9 dat\'ea ustalon\'b9
 przez Thompsona, amerykanista A.L. Vollemaere zg\'b3osi\'b3 sprzeciw o\'9cwiadczaj\'b9c, \'bfe data zerowa to dok\'b3adnie 16 wrze\'9cnia 3606 roku prz. Chr. [4] Wprawdzie hipotezy dotycz\'b9ce umiejscowienia
\par w\tab czasie daty zerowej obejmuj\'b9 okres 5000 lat - od 8000 do 3000 roku
\par prz. Chr. - to jednak wszyscy uczestnicy sporu s\'b9 zgodni co dojednego: wtedy nie by\'b3o jeszcze Maj\'f3w. Dlaczego wi\'eac Majowie, spadkobiercy 
\par jakiej\'9c nieznanej przesz\'b3o\'9cci, w\'b3a\'9cnie tam umiejscowili pocz\'b9tek swojego kalendarza? Dla ich najdawniejszych przodk\'f3w o tej godzinie zero
\par musia\'b3o si\'ea zdarzy\'e6 co\'9c niezwykle wa\'bfnego.
\par \tab Dotychczas nie pojawi\'b3 si\'ea jeszcze na \'9cwiecie kalendarz, na kt\'f3rego pocz\'b9tek jego tw\'f3rcy wyznaczyliby dzie\'f1 fikcyjny. W\'b3a\'9cnie to jednak przypisuj\'b9 Majom wszystkowiedz\'b9cy uczeni. Mi\'eadzy hipotetycznymi
\par \sect }\sectd \margrsxn3168\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
datami, jakie wymienia archeologia maistyczna, a pocz\'b9tkiem tego kalendarza rozci\'b9ga si\'ea ogromna przepa\'9c\'e6 - chyba nie do przebycia. Dlaczego kalendarz Maj\'f3w wyprzedza o ca\'b3e tysi\'b9clecia ich epok\'ea? Kto ustali\'b3 dat\'ea pocz\'b9
tkow\'b9? Na co wskazuje owa data? Czy by\'b3 to dzie\'f1,
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx4320\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 w\tab kt\'f3rym przybyli bogowie?
\par \tab \tab Gra milionami i miliardami
\par \tab Przypomnijmy sobie potr\'f3jne tryby, na kt\'f3re sk\'b3ada si\'ea ko\'b3o z\tab dwudziestoma cyframi oraz ko\'b3o tzolkin i ko\'b3o haab, tworz\'b9ce
\par \sect }\sectd \margrsxn2304\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx4320\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
tak zwany "calendar-roun,d", obejmuj\'b9cy 18980 dni albo 52 ziemskie lata.
\par \tab Dla nabrania rozp\'eadu dodajmy ko\'b3o czwarte, kt\'f3rego pierwszy z\'b9b zaz\'eabia si\'ea z dat\'b9 zerow\'b9, 4 Ahau 8 Cumhu. Ko\'b3o to fachowcy nazywaj\'b9 "long-count", "d\'b3ugie wyliczenie" - jest to nazwa najw\'b3a\'9cciwsza, bo z\tab 
obrot\'f3w tych czterech k\'f3\'b3 z\'eabatych wynikaj\'b9 cykle maj\'b9ce miliony
\par i\tab miliardy lat. Oto zestawienie cykli Maj\'f3w:
\par \tab 1 kin\tab \tab =               1 dzie\'f1
\par \tab 1 unial\tab =              20 dni
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx4320\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 \tab 
1 tun\tab \tab =             360 dni
\par \tab 1 katun\tab =            7200 dni (20 tun\'f3w)
\par \tab 1 baktun\tab =          144000 dni (20 katun\'f3w)
\par \tab 1 pictun\tab =         2880000 dni (20 baktun\'f3w)
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa240\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx4320\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab 1 calabtun\tab =        57600000 dni (20 pictun\'f3w)
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx4320\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab Groteskowe jednostki czasu? Zapewne, ale Majowie operowali jeszcze wi\'eakszymi: kinchiltun liczy\'b3 sobie 3200000 tun\'f3w, alautun 64000000 tun\'f3
w - a by\'b3o to, prosz\'ea sobie tylko wyobrazi\'e6, 23040000000 dni albo 64109589 lat - liczby niewyobra\'bfalne, ale 
\par Majowie stosowali je naprawd\'ea. Kilka inskrypcji si\'eaga na 400 milion\'f3w lat w przesz\'b3o\'9c\'e6.
\par \tab Ale jak z tych gigantycznych cykli wy\'b3owi\'e6 okre\'9clony dzie\'f1? Umo\'bf\-liwia\'b3y to "ko\'b3a czasu", poniewa\'bf w ci\'b9gu 374440 lat na ka\'bfdy dzie\'f1 by\'b3o inne okre\'9clenie - w sumie 136656000 okre\'9cle\'f1! M\'f3j s\'b3
ynny rodak Rafael Girard, wyr\'f3\'bfniony wysokimi odznaczeniami badacz historu Maj\'f3w, kt\'f3ry ca\'b3e \'bfycie po\'9cwi\'eaci\'b3 maistyce i mieszka\'b3 w\'9cr\'f3d Indian, pisze:
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx4320\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 "W dziedzinie matematyki, chronologii i astronomii Majowie prze\-wy\'bfszali nie tylko wszystkie ludy kontynentu ameryka\'f1skiego, lecz r\'f3wnie\'bf
 wszystkie cywilizacje Starego Swiata." [5]
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx4320\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab To, co udowadniaj\'b9 badania, pokrywa si\'ea z wypowiedziami Bia\'b3ego Nied\'9fwiedzia, m\'b9drego s\'eadziego plemienia Hopi z Arizony: Czas mia\'b3
 dla Maj\'f3w warto\'9c\'e6 wieczno\'9cci. W g\'b3\'eabi mrocznej studni przesz\'b3o\'9cci Majowie mogli okre\'9cla\'e6 punkty czasowe zdarze\'f1 r\'f3wnie dok\'b3adnie, jak dok\'b3adnie obraca\'b3y si\'ea w przysz\'b3o\'9c\'e6 ko\'b3
a czasu. Takim wydarzeniem
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx4320\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 -\tab le
\'bf\'b9cym w dalekiej przysz\'b3o\'9cci - by\'b3 dla Maj\'f3w powr\'f3t boga
\par Kukulcana, dla Aztek\'f3w powr\'f3t boga Quetzalcoatla.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx4320\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Od pocz\'b9tku owej zamierzch\'b3ej przesz\'b3o\'9cci - w kt\'f3rej nie by\'b3o jeszcze
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx4320\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Maj\'f3w - po ustalon\'b9 naukowo epok\'ea, w kt\'f3rej istnieli, up\'b3yn\'ea\'b3y
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx4320\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 wed\'b3
ug tego kalendarza ponad miliony lat. Nie uda\'b3o si\'ea znale\'9f\'e6 odpowiedzi na pytanie, dlaczego Majowie pos\'b3ugiwali si\'ea w swoich obliczeniach, rozmy\'9claniach i planach tak d\'b3ugimi okresami. Na potrzeby \'bfycia codziennego, na przyk\'b3
ad na potrzeby uprawy roli, ich nie ko\'f1cz\'b9cy si\'ea kalendarz wcale si\'ea nie nadawa\'b3. Up\'b3yw czasu bez pocz\'b9tku i ko\'f1ca m\'f3g\'b3 mie\'e6 znaczenie tylko wtedy, je\'bfeli cykle 
\par utrwala\'b3yby daty zdarze\'f1 powtarzaj\'b9cych si\'ea co tysi\'b9ce czy setki tysi\'eacy 1at i dlatego nale\'bfa\'b3o je zachowywa\'e6 w pami\'eaci przy pomocy kalen-
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\sa480\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx4320\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
darzy. Moim zdaniem owe tak cz\'easto podziwiane i tak cz\'easto trak\-towane ze zdumieniem cykle kalendarzowe mia\'b3yby sens tylko z takiego punktu widzenia.
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa240\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx4320\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab Intermezzo
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx4320\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab W\'9cr\'f3d mojej poczty znalaz\'b3 si\'ea list opatrzony dat\'b9 15 marca 1981 roku. Naje\'bfony cyframi pasowa\'b3 jak ula\'b3 do sytuacji, w jakiej si
\'ea znalaz\'b3em - studiowa\'b3em w\'b3a\'9cnie liczby Maj\'f3w [7]. Nadawc\'b9 by\'b3 dr S. Kiessling z Akwizgranu. "Chyba co\'9c ciekawego!" - zaznaczy\'b3 na 
\par marginesie m\'f3 sekretarz. Nie znany mi pan dr Kiessling pisa\'b3, \'bfe sp\'eadzi\'b3
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx4320\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
kilka lat w\'9crod Indian w Peru i zajmowa\'b3 si\'ea "dok\'b3adnie z punktu widzenia nauki tak zwanym kalendarzem Maj\'f3w". Potem nast\'eapowa\'b3y dane z kalendarzy tzolkin i haab, o kt\'f3rych pisa\'b3em przed chwil\'b9. 
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx4320\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 A\'bf do tego ch\'b3odnego marcowego dnia 1981 roku nie dysponowa\'b3em
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx4320\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 gruntown\'b9 wiedz\'b9 na temat kalendarza Maj\'f3w. Ostatnie zdanie listu 
\par rozbudzi\'b3o jednak moj\'b9 ciekawo\'9c\'e6. Bada\'f1, kt\'f3re nie pr\'f3buj\'b9 okre\'9cli\'e6, jaki naprawd\'ea sens matematyczny le\'bfy u podstaw kombinacji dw\'f3ch kalendarzy, nie mo\'bfna, wyra\'bfaj\'b9c si\'ea delikatnie, okre\'9cli\'e6
 mianem naukowych. ''
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx4320\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Dr Kiessling nie podejrzewa\'b3, jak\'b9 burz\'ea rozp\'eata\'b3 w moim umy\'9cle.
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx4320\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 W\tab ci\'b9gu dw\'f3ch dziesi\'eacioleci udoskonali\'b3em swoje zmys\'b3y i okaza\'b3o si\'ea,
\par \'bfe mam szczeg\'f3lnego nosa do rozs\'b9dnych wyja\'9cnie\'f1, nawet je\'9cli
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx4320\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
naukowcy uniwersyteccy b\'ead\'b9 je uwa\'bfali (jeszcze) za nienaukowe. Si\'eagn\'b9\'b3em wi\'eac do sterty literatury maistycznej pi\'eatrz\'b9cej si\'ea w moim pokoju, aby sprawdzi\'e6 dane zawarte w li\'9ccie. Wszystko wygl\'b9da\'b3o do\'9c\'e6 rozs
\'b9dnie. Do Akwizgranu wys\'b3a\'b3em list z dwoma pytaniami: Kim pan jest? Dlaczego nie opublikuje Pan sam tego wystrza\'b3owego materia\'b3u. Odpowied\'9f wkr\'f3tce nadesz\'b3a:
\par \tab "Serdecznie dzi\'eakuj\'ea Panu za list z 24 marca 1981. Jestem naukowcem trze\'9fwo my\'9cl\'b9cym, nie zale\'bfy rni wi\'eac na pisaniu prac popularnonauko\-wych, bo od moich czytelnik\'f3w wymagam obszernej wiedzy. Poza tym 
\par jestem zm\'eaczony i nie chc\'ea ju\'bf po raz kt\'f3ry\'9c rozprawia\'e6 si\'ea z arogancj\'b9 i\tab ignorancj\'b9 szkolarstwa... W\'b3a\'9cnie dlatego wysy\'b3am Panu w za\'b3\'b9czeniu
\par kilka fotokopii opisu jednej z moich koncepcji, zawieraj\'b9cej wyniki bada\'f1 dawnych kultur. Mo\'bfe Pan tym dysponowa\'e6 wedle w\'b3asnego
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx4320\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
uznania. Pa\'f1ski spos\'f3b pisania jest znacznie bardziej zrozumia\'b3y od mojego. Poszczeg\'f3lne punkty koncepcji s\'b9 oparte na podstawach naukowych i w ka\'bfdej chwili mo\'bfna je sprawdzi\'e6... Za\'b3\'b9czone materia\'b3y s\'b9 bezp\'b3
atne." [8]
\par \tab Dowiedzia\'b3em si\'ea, \'bfe dr Kiessling studiowa\'b3 kiedy\'9c chemi\'ea i metalur\-gi\'ea. Ju\'bf w trakcie studi\'f3w w Dre\'9fnie natkn\'b9\'b3 si\'ea na Kodeks Drezde\'f1ski: "Uzna\'b3em, \'bfe \'9cwiat Maj\'f3
w jest znacznie bardziej interesuj\'b9cy ni\'bf moje studia!" Przed drug\'b9 wojn\'b9 \'9cwiatow\'b9 wyjecha\'b3 d\'f3 Gwatemali, gdzie ameryka\'f1ski archeolog J. Budge "wprowadzi\'b3 go na miejscu w kultur\'ea Maj\'f3w". Mimo podj\'ea
cia pracy w zawodzie Ea\'b3y czas ci\'b9gng\'b3o go do Ameryki \'8crodkowej.
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa480\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx4320\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab Mia\'b3em wi\'eac teraz przed sob\'b9 plon jego pasjonuj\'b9cych bada\'f1. Postawi\'b3em sobie za cel przedstawi\'e6 to, co skomplikowane, w spos\'f3
b mo\'bfliwie najprostszy - a jest to naprawd\'ea trudne.
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa240\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx4320\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab Genialny pomys\'b3 dr. Kiesslinga
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx4320\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab Tzolkin i haab sk\'b3adaj\'b9 si\'ea na "calendar-round", licz\'b9cy 18980 dni 
\par albo 52 lata. Ko\'b3o tzolkin obejmuj\'b9ce 260 dnijest mniejsze od ko\'b3a haab, maj\'b9cego 365 sektor\'f3w na 3\'f35 dni. W ci\'b9gu 52 lat ko\'b3o haab obraca si\'ea tylko 52 razy, gdy tymczasem ko\'b3o tzolkin musi wykona\'e6 73 obroty,
\par \sect }\sectd \margrsxn1584\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\sa240\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx4320\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
\'bfeby nie wypa\'9c\'e6 z gry. Ale w ci\'b9gu 52 lat ka\'bfdemu z k\'f3\'b3 udaje si\'ea jako\'9c wype\'b3ni\'e6 plan:
\par \tab \tab 52 x 365 =18980 dni      73 X 260 =18980 dni
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx4320\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Tzolkin by\'b3 kalendarzem \'9cwi\'eatym, boskim, bezjakiejkolwiek warto\'9cci
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx4320\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 praktycznej - 73 lala boskie odpowiada\'b3y 52 latom ziemskim.
\par \tab W okresie tych 52 lat, zgodnie z odEzytanymi hieroglifami, na firmamencie dziesi\'ea\'e6 razy ukazywali si\'ea okre\'9cleni bogowie o nader skomplikowanych imionach - co 52 lata obawiano si\'ea powrotu tych strasznych istot [9]. Je\'bf
eli w trakcie owych 52 lat (18980 dni) bog\'f3w by\'b3o wida\'e6 na firmamencie dziesi\'ea\'e6 razy, to logiczne jest, \'bfe w ci\'b9gu 5,2 roku (1898 dni) tylko raz. Dr Kiessling zada\'b3 sobie pytanie: Co
\par \sect }\sectd \margrsxn6624\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx4320\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 pojawia
\'b3o si\'ea wi\'eac co 5,2 roku (albo co 1898 dni) na niebie? Kometa? Statek kosmiczny? Boska planeta Wenus? Zaciekawiony badacz skru\-pulatnie sprawdzi\'b3 wszystkie dane orbit planet Ukladu S\'b3onecznego
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa480\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx4320\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 i\tab poczyni\'b3 zadziwiaj\'b9ce spostrze\'bfenie:
\par \sect }\sectd \margrsxn2304\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
\par }\pard \qc \li0\ri0\sa240\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 OKRES OBIEGU PLANET WOK\'d3\'a3 S\'a3O\'d1CA
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab \tab W dniach ziemskich:              W latach ziemskich:
\par Merkury\tab \tab         88                             0,24
\par \sect }\sectd \margrsxn3600\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 Wenus
\tab \tab        225                             0,62
\par Ziemia\tab \tab        365                             1,00
\par Mars\tab \tab        687                             1,88
\par Planeta X\tab       1898                             5,20
\par \sect }\sectd \margrsxn1584\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\sa480\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
--------------------------------------------------------------------\-Jowisz\tab \tab       4329                            11,86
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab Je\'9cli spojrzymy na schemat Uk\'b3adu S\'b3onecznego, od razu rzuci nam si\'ea w oczy wielka luka mi\'eadzy Marsem a Jowiszem. Porusza si\'ea tam doko
\'b3a S\'b3o\'f1ca zgodnie z prawami Keplera olbrzymia, widoczna tylko przez teleskop gromada niewielkich cia\'b3 niebieskieh zwanych planetoi\-
\par dami. Je\'bfeli za\'b3o\'bfymy, \'bfe planetoidy te s\'b9 szcz\'b9tkami jakiej\'9c planety, to b\'eadzie mo\'bfna obliczy\'e6, \'bfe planeta owa, w czasie kiedy stanowi\'b3a ca\'b3o\'9c\'e6, wykonywa\'b3a jeden obr\'f3t wok\'f3\'b3 S\'b3o\'f1ca w ci\'b9
gu 1898 dni, czyli dok\'b3adnie
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
5,2 roku ziemskiego!
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Z tego punktu widzenia kombinacja kalendarza tzolkin i haab by\'b3aby
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 nieprzypadkowa - okre\'9cla\'b3aby dok\'b3adny okres obiegu Planety X wo-
\par k\'f3\'b3 S\'b3o\'f1ca. Okre\'9cla\'b3aby zarazem nie tylko to -1898 dni razy 10, r\'f3wna si\'ea 18980 dni (52 lata), a co 52 lata Planeta X znajdowa\'b3a si\'ea najbli\'bfej naszej planety. Tego w\'b3a\'9cnie dnia dzieci Ziemi obawia\'b3y si\'ea
 przybycia bog\'f3w i dlatego przed up\'b3ywem cyklu kalendarzowego narasta\'b3o w\'9cr\'f3d
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 Maj\'f3
w takie napi\'eacie. Z tego powodu co ka\'bfde 52 lata ze strachem i ze szczeg\'f3ln\'b9 uwag\'b9 obserwowano niebo - oczekiwano pojawienia si\'ea
\par boga Kukulcana albo Quetzalcoatla. Zbieganie si\'ea dat boskiego kalendarza tzolkin i ziemskiego haub w 18980 dniu zwiastowa\'b3o niebezpiecze\'f1stwo. Istoty pozaziemskie i Ziemianie przygotowywali si\'ea do spotkania na najwy\'bfszym szczeblu.
\par \tab Nie daruje mi si\'ea na pewno, \'bfe napisa\'b3em "razy 10" - Majowie nie mogli zna\'e6 tego poj\'eacia, bo stosowali system dwudziestkowy. Majowie jednak nie pisali liczby 18980 tak jak my, tylko pracowicie budowali sw\'f3j "s\'b3upek", inn\'b9 drog
\'b9 dochodz\'b9c do tego samego rezultatu
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 -\tab r
\'f3wnie\'bf ta liczba m\'f3wi\'b3a o dziesi\'eaciokrotnym pojawieniu si\'ea bog\'f3w
\par na niebie.
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa480\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab Serdeczne dzi\'eaki, panie doktorze Kiessling!
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa240\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab Powa\'bfne igraszki Maj\'f3w z liczbami
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Od dziesi\'eacioleci w\'9cr\'f3d archeolog\'f3w jak widmo kr\'b9\'bfy pytanie, co te\'bf
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 rnog\'b3a oznacza\'e6 magiczna liczba 260 z kalendarza tzolkin. W jaki spos\'f3b "dzicy" Indianie wpadli na pomys\'b3 stworzenia boskiego kalendarza,
\par \sect }\sectd \margrsxn1584\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 kt\'f3
ry mia\'b3 260 dni? "Prawdopodobnie liczba ta mia\'b3a symbolizowa\'e6 zwi\'b9zki nieba z cz\'b3owiekiem" - twierdzi profesor Wilhelmy w swojej pracy \'8cwiat i \'9crodowisko Maj\'f3w [1]. Liczba ta jednak m\'f3wi nie tylko 
\par o\tab tym - na 260 dni kalendarza tzolkin sk\'b3ada\'b3o si\'ea 20 miesi\'eacy po 13 dni.
\par "Dwadzie\'9ccia" jest dla Maj\'f3w liczb\'b9 podstawow\'b9. Na "dwadzie\'9ccia"
\par w\tab j\'eazyku Maj\'f3w m\'f3wiono uinic - s\'b3owo to znaczy\'b3o te\'bf cz\'b3owiek. Boscy
\par mistrzowie, kt\'f3rym Indianie zawdzi\'eaczaj\'b9 ogromn\'b9 wiedz\'ea matematy-
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 czn\'b9
, nauczali stosuj\'b9c genialne uproszezenie - system dwudziest\-kowy (uinic) by\'b3 podstaw\'b9 oblicze\'f1 stosowanych przez cz\'b3owieka (uinic), kt\'f3ry z kolei m\'f3g\'b3 si\'ea go nauczy\'e6 na dziesi\'eaciu palcach r\'b9k i\tab dziesi\'eaciu n\'f3
g.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Mars i Wenus idealnie pasuj\'b9 do kalendarza \'9cwi\'eatego, licz\'b9cego 260
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 dni - synodyczny obieg Marsa trwa 780 dni albo trzy cykle 
\par [Synodyczny obieg - okres mi\'eadzy dwoma takimi samymi po\'b3o\'bfeniami planety wzgl\'eadem S\'b3o\'f1ca, obserwowanymni z Ziemi.]
\par kalendarzowe po 260 dni ! Na jeden synodyczny obieg wenus potrzebuje
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
584 dni. Majowie zadawali sobie pytanie, ile razy Wenus musi okr\'b9\'bfy\'e6 S\'b3o\'f1ce, \'bfeby pojawi\'e6 si\'ea zn\'f3w jako Gwiazda Zaranna. Najmniejsz\'b9
\par jednostk\'b9 jest 4. Najbardziej znany maista, sir John Eric Thompson podaje nast\'eapuj\'b9ce wyliczenie:
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 "584 podzielone przez 4 r\'f3wna si\'ea 146, z kolei 146 razy 260 r\'f3wna si\'ea
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 37960. Bogowie Wenus i dwustusze\'9c\'e6dziesi\'eaciodniowych cykli docie\-rali wi\'eac na to samo miejsce odpoczynku pn 37960 dniach, co r\'f3wna
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 \tab si
\'ea 65 obiegom WenLrs i 146 okresom po 21,0 dni." [6]
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Liczba 37960 by\'b3a dla Maj\'f3w liczb\'b9 \'9cwi\'eat\'b9 w ko\'b3ach czasu. Po 37960
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 dniach podr\'f3\'bfy bogowie dotarli do "wielkiego miejsca odpoczynku". Je\'9cli 37960 podzielimy przez 1898 (liczba dni obiegu Planety X wok\'f3\'b3 S\'b3o\'f1
ca), otrzymamy liczb\'ea podstawow\'b9 - 20. Dlaczego Majowie komplikowali sobie \'bfycie, operuj\'b9c r\'f3wnocze\'9cnie dwoma kalendarza\-mi? Wystarczy\'b3by im przecie\'bf ziemski kalendarz haab maj\'b9cy 365 dni. Je\'bf
eli wiedzieli - ze starych przekaz\'f3w b\'b9d\'9f dzi\'eaki trwaj\'b9cym przez wieki obserwacjom nieba - \'bfe co ka\'bfde 52 lata bogowie zbli\'bfaj\'b9 si\'ea 
\par najbardziej do Ziemi, to przecie\'bf nie wymaga\'b3o to doprawdy stosowania specjalnego \'9cwi\'eatego kalendarza tzolkin o 260 dniach. A mo\'bfe jednak? 
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 Podejmuj\'b9c pr\'f3b\'ea wyja\'9cnienia tego problemu zaproponuj\'ea teori\'ea,
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 kt\'f3ra nam uprzytomni, co mog\'b9 kry\'e6 w sobie liczby.
\par \tab Przypu\'9c\'e9my, \'bfe za\'b3oga ziemskiego statku kosmicznego l\'b9duje na 
\par odleg\'b3ej planecie, kt\'f3rej okres obiegu doko\'b3a S\'b3o\'f1ca jest zupe\'b3nie inny ni\'bf naszej B\'b3\'eakitnej Planety. Rok na tej planecie trwa kr\'f3cej ni\'bf na Ziemi, poza tym hipotetyczna Planeta X obraca si\'ea wolniej wok\'f3\'b3
\par w\'b3asnej osi, d\'b3ugo\'9c\'e6 dnia nie b\'eadzie wi\'eac taka sama jak dhzgo\'9c\'e6 dnia ziemskiego.
\par \tab Kosmonauci maj\'b9 na r\'eaku najnowocze\'9cniejsze przyrz\'b9dy do pomiaru czasu. Mog\'b9 wprowadzi\'e6 do pami\'eaci tych czasomierzy okres obiegu
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
planety wok\'f3\'b3 S\'b3o\'f1ca. Odt\'b9d ich chronometry s\'b9 przystosowane do dw\'f3ch niezale\'bfnych system\'f3w pomiaru czasu - czasu ziemskiego
\par i\tab czasu Planety X. Wed\'b3ug nowego czasu kosmonauci b\'ead\'b9 wiedzie\'e6, ile
\par godzin pozosta\'b3o do zmroku i jak d\'b3ugo b\'eadzie trwa\'b3a lodowata noc.
\par W\tab trakcie d\'b3u\'bfszego pobytu dowiedz\'b9 si\'ea o kolejno\'9cci up\'b3ywaj\'b9cych dni,
\par kiedy nadejdzie wiosna i kiedy trzeba b\'eadzie obsia\'e6 pola...
\par \tab Ale nawet w niezmierzonych otch\'b3aniach Kosmosu i na odleg\'b3ej planecie astronauci pozostan\'b9 sob\'b9: dzie\'e6mi Ziemi. Metabolizm ich organizm\'f3w b\'eadzie przebiega\'b3 nadal wed\'b3ug rytmu proces\'f3w zachodz\'b9\-cy
ch na Ziemi, urodziny b\'ead\'b9 obehodzi\'e6 wed\'b3ug ziemskiej rachuby
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
czasu - kiedy kto\'9c z nich, \'bfyj\'b9cy zgodnie z nowymi prawami pomiaru czasu, zechce si\'ea dowiedzie\'e6, ile ma lat, zapyta o lata ziemskie. Je\'bfeli grupa kosmonaut\'f3w b\'eadzie mia\'b3a ochot\'ea obehodzi\'e6 Bo\'bfe Narodzenie,
\par to b\'eadzie je \'9cwi\'eaci\'e6 wedle ziemskiej rachuby czasu, czyli 25 grudnia, \'9cpiewaj\'b9c "B\'f3g si\'ea rodzi". Korki od szampana za\'9c -je\'bfeli b\'ead\'b9 go mieli w\tab zapasie - wystrzel\'b9 w Sylwestra i wszystkim b\'eadzie oboj\'ea
tne, co o tej
\par dacie powie kalendarz Planety X.
\par \tab Ale naszych kosmonaut\'f3w dr\'eaczy fatalny dylemat - musz\'b9 \'bfy\'e6
\par i\tab pracowa\'e6 stosuj\'b9c dwa kalendarze. To prawie schizofrenia. Kalendarz
\par ziemski do niczego w\'b3a\'9cciwie si\'ea na tej planecie nie nadaje, jest ca\'b3kowicie bezu\'bfyteczny - kosmonauci musz\'b9 teraz \'bfy\'e6 pos\'b3uguj\'b9c
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 si\'ea
 obcym sobie kalendarzem dostosowanym do warunk\'f3w nowej
\par planety.
\par \tab Niech hipotetyczna planeta wykonuje jeden obr\'f3t wok\'f3\'b3 S\'b3o\'f1ca
\par w\tab czasie 1898 dni. Ale czymjestjeden dzie\'f1? Rotacj\'b9 planety wok\'f3\'b3 osi,
\par rozpoczynaj\'b9c\'b9 si\'ea i ko\'f1cz\'b9c\'b9 w po\'b3udnie. Za\'b3\'f3\'bfmy, \'bfe jeden dzie\'f1 na Planecie X odpowiada 7,3 dnia ziemskiego. Dlaczego w\'b3a\'9cnie 7,3
\par -\tab dlaczego nie 5,6 albo 11,8 dnia ziemskiego? Poniewa\'bf liczba 73 by\'b3a
\par \'9cwi\'eat\'b9 liczb\'b9 Maj\'f3w! Przypomnijmy sobie, \'bfe przecie\'bf 73 lata \'9cwi\'eate dope\'b3nia\'b3y cykl kalendarzowy, a jedna dziesi\'b9ta tej liczby - czyli 7,3 -\tab wi\'b9za\'b3a si\'ea z \'bfyciem codziennym bog\'f3
w. Rotacja Planety X trwaj\'b9ca
\par 7,3 dnia ziemskiego oznacza\'b3aby, \'bfe planeta bog\'f3w obraca si\'ea wok\'f3\'b3 w\'b3asnej osi o wiele wolniej od Ziemi. Ob\'b3\'eadna utopia? Nie, rzeczywis\-to\'9c\'e6: Merkury obraca si\'ea wok\'f3\'b3 w\'b3asnej osi w czasie 88, Wenus w czasie 

\par 243 dni ziemskich, a Mars w czasie 24 godzin i 37 minut. Rotacji Jowisza i\tab innych pozosta\'b3ych planet nie poznano dotychczas dok\'b3adnie.
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa240\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab Jeden dzie\'f1 na Planecie X trwa\'b3by wi\'eac 7,3 dnia ziemskiego. W ci\'b9gu 1898 dni ziemskich Planeta X wykona pe\'b3ny obr\'f3t doko\'b3a S\'b3
o\'f1ca. Ile dni b\'eadzie mia\'b3 rok na tej planecie?
\par \sect }\sectd \margrsxn2592\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 \tab 
\tab \tab 1898 : 7,3 = 260 dni
\par \tab Tzolkin zawsze si\'ea zgadza. "By\'e6 mo\'bfe B\'f3g stosowa\'b3 przypadek zamiast pseudonimu, kiedy nie chcia\'b3 si\'ea pod czym\'9c podpisa\'e6" - ma\-wia\'b3 Anatol France (1844-1924).
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
W kombinacji kalendarzy tzolkin i huab nie ma miejsca na przypadki.
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Wprawdzie w spos\'f3b matematycznie zakodowany, ale zrozumia\'b3y dla
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
ludzi dalekiej przysz\'b3o\'9cci bogowie zdeponowali u praprzodk\'f3w Maj\'f3w informacje o swojej planecie. R\'f3wnanie by\'b3o proste: 73 latom boskim odpowiada\'b3y 52 lata ziemskie.
\par \tab Pozaziemscy nauczyciele przekazali r\'f3wnie\'bf przodkom Maj\'f3w do\-k\'b3adne dane dotycz\'b9ce orbit planet Uk\'b3adu S\'b3onecznego oraz - zawar\-
\par t\'b9 w Kodeksie Drezderiskim - list\'ea wszystkich za\'e6mie\'f1 S\'b3o\'f1ca i Ksi\'ea\'bfy\-ca, jakie nast\'b9pi\'b9 w przysz\'b3o\'9cci.
\par \tab Czy przybysze chcieli za pomoc\'b9 tej ogromnej wiedzy umocni\'e6 w\'b3adz\'ea ustanowionych przez siebie w\'b3adc\'f3w-kap\'b3an\'f3w? A mo\'bfe nie kap\'b3an\'f3w,
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
lecz ich nieznanych przodk\'f3w? Czy w\'9cr\'f3d prostego ludu chcieli wykorzeni\'e6 strach przed niepoj\'eatymi zjawiskami przyrody? Niezliczone pytania "dlaczego?" i "po co?", dotycz\'b9ce kalendarzy pozostaj\'b9 nadal 
\par bez odpowiedzi, zasadniczy cel jednak wydaje si\'ea jasny: p\'f3\'9fniejsze, du\'bfo p\'f3\'9fniejsze pokolenia b\'ead\'b9 musia\'b3y si\'ea zaj\'b9\'e6 tymi tajemniczymi, cz\'easto\-kro\'e6 zdumiewaj\'b9co dok\'b3adnymi systemami pomiaru czasu.
\par \tab Psycholodzy z innej planety nie pope\'b3nili b\'b3\'eadu. Na ca\'b3ej kuli ziemskiej m\'b9drzy ludzie ju\'bf od stu lat staraj\'b9 si\'ea zgry\'9f\'e6 twardy orzech tajemniczych zagadek. Jak dot\'b9d mi\'b3osierni denty\'9cci musieli im wstawi\'e6
 na powr\'f3t w usta otwarte ze zdumienia wiele utraconych z\'eab\'f3w. C\'f3\'bf
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
bowiem naprawd\'ea znacz\'b9 owe ob\'b3\'eadne cykle - kalabtun maj\'b9cy
\par 5760000 dni czy kinchiltun licz\'b9cy dni 1152000000? A czy w og\'f3le mo\'bfna sobie wyobrazi\'e6 wielko\'9c\'e6 cyklu alautun, obejmuj\'b9cego 23040000000 dni?
\par \tab Gdyby stosowa\'e6 ziemsk\'b9 rachub\'ea czasu, tworzenie takiego kalen\-darza nie mia\'b3oby najmniejszego sensu. Najbardziej dumna dynastia ciekawa czasu swojego trwania nie uzurpowa\'b3aby sobie prawa do zasiadania na tronie po up\'b3
ywie jednego alautun, czyli 64109589 lat 
\par -\tab zapewne by jej to ju\'bf nie interesowa\'b3o, a je\'9cli nawet, to zadowoli\'b3aby
\par si\'ea wyliczeniami szacunkowymi. Od dworskich astronom\'f3w nie \'bf\'b9da si\'ea przecie\'bf rachunk\'f3w dok\'b3adnych co do roku czy co do dnia. Czy\'bfby wi\'eac by\'b3a to tylko igraszka p\'b3yn\'b9ca z czystej rado\'9cci zajmowania si\'ea matematyk
\'b9?
\par \tab Na pewno nie, bo mitologia Maj\'f3w przyporz\'b9dkowywa\'b3a - co
\par \sect }\sectd \margrsxn2592\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
jeszcze zobaczymy - rytmom cykli kalendarzowych okre\'9clone czynno\-\'9cci bog\'f3w. Na przyk\'b3ad po up\'b3ywie 104 lat ziemskich, czyli 37960 ziemskich dni, bogowie dotarli po d\'b3ugiej podr\'f3\'bfy do "wielkiego miejsca odpoczynku".
\par \tab Dlaczego wyruszyli w tak d\'b3ug\'b9 podr\'f3\'bf? Sk\'b9d przybyli? By\'e6 mo\'bfe 
\par z\tab by\'b3ej Planety X, kt\'f3ra eksplodowa\'b3a pozostawiaj\'b9c po sobie grup\'ea
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa480\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 planetoid? Dok\'b9d chcieli dotrze\'e6? Czy zatrzymali si\'ea na "wielkim parkingu" jednej z planetoid?
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa240\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab Przepe\'b3niona przestrze\'f1 niczyja
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 W noc sylwestrow\'b9 1800 roku Giuseppe Piazzi (1746-1826), mnich
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 zakonu teatyn\'f3w, a zarazem astronom i dyrektor obserwatori\'f3w astronomicznych w Palermo i w Neapolu, siedzia\'b3 przy teleskopie
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 w\tab 
trakcie rutynowych obserwacji nieba. Pracowa\'b3 nad stworzeniem
\par nowego katalogu gwiazd. W pewnej chwili w polu widzenia znalaz\'b3 si\'ea niewielki obiekt, z jakim astronom jeszcze nigdy si\'ea nie zetkn\'b9\'b3 - tak Piazzi odkry\'b3 pierwsz\'b9 niewielk\'b9 planet\'ea, planetoid\'ea
 Ceres. Carl Friedrich Gauss (1771-1855), jeden z najwi\'eakszych matematyk\'f3w
\par \sect }\sectd \margrsxn1440\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 i\tab 
astronom\'f3w wszechczas\'f3w, obliczy\'b3 orbit\'ea tej planetoidy, kt\'f3ra
\par wkr\'f3tce przesta\'b3a by\'e6 widoczna. W latach 1802-1807 zarejestrowano kolejne planetoidy - Pallas, Juno i Vest\'ea. W 1845 roku niemiecki astronom-amator W.P. Hencke wy\'9cledzi\'b3 pi\'b9t\'b9 planetoid\'ea. Od tego 
\par czasu poznano ich tak wiele, \'bfe kolejne wci\'b9ga si\'ea do rejestru nie nadaj\'b9c im nazw, lecz numery. Og\'f3ln\'b9 liczb\'ea poznanych planetoid ocenia si\'ea na
\par \sect }\sectd \margrsxn2448\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
ponad 400 tysi\'eacy.
\par \tab Jeszcze przed nadej\'9cciem owej pami\'eatnej sylwestrowej nocy 18Q0 roku astronomowie zwr\'f3cili uwag\'ea, \'bfe mi\'eadzy orbit\'b9 Marsa a orbit\'b9 Jowisza rozci\'b9ga si\'ea w Uk\'b3adzie S\'b3onecznym wielka luka, licz\'b9ca 480 mln kilometr
\'f3w. Podejrzewano, \'bfe w owym pustym miejscu co\'9c jest
\par \sect }\sectd \margrsxn2304\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 -\tab 
poszukiwania nie zosta\'b3y uwie\'f1czone powodzeniem. Ale gdy tylko
\par w\tab minionym stuleciu uda\'b3o si\'ea "zaaresztowa\'e6" ponad czterysta kos-
\par micznych male\'f1stw, rojowisko podzielono na grupy. Planetoidy okre\'9cla si\'ea niekiedy mianem asteroid - asteroidy jednak by\'b3yby raczej od\'b3am\-kami gwiazd, nawet greckie s\'b3
owo asteroeides znaczy "podobny do gwiazdy". Planetoida natomiast jest male\'f1k\'b9 planet\'b9. Nie dajmy si\'ea jednak zwariowa\'e6 z powodu problem\'f3w j\'eazykowych! Dzisiaj znane s\'b9
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 ju\'bf
 orbity ponad 2000 tych male\'f1kich planet, na tej podstawie obliczono ich \'9crednice. Najwi\'eaksza z nich, Ceres, ma 770 km \'9crednicy, Pallas 452 km, Vesta 393, Psyche 323 km... S\'b9 to wi\'eac niez\'b3e kawa\'b3ki ska\'b3y, cho\'e6 zdarzaj\'b9
 sig te\'bf karze\'b3ki o \'9crednicy 1 km, a nawet male\'f1stwa wielko\'9cci pi\'b3ki futbolowej.
\par \tab Hipotezy dotycz\'b9ce powstania planetoid budz\'b9 wiele kontrowersji. Najpierw przypuszczano, \'bfe planetoidy s\'b9 od\'b3amkami meteoryt\'f3w,
\par kt\'f3re nie sp\'b3on\'ea\'b3y do ko\'f1ca w trakcie przechodzenia przez atmosfer\'ea. Potem pojawi\'b3a si\'ea idea, \'bfe s\'b9 to odpryski materii s\'b3onecznej, kt\'f3re na skutek zaburze\'f1 spowodowanyeh oddzia\'b3ywaniami grawitacyjnymi
\par Jowisza nie mog\'b9 si\'ea uformowa\'e6 w wi\'eaksz\'b9 planet\'ea. My\'9cl, \'bfe mog\'b3oby chodzi\'e6 o szcz\'b9tki planety wi\'eakszej, wkr\'f3tce zarzucono. Astronomowie obliczyli mianowicie, \'bfe masa wszystkich planetoid nie wystarczy\'b3aby

\par \sect }\sectd \margrsxn2304\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
na stworzenie prawdziwej planety. Przyjmuje si\'ea, \'bfe masa wszystkich planetoid wynosi od trzech do sze\'9cciu trylion\'f3w ton. W por\'f3wnaniu [Trylion - milion x milion x milion, czyli 10_18]
\par z\tab mas\'b9 Ziemi r\'f3wn\'b9 5,9742 x 1024 kg jest to w istocie za ma\'b3o.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Ale zarzut ten opiera si\'ea na bardzo s\'b3abych podstawach. Bo planeta
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 sk\'b3ada si\'ea nie tylko z materii sta\'b3ej.
\par \tab Skorupa ziemska jest bardzo cienka, p\'b3ywa na roz\'bfarzonej, p\'b3ynnej skale, poniewa\'bf w j\'b9drze Ziemi panuje temperatura oko\'b3o 4000\'b0C.
\par \sect }\sectd \margrsxn2448\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 Dw
ie trzecie powierzchni Ziemi zajmuj\'b9 wody, podstawa kontynent\'f3w natomiast sk\'b3ada si\'ea z materia\'b3u o bardzo r\'f3\'bfnej g\'easto\'9cci. Gdyby dosz\'b3o do eksplozji naszej dzielnej B\'b3\'eakitnej Planety, to od\'b3amki szalej\'b9ce po Uk
\'b3adzie S\'b3onecznym nie zdo\'b3a\'b3yby dzi\'eaki sile swej grawitacji przyci\'b9g\-n\'b9\'e6 si\'ea i na powr\'f3t uformowa\'e6 w planet\'ea. Wi\'eaksze od\'b3amy mog\'b3yby
\par spa\'9c\'e6 na inne cia\'b3a niebieskie, a nawet wyj\'9c\'e6 z Uk\'b3adu S\'b3onecznego. Profesor Harry O. Ruppe nie wyklucza, \'bfe planetoidy by\'b3y kiedy\'9c planet\'b9, kt\'f3ra "zosta\'b3a zniszczona na skutek jakiej\'9c katastrofy",
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 i\tab 
uwa\'bfa, \'bfe ta planeta "mog\'b3a by\'e6 nawet do\'9c\'e6 du\'bfa", o ile po katastrofie
\par "wi\'eaksza cz\'ea\'9c\'e6 jej materu opu\'9cci\'b3a Uk\'b3ad S\'b3oneczny". [11]
\par \tab Istnieje jeszcze jeden pow\'f3d [12], kt\'f3ry m\'f3g\'b3by \'9cwiadczy\'e6 o praw\-dziwo\'9cci hipotezy m\'f3wi\'b9cej o eksplozji planety: planetoidy dysponuj\'b9 zbyt du\'bf\'b9 energi\'b9 w\'b3asn\'b9! Gdyby planetoidy powstawa\'b3
y w trakcie miliard\'f3w lat z py\'b3u kosmicznego, albo gdyby by\'b3y to od\'b3amki
\par meteoryt\'f3w, przyby\'b3ych do Uk\'b3adu S\'b3onecznego z otch\'b3ani Kosmosu,
\par to owe kilkaset tysi\'eacy obiekt\'f3w mia\'b3oby inne orbity ni\'bf obecnie. Porusza\'b3yby si\'ea one znacznie wolniej i w ko\'f1cu dosta\'b3yby si\'ea w stref\'ea grawitacji Jowisza. Fakt, i\'bf planetoidy dysponuj\'b9 energi\'b9 w\'b3asn\'b9
, jest dowodem potwierdzaj\'b9cym hipotez\'ea o eksplozji planety. Mo\'bfliwe
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa480\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 jednak jest r\'f3wnie\'bf to, \'bfe "nast\'b9pi\'b3a kolizja wielkiej komety z mniejsz\'b9 planet\'b9" [13]. Ale prawdopodobie\'f1
stwo takiej kolizjijest tak niewielkie, \'bfe hipotez\'ea t\'ea mo\'bfna odrzuci\'e6. Nie podejmuje si\'ea ju\'bf na jej temat powa\'bfniejszych dyskusji.
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa240\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab Apocalypse now!
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab Czy wobec tak oczywistych objaw\'f3w bezradno\'9cci nauki wolno nie uwzgl\'eadni\'e6 mo\'bfliwo\'9cci, \'bfe Planeta X zosta\'b3a by\'e6 mo\'bf
e zniszczona przez przedstawicieli inteligencji pozaziemskiej?
\par \tab Nam, dzieciom ko\'f1ca XX wieku, wbija si\'ea codziennie do g\'b3owy, \'bfe mo\'bfliwe jest ju\'bf zniszczenie naszej planety, \'bfe nauka doprowadzi\'b3a do powstania straszliwych rodzaj\'f3w broni, kt\'f3re wojskowi trzymaj\'b9 in
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
petto. Gdyby broni tych u\'bfy\'e6, apokaliptyczny wybuch rozerwa\'b3by glob ziemski na kawa\'b3ki.
\par \tab Czy\'bf nie odczuwamy obaw przed maj\'b9c\'b9 kiedy\'9c nast\'b9pi\'e6 nieunik\-nion\'b9 katastrof\'b9, czy obawa ta nie obci\'b9\'bfa naszego \'bfycia bezustann\'b9 
\par trosk\'b9, nie parali\'bfuje my\'9cli o przysz\'b3o\'9cci? A mo\'bfe \'f3w strach, jest nie tylko eiektem dzia\'b3ania \'9crodk\'f3w masowego przekazu, mo\'bfe tkwi w nas samych jako atawistyczne wspomnienie zdarzenia z dalekiej przesz\'b3o\-\'9cci? A mo
\'bfe te wspomnienia maj\'b9 by\'e6 ostrze\'bfeniem przed tym, co mo\'bfe nast\'b9pi\'e6?
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Czy ludzie naucz\'b9 si\'ea \'bfy\'e6 nie zwracaj\'b9c uwagi na r\'f3\'bfnice pogl\'b9d\'f3w?
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Czy ideolodzy zdo\'b3aj\'b9 zrozumie\'e6, \'bfe jednego \'9cwiatopogl\'b9du, kt\'f3ry ma zbawi\'e6 ludzko\'9c\'e6, nie mo\'bfna przedk\'b3ada\'e6
 nad inny. Czy rewolucjoni\'9cci zrozumiej\'b9, \'bfe ka\'bfdy przewr\'f3t zawiera w sobie zarodek kolejnej rewolucji, bo d\'b3awi wolno\'9c\'e6 ludzi my\'9cl\'b9cych inaczej? Kiedy zro\-zumiemy, \'bfe ka\'bfda wojna religijnajestjedn\'b9 wojn\'b9
 za wiele? Czy stanie si\'ea wreszcie popularny pogl\'b9d, \'bfe w nast\'eapnej wojnie nie b\'eadzie ju\'bf zwyci\'eazc\'f3w - pozostawi ona po sobie niewielu \'bfywych? "Musz\'ea
\par przyzna\'e6, \'bfe cz\'b3owiekowi chodzi nie tyle o to, \'bfeby prze\'bfy\'e6, czy \'bfeby uda\'b3o si\'ea prze\'bfy\'e6 ludzko\'9cci, ile o zniszczenie przeciwnika" - twierdzi\'b3 u\tab kresu swego \'bfycia angielski filozof Bertrand Russel (1872-1970).

\par \tab Owa bezmy\'9clno\'9c\'e6 mo\'bfe doprowadzi\'e6 ludzko\'9c\'e6 do przera\'bfaj\'b9cej, ostatecznej katastrofy - do eksplozji naszego globu. Czy w\'f3wczas niewielkiej grupce ludzi m\'b9drych i przewiduj\'b9cych uda si\'ea salwowa\'e6 ucieczk\'b9 - by
\'e6 mo\'bfe na Marsa? Albo na jakie\'9c inne "wielkie miejsce odpoczynku" we Wszech\'9cwiecie? Czy w tysi\'b9ce lat po straszliwej katastrofie potomkowie uciekinier\'f3w z B\'b3\'eakitnej Planety b\'ead\'b9 zadawa\'e6 sobie pytanie, dlaczego tam, 
gdzie kiedy\'9c by\'b3a ich rodzinna Ziemia, kr\'b9\'bf\'b9 teraz planetoidy - nast\'eapna grupa obok pozosta\'b3ych po
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
zniszczonej wybuchem Planecie X ? Czy i wtedy ludzie b\'ead\'b9 m\'eadrkowa\'e6, jak powsta\'b3 \'f3w r\'f3j? Czy kto\'9c powa\'bfy si\'ea komentowa\'e6 oczywiste fakty albo czy historia powt\'f3rzy si\'ea - ju\'bf poza Ziemi\'b9 - w przestrzeni mi\'ea
dzygwiezdnej ?
\par \tab Planetoidy zgrupowane mi\'eadzy orbitami Marsa a Jowisza istniej\'b9, ja za\'9c reprezentuj\'ea pogl\'b9d, \'bfe s\'b9 to szcz\'b9tki Planety X, kt\'f3ra kiedy\'9c obraca\'b3a si\'ea wok\'f3\'b3 S\'b3o\'f1ca w ci\'b9gu 1898 dni ziemskich... i by\'b3
a planet\'b9 bog\'f3w. Ale mo\'bfna sobie te\'bf wyobrazi\'e6, \'bfe planetoidy by\'b3y tam na d\'b3ugo przed przybyciem istot pozaziemskich do Uk\'b3adu S\'b3onecznego. Mo\'bfe istnia\'b3a planetoida na tyle du\'bfa, \'bfe istnty te wybra\'b3y j\'b9
 na "wielkie miejsce odpoczynku" dla macierzystego statku kosmicznego i przed\-si\'eabra\'b3y stamt\'b9d wyprawy na Ziemi\'ea? Czy potem niebia\'f1skie istoty pok\'b3\'f3ci\'b3y si\'ea - wspomina o tym wiele przekaz\'f3w - i zniszczy\'b3
y przed odlotem swoj\'b9 planetarn\'b9 baz\'ea wypadow\'b9? "Nie ma rzeczy tak
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\sa480\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
cudownych, aby nie by\'b3y prawdziwe" - mawia\'b3 ju\'bf wielki Micha\'b3 Faraday (1791-1867).
\par }\pard \qc \li0\ri0\sa240\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Profesor Papagiannis wskazuje na w\'b3a\'9cciwy \'9clad
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Od 27 wrze\'9cnia do 2 pa\'9fdziernika 1982 roku odbywa\'b3 si\'ea w Pary\'bfu
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 XXXIII Kongres Mi\'eadzynarodowej Federacji Astronautycznej. Og\'f3l\-nie szanowany prof. Papagiannis z uniwersytetu w Bostonie wyg\'b3osi\'b3
 tam sensacyjny wyk\'b3ad o "Konieczno\'9cci zbadania planetoid" [14]. Uczony, kt\'f3ry by\'b3 przewodnicz\'b9cym Kongresu, zaprezentowa\'b3 w\'f3w\-
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 czas idee, kt\'f3re - powiem skromnie - mog\'b3y wyj\'9c\'e6 spod mojego pi\'f3ra. Profesor Papagiannis stwierdzi\'b3 mianowicie, \'bfe w zasadzie istniej
\'b9
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 dwie mo\'bfliwo\'9cci rozwa\'bfania problemu rozprzestrzeniania si\'ea inteligen\-cji we Wszech\'9cwiecie:
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 - albo Galaktyka by\'b3a kolonizowana i w proces ten w\'b3\'b9czono tak\'bfe
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab Uk\'b3ad S\'b3oneczny. . .
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 - albo Uk\'b3ad S\'b3oneczny nie by\'b3 kolonizowany. W\'f3wczas jednak nie by\'b3aby r\'f3wnie\'bf kolonizowana pozosta\'b3a cz\'ea\'9c\'e6
 Drogi Mlecznej, poniewa\'bf nie istnia\'b3a tam \'bfadna cywilizacja na stopniu rozwoju
\par \sect }\sectd \margrsxn2736\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
tak wysokim, aby zapocz\'b9tkowa\'e6 ten proces. Znaczy\'b3oby to, \'bfe
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 Ziemianie s\'b9 jednymi z niewielu reprezentant\'f3w - by\'e6 mo\'bfe jedynymi reprezentantami inteligentnego \'bfycia we Wszech\'9cwiecie. Oczywi\'9c
cie profesor przedstawi\'b3 to resume dopiero po zademonst-
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
rowaniu na modelach matematycznych, ile czasu potrzebuje cywilizacja
\par na doj\'9ccie do stopnia rozwoju pozwalaj\'b9cego na rozprzestrzenianie si\'ea we Wszech\'9cwiecie. Papagiannis wyja\'9cni\'b3, \'bfe konsekwencj\'b9 tej hipotezy jest sugestia, aby rozpocz\'b9\'e6 poszukiwania \'9clad\'f3
w istot pozaziemskich przede wszystkim w Uk\'b3adzie S\'b3onecznym.
\par \tab U\'b3atwi\'b3oby to ogromnie poszukiwania innych cywilizacji galaktycz\-nych - dotychczas na sygna\'b3y radiowe nieznanych form inteligencji czekano nakierowawszy anteny na miliony r\'f3\'bfnych gwiazd, oddalonych niekiedy o setki lat \'9c
wietlnych. Znacznie rozs\'b9dniej by\'b3oby zrealizowa\'e6 postulat prof. Papagiannisa: \'9clad\'f3w istot pozaziemskich nale\'bfy szuka\'e6
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 w\tab 
granicach Uk\'b3adu S\'b3onecznego. W\'b3a\'9cnie o to walcz\'ea od dwudziestu
\par pi\'eaciu lat.
\par \tab Poszukiwania te musz\'b9, jak twierdzi Papagiannis, obj\'b9\'e6 planetoidy, wielce prawdopodobne bowiem jest, \'bfe przedstawiciele cywilizacji pozaziemskiej zatrzymali si\'ea najpierw w\'b3a\'9cnie tam.
\par \tab Dlaczego ?
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 W trakcie d\'b3ugiej podr\'f3\'bfy w przestrzeni mi\'eadzygwiezdnej zu\'bfywa si\'ea
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 bardzo wiele energii. Do jej uzupe\'b3nienia nie mo\'bfna wykorzystywa\'e6 energii s\'b3onecznej, bo w otch\'b3ani Wszech\'9cwiata jest ona nieskuteczna. W\tab 
gr\'ea wchodz\'b9 tylko \'9fr\'f3d\'b3a energii, kt\'f3rych podstaw\'b9 s\'b9 surowce
\par naturalne. \'afeby pozyska\'e6 uran, istoty pozaziemskie potrzebowa\'b3y rudy uranowej. Nawet je\'bfeli macierzysty statek kosmiczny by\'b3 nap\'eadzany silnikiem j\'b9drowym, dla kt\'f3rego materia\'b3ami wyj\'9cciowymi by\'b3y wod\'f3r
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 i\tab 
hel, to najpierw trzeba by\'b3o uzyska\'e6 surowce, potem wydoby\'e6 z nich
\par wod\'f3r i hel, a potem je odpowiednio zmodyfikowa\'e6. W grupach planetoid znajduj\'b9 si\'ea wszystkie surowce naturalne, mo\'bfna je tam pozyska\'e6 bez wi\'eakszego trudu. \'afelazo i nikiel wyst\'eapuj\'b9 w formie czystej. S\'b9 tam r\'f3wnie\'bf
 ogromne ilo\'9cci lodu, zawieraj\'b9cego przecie\'bf wod\'f3r. Wiadomo te\'bf, \'bfe oko\'b3o l0o/o masy planetoidy Ceres stanowi woda. [15]
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Profesor Papagiannis ma racj\'ea - cywilizacji podr\'f3\'bfuj\'b9cej po Kosmo-
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 sie op\'b3aca\'b3oby si\'ea zrobi\'e6 sobie baz\'ea na jednej z planetoid.
\par \tab Tak\'bfe kolejna hipoteza uznaje za mo\'bfliwe, \'bfe na miejsce l\'b9dowania 
\par wybrano planetoidy. Obce istoty, kt\'f3re dotar\'b3y do Uk\'b3adu S\'b3onecznego, nie wiedzia\'b3y, czy gdzie\'9c w pobli\'bfu nie mieszkaj\'b9 istoty obdarzone inteligencj\'b9. Nadlatuj\'b9c zbadali, kt\'f3ra z planet ma warunki pozwalaj\'b9ce na prze
\'bfycie. Nie mog\'b3a na niej panowa\'e6 temperatura ani za wysoka (Mars), ani za niska (Jowisz). Najkorzystniejsze warunki oferowa\'b3a im Ziemia. Wkr\'f3tce obce istoty odkry\'b3y, \'bf
e nasza planetajest potencjalnym nosicielem cywilizacji, nie wiedzia\'b3y jednak, na jakim stopniu rozwoju znajduje si\'ea ta cywilizacja - czy przedstawiciele ziemskiej inteligencji mieszkaj\'b9 jeszcze w jaskiniach, czy dysponuj\'b9 ju\'bf dzia\'b3
ami laserowymi
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 i\tab 
bombami wodorowymi - i czy przyjm\'b9 ich z ca\'b3\'b9 serdeczno\'9cci\'b9, czy
\par mo\'bfe ogniem artyleryjskim. Aby si\'ea tego dowiedzie\'e6, istoty pozaziems\-kie musia\'b3y w miar\'ea niepostrze\'bfenie zbli\'bfy\'e6 si\'ea do Ziemi. Gdzie jednak ukry\'b3y macierzysty statek kosmiczny i niewielk\'b9 flot\'ea l\'b9downik\'f3w? W\'9cr
\'f3d planetoid! Gdyby statek kosmiczny zakotwiczy\'b3 po niewidocznej stronie kt\'f3rej\'9c z nich, to nie by\'b3oby go wida\'e6 z Ziemi - nawet przez teleskopy - a niewielkie l\'b9downiki by\'b3yby w\'9cr\'f3d tysi\'eacy ma\'b3ych cia\'b3
 niebieskich nie do odkrycia.
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
Kiedy zorientowano si\'ea, \'bfe mieszka\'f1cy Ziemi s\'b9 nieszkodliwi (z takiej
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 perspektywy?) mo\'bfna ju\'bf by\'b3o spokojnie przyst\'b9pi\'e6 do wydobywania surowc\'f3w naturalnych. Pozyskawszy niezb\'eadne zapasy no\'9cnik\'f3w ener-

\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
gii, istoty pozaziemskie by\'b3y teraz gotowe pom\'f3c w rozwoju mieszka\'f1\-com Ziemi - w\'b3a\'9cnie tak, jak zdarzy\'b3o si\'ea w zamierzch\'b3ych czasach. Mity z czci\'b9 s\'b3awi\'b9 to zdumiewaj\'b9ce wydarzenie. Profesor Papagiannis zako\'f1czy
\'b3 sw\'f3j wyk\'b3ad apelem:
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 "Przysz\'b3e pokolenia uznaj\'b9 nas za g\'b3upich,je\'9cli cywilizacji pozaziems-
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab kich b\'eadziemy nadal poszukiwa\'e6 w\'9cr\'f3d odleg\'b3ych gwiazd, gdy
\par \sect }\sectd \margrsxn2592\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\sa480\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
\tab odpowied\'9f mo\'bfna znale\'9f\'e6 tu, w Uk\'b3adzie S\'b3onecznym." [14]
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa240\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab Nie milkn\'b9ce pytania
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Czy poszukiwanie \'9cwiadectw wizyt istot pozaziemskich ma jakikol-
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2304\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 wiek sens? Dlaczego pozaziemskie cywilizacje na wysokim stopniu
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2160\tx2304\tx2448\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
rozwoju mia\'b3yby w og\'f3le podr\'f3\'bfowa\'e6 po Kosmosie? Oto kilka prawdopodobnych powod\'f3w - prawdopodobnych, bo mog\'b9 one sta\'e6 si\'ea kiedy\'9c naszymi problemami:
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2160\tx2304\tx2448\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 Eksploracja Kosmosu - Kolonizacja Kosmosu - Opanowanie Kosmosu przez istoty inteligentne - Ucieczka przed kosmiczn\'b9 
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2160\tx2304\tx2448\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 katastrof\'b9 - Walki na ojczystej planecie, kt\'f3re zmusi\'b3y pewn\'b9 grup\'ea jej mieszka\'f1c\'f3w do ucieczki w Kosmos - Przeludnienie planety

\par \sect }\sectd \margrsxn2592\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2160\tx2304\tx2448\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
- Poszukiwanie boga i pocz\'b9tku stworzenia - Odkrywanie rzadkich
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2160\tx2304\tx2448\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab surowc\'f3w naturalnych - \'af\'b9dza przyg\'f3d.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2160\tx2304\tx2448\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Wiadomo, \'bfe wiele takich pomys\'b3\'f3w spe\'b3z\'b3o na niczym, bo niemo\'bf-
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2160\tx2304\tx2448\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 liwe by\'b3o podj\'eacie podr\'f3\'bfy mi\'eadzygwiezdnych.
\par \tab Profesor M. Taube pracuje w Wy\'bfszej Szkole Technicznej w Zurychu -\tab w trakcie jego wyk\'b3ad\'f3w audytorium zape\'b3nia si\'ea do ostatniego
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2160\tx2304\tx2448\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
miejsca. Profesor poddaje pod dyskusj\'ea interesuj\'b9cy model hipotetycz\-ny [16]:
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2160\tx2304\tx2448\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 - statek kosmiczny leci z pr\'eadko\'9cci\'b9 r\'f3wn\'b9jednej dziesi\'b9tej pr\'eadko-
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2160\tx2304\tx2448\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \'9cci \'9cwiat\'b3a, czyli 30 tys. km/s;
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2160\tx2304\tx2448\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 - po dotarciu do pierwszej planety daj\'b9cej si\'ea skolonizowa\'e6 potom-
\par kowie astronaut\'f3w maj\'b9 500 lat na uzupe\'b3nienie zapas\'f3w i przy-
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2160\tx2304\tx2448\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab gotowanie nowego statku kosmicznego;
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2160\tx2304\tx2448\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 - proces ten odpowiada pr\'eadko\'9cci ekspansji r\'f3wnej 0,016 % pr\'ead-
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2160\tx2304\tx2448\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab ko\'9cci \'9cwiat\'b3a;
\par \tab - Droga Mleczna ma \'9crednic\'ea oko\'b3o 100 tys. lat \'9cwietlnych
\par \tab i obejmuje oko\'b3o 100 mld planet mo\'bfliwych do zamieszkania
\par \tab (moim zdaniem jest to ocena bardzo optymistyczna!);
\par }\pard \qc \li0\ri0\sa240\nowidctlpar\tx288\tx2160\tx2304\tx2448\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 - dla skolonizowania ca\'b3ej Galaktyki by\'b3by wi\'eac potrzebny czas:
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2160\tx2304\tx2448\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab \tab \tab 100000 lat \'9cwietlnych
\par \sect }\sectd \margrsxn2448\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2160\tx2304\tx2448\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
\tab \tab -------------------------  = 5 x 16_6 lat;
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa240\nowidctlpar\tx288\tx2160\tx2304\tx2448\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab \tab 0,016 pr\'eadko\'9cci \'9cwiat\'b3a
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2160\tx2304\tx2448\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 - ju\'bf po 5 mld lat wszystkie 100 mld planet by\'b3oby zamieszkane. Profesor Taube uwa\'bfa swoje wyliczenie za czysty model matematycz-
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2160\tx2304\tx2448\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 ny pozbawiony warto\'9cci praktycznej, poniewa\'bf nie widzi realnych mo\'bfliwo\'9cci zbudowania statk\'f3w kosmicznych mog\'b9cych porusza\'e6 si\'ea

\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2160\tx2304\tx2448\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 w
\tab przestrzeni mi\'eadzygwiezdnej z pr\'eadko\'9cci\'b9 r\'f3wn\'b9 jednej dziesi\'b9tej
\par pr\'eadko\'9cci \'9cwiat\'b3a. Jestem innego zdania. Zbyt cz\'easto w historii ludzko\-\'9cci naj\'9cmielsza fantazja zamienia\'b3a si\'ea w rzeczywisto\'9c\'e6, nawet je\'bfeli opiera\'b3a si\'ea na za\'b3o\'bf
eniach czysto teoretycznych, jakie stosuje w swoich wyliczeniach profesor Taube. "W sprawach tego \'9cwiata nie wolno
\par opiera\'e6 si\'ea wy\'b3\'b9cznie na tera\'9fniejszo\'9cci. To, co jest, znaczy bardzo niewiele - to, co b\'eadzie, cz\'easto bardzo wiele" - powtarzam z nadziej\'b9
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2160\tx2304\tx2448\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
za Talleyrandem.
\par \tab We wszystkich krajach i we wszystkich j\'eazykach pytano mnie, jakie korzy\'9cci przyniesie nam potwierdzenie s\'b3uszno\'9cci moich teorii. Co nam to da, je\'bfeli si\'ea udowodni, \'bfe istoty pozaziemskie odwiedzi\'b3y Ziemi\'ea przed tysi\'b9
cami lat? Czy wiedza ta zmieni nasze codzienne problemy? Czy staniemy si\'ea od tego m\'b9drzejsi? Czy dzi\'eaki temu b\'eadzie mo\'bfna nakarmi\'e6 g\'b3oduj\'b9cych w krajach biednych? Czy ta wiedza zapewni ludzko\'9cci wieczny pok\'f3j? Czy w og\'f3
le warto wiedzie\'e6, \'bfe mi\'eadzy orbitami Marsa a Jowisza kr\'b9\'bfy\'b3a kiedy\'9c wok\'f3\'b3 S\'b3o\'f1ca Planeta X, zniszczona potem przez eksplozj\'ea? Kogo ob\'e6hodzi, czy Majowie wymy\'9clili sw\'f3j kalendarz sami, czy przekaza\'b3
y go im istoty pozaziems\-kie? Czy naprawd\'ea nie mamy na Ziemi problem\'f3w wa\'bfniejszych ni\'bf si\'eaganie do gwiazd?
\par \tab "Czym jest cz\'b3owiek?" - pyta\'b3 astronom Wilhelm Rabe
\par (1893-1958) i dawa\'b3 odpowied\'9f: "W ka\'bfdym razie nie tym, za co si\'ea uwa\'bfa - koron\'b9 stworzenia". Wysi\'b3ku badaczy jest przecie\'bf warte
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2160\tx2304\tx2448\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
ju\'bf samo przeprowadzenie dowodu, \'bfe cz\'b3owiek nie jest jedyn\'b9 inteligentn\'b9 form\'b9 \'bfycia we Wszech\'9cwiecie - pozbawi\'b3oby to mo\'bfe wreszcie podstaw jego nieposkromion\'b9 dum\'ea, zrelatywizowa\'b3oby jego warto\'9c\'e6 we w\'b3
asnych oczach. Poza tym ludziom nigdy w prze\-sz\'b3o\'9cci nie uda\'b3o si\'ea rozwi\'b9za\'e6 starych problem\'f3w, zanim nie za\-cz\'eali prowadzi\'e6 nowych bada\'f1 na danym polu, bo tylko dzi\'eaki efektom nowych bada\'f1 mo\'bfna si\'ea by\'b3
o wreszcie upora\'e6 ze starymi problemami.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2160\tx2304\tx2448\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Dopiero odkrycie i udoskonalenie skutecznych lekarstw uwolni\'b3o
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2160\tx2304\tx2448\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 ludzko\'9c\'e6 od epidemii i chor\'f3b - takich jak ospa, cholera, \'bf\'f3\'b3ta febra, malaria i gru\'9f
lica. Dopiero fizyka i nowoczesna technika obdarzy\'b3y nas energi\'b9 elektryczn\'b9, bez kt\'f3rej wprawdzie ludno\'9c\'e6 \'9cwiata zwi\'eaksza\'b3aby si\'ea tak samo gwa\'b3townie jak teraz, ale znacznie wi\'eacej ludzi umiera\'b3oby z\tab g\'b3
odu. Na Ziemi ko\'f1cz\'b9 si\'ea znane z\'b3o\'bfa surowc\'f3w, lecz satelity
\par badawcze ju\'bf wyroi\'b3y si\'ea na niebie i przekazuj\'b9 informacje o nie odkrytych dot\'b9d pradawnych bogactwach naturalnych w nie zamiesz-
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2160\tx2304\tx2448\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
kanych rejonach kuli ziemskiej. "Ka\'bfde pokolenie ma do pokonania
\par sw\'f3j dzienny odcinek drogi post\'eapu. Pokolenie, kt\'f3re na zdobytym ju\'bf terenie zaczyna si\'ea cofa\'e6, podwaja dystans, jaki b\'ead\'b9 musieli pokona\'e6 jego potomkowie" - powiada\'b3 David Lloyd George (1863-1945).
\par \tab C\'f3\'bf nam da udowodnienie faktu, \'bfe "bogowie" z Wszech\'9cwiata przebywali kiedy\'9c na Ziemi?
\par \tab Czy wi\'eacej ni\'bf odkrycie \'bfycia w niezmierzonych otch\'b3aniach Galak\-tyki ? Bo dopiero kiedy si\'ea dowiemy - nie tylko b\'eadziemy w to wierzy\'e6 -\tab \'bfe nie jeste\'9cmy sami we Wszech\'9cwiecie, otworz\'b9 si\'ea przed nami
\par zupe\'b3nie nowe \'9cwiaty fascynuj\'b9cych mo\'bfliwo\'9cci badawczych. Ewolucja
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2160\tx2304\tx2448\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 i
\tab flozofia, technika i religia zyskaj\'b9 nowe wymiary - wszystkie za\'9c
\par dziedziny sztuki b\'ead\'b9 poddane nowym impulsom. Przed pi\'eatnastu laty napisa\'b3em we Wspomnieniach z przyszlo\'9cci:
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2160\tx2304\tx2448\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 "Skoro tylko stoj\'b9ca do dyspozycji w\'b3adza, si\'b3a i inteligencja w\'b3\'b9czo-
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2160\tx2304\tx2448\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 ne zostan\'b9 do bada\'f1 przestrzeni kosmicznej, bezsens wojen na ziemi stanie si\'ea przekonywaj\'b9co zrozumia\'b3y. Gdy ludzie wszystk
ich ras, narod\'f3w i pa\'f1stw po\'b3\'b9cz\'b9 si\'ea w celu realizacji technicznie ju\'bf mo\'bfliwych do przeprowadzenia lot\'f3w do odleg\'b3ych planet, wtedy
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2160\tx2304\tx2448\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab Ziemia wraz ze wszystkimi swoimi mini-problemami znajdzie si\'ea
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2160\tx2304\tx2448\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 w takiej skali, jakajest prawid\'b3owa w stosunku do zjawisk w Kosmo-
\par sie. [...] Sprzedawany znakomicie przez tysi\'b9ce lat nonsens nie b\'eadzie
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2160\tx2304\tx2448\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab przedstawia\'b3 \'bfadnych warto\'9cci. A gdy wszech\'9cwiat otworzy nam
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2160\tx2304\tx2448\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
\tab swoje bramy, udamy si\'ea w drog\'ea lepszej przysz\'b3o\'9cci." [17]
\par \tab Nadal reprezentuj\'ea ten pogl\'b9d, ale chcia\'b3bym uzupe\'b3ni\'e6 swoje o\'9cwiadczenie:
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2160\tx2304\tx2448\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Badania prowadzone przez paleoastronautyk\'ea, poszukiwanie dowo-
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2160\tx2304\tx2448\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 d\'f3w na pobyt "bog\'f3w" na Ziemi, co robi\'eajakojeden z wielu, wywieraj\'b9 ustawiczny wp\'b3yw na nasz spos\'f3b my\'9clenia - jest to wp\'b3
yw o wiele silniejszy ni\'bf naukowe przypuszczenia, \'bfe gdzie\'9c we Wszech\'9cwiecie mo\'bfe istnie\'e6 "\'bfycie". My stosujemy dow\'f3d nie wprost: Je\'bfeli udowod\-nimy, \'bfe "oni" tu byli, to bezsprzeczne b\'eadzie r\'f3wnie\'bf, \'bfe istoty 

\par pozaziemskie istniej\'b9. Nasuwaj\'b9 si\'ea jednak kolejne pytania: Jakie \'9clady pozostawili po sobie przybysze z Kosmosu? Czy kiedy\'9c powr\'f3c\'b9? Je\'9cli tak, to kiedy? Czy jeste\'9cmy do tego odpowiednio przygotowani? Jakie wnioski mogliby\'9c
my wyci\'b9gn\'b9\'e6 z tych fakt\'f3w?
\par \tab Z ankiety przeprowadzonej w kwietniu 1983 roku w angielskich
\par szko\'b3ach podstawowych wynika\'b3o, \'bfe "du\'bfa liczba" dziewcz\'b9t i ch\'b3op-
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx2160\tx2304\tx2448\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 c
\'f3w jest pod wra\'bfeniem naszych, moich pyta\'f1. Nie podzielam przy tym bynajmniej zdania niekt\'f3rych dzieci, \'bfe Jezus by\'b3 astronaut\'b9, wypowie\-dzi te jednak \'9cwiadcz\'b9 o tym, \'bfe m\'b3odzie\'bf nie chce ju\'bf zgadza\'e6 si\'ea
 bezwarunkowo, "\'9clepo", z dotychczasow\'b9 form\'b9 wyobra\'bfe\'f1 religij-
\par nych. [18]
\par \tab Temat mojego \'bfycia, paleoastronautyka, nie ma nic wsp\'f3lnego
\par z\tab religi\'b9. Nie jestem ani guru, ani prorokiem, niczego nie obiecuj\'ea: ani
\par szcz\'ea\'9cliwo\'9cci w \'bfyciu pozagrobowym, ani odpuszczenia grzech\'f3w
\par w\tab \'bfyciu doczesnym. Reprezentuj\'ea i broni\'ea tylko hipotezy, o kt\'f3rej
\par s\'b3uszno\'9cci jestem przekonany.
\par \tab Angielskie czasopismo "New Scientist" zaszczyci\'b3o mnie atakiem drukuj\'b9c artyku\'b3 "Stulecie (i nie tylko) pseudonauki" [19]. Autor wzywa naukowc\'f3w, \'bfeby przestali milcze\'e6 i wyzwali pana von Danikena na
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\sa960\nowidctlpar\tx288\tx2160\tx2304\tx2448\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {
\f2\insrsid2974352 ring. Ciesz\'ea si\'ea ju\'bf na sam\'b9 my\'9cl o takim pojedynku. Na razie jednak odpowiem autorowi sentencj\'b9 jednego z jego wielkich rodak\'f3w, Wins\-tona Churchilla: "Jednym z najmilszych do\'9cwiadcze\'f1 w \'bfyciu jest by\'e6
 celem nie b\'ead\'b9c trafionym."
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx5472\tx5904\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa480\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx5472\tx5904\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352  V. Kiedy ogie\'f1 spad\'b3 z nieba
\par }\pard \ql \li5472\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx5472\tx5904\faauto\rin0\lin5472\itap0 {\f2\insrsid2974352 Najniebezpieczniejszy \'9cwiatopogl\'b9d maj\'b9 ludzie, kt\'f3rzy nigdy
\par \sect }\sectd \margrsxn1152\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx5472\tx5904\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
\tab \tab \tab nie przygl\'b9dali si\'ea \'9cwiatu.
\par \tab \tab \tab \tab Aleksander von Humboldt (1769-1859)
\par \tab Profesor astrofizyki Heinz Haber, wydawca pisma "Bild der Wissens-
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx5472\tx5904\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
chaft", powiedzia\'b3 mi kiedy\'9c w rozmowie: "Nie potrzeba nam pa\'f1skich bog\'f3w!"
\par \tab Tak zwanej nauce empirycznej rzeczywi\'9ccie uda\'b3o si\'ea bog\'f3w skaso\-wa\'e6 wt\'b3aczaj\'b9c ich razem z wielkimi, \'9cwi\'eatymi legendami do okultys\-tycznego lamusa, gdzie mog\'b9 si\'ea nimi bawi\'e6 psychiatrzy i psycho\-
analitycy. Z naukowo\'9cci tego rodzaju zadrwi\'b3 Erwin Chargaff, profesor biochemii i dyrektor Instytutu Biochemii Uniwersytu Columbia:
\par \sect }\sectd \margrsxn1008\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx5472\tx5904\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
\tab "Poza tym naukowcy dostarczaj\'b9 nam wprawdzie mn\'f3stwa infor-
\par \tab macji, lecz bardzo ma\'b3o prawdy. [...] Tymczasem coraz powszechniej-
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx5472\tx5904\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 sze sta\'b3o si\'ea przekonanie, \'bfe jedyn\'b9 rzecz\'b9, jakiej uczy nas historia, jest
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx5472\tx5904\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 to, \'bfe na jej podstawie nie mo\'bfna si\'ea niczego nauczy\'e6 (ale by to powiedzie\'e6, trzeba by\'b3o tysi\'eacy stron)." [1]
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx5472\tx5904\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab Od chwili, gdy na podstawie poszlak podj\'b9\'b3em pierwsze pr\'f3by
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx5472\tx5904\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
ugruntowania mojej teorii, a by\'b3o to przesz\'b3o 25 lat temu, wiem, jak bardzo potrzebni s\'b9 nam - a nawet nauce - bogowie: \'bfeby odnale\'9f\'e6 nieznane dotychczas missing link, brakuj\'b9ce ogniwo w rozwoju ludzko\-\'9cci. Sta\'b3o si\'ea
 to dla mnie zupe\'b3nie jasne dopiero ostatnio, kiedy dla potrzeb tej ksi\'b9\'bfki przedziera\'b3em si\'ea przez papierow\'b9 g\'f3r\'ea prac naukowych o r\'eakopisach Maj\'f3w i Aztek\'f3w, przez zachowane kodeksy
\par i\tab wspania\'b3e odkrycia archeologiczne i etnograficzne czcigodnych amery-
\par kanist\'f3w. Nie musz\'ea chyba m\'f3wi\'e6, co o tym wszystkim s\'b9dz\'ea - zacytu-
\par \sect }\sectd \margrsxn1584\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx5472\tx5904\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 j
\'ea tylkojeszcze raz profesora Chargaffa: "Pisz\'b9 wy\'b3\'b9cznie dla takich jak oni, a na takich jak oni nikt nie zwraca ju\'bf uwagi. Tak wi\'eac cz\'b3owiekowi pozostaje tylko w\'b3asna g\'b3owa, cho\'e6by nie wiem jak s\'b3aba." [1]
\par \tab Nauka wyspecjalizowa\'b3a si\'ea do tego stopnia, a jej przedstawiciele stali si\'ea tak elitarn\'b9 grup\'b9, \'bfe \'9cwi\'eatokradztwem jest - lub dzia\'b3a to jak dynamit - wspominanie w dyskusji dawnych bog\'f3w. Oczywi\'9ccie
\par brakuje w tej dziedzinie specjalist\'f3w, "bogolog\'f3w", ci za\'9c, kt\'f3rzy mogliby i musieliby zaj\'b9\'e6 si\'ea t\'b9 hipotez\'b9 - czyli archeolodzy i etnog\-rafowie - wol\'b9 trwa\'e6 zamkni\'eaci w swoim kr\'eagu. Tam, w wypr\'f3bowa-
\par \sect }\sectd \margrsxn2448\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx5472\tx5904\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
nym gronie, mog\'b9 wzajemnie potwierdza\'e6 swoje "prawdy", powo\'b3ywa\'e6 si\'ea na siebie nawzajem w przypisach - przemieszczaj\'b9c si\'ea ruchem konika szachowego z jednego psychologicznego wyja\'9cnienia w drugie, a\tab wykr\'eacaj\'b9
c co chwila sa\'b3to mortale w\'b9tpliwej logiki mog\'b9 ple\'9c\'e6
\par }\pard \ql \fi-288\li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx5472\tx5904\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 wspania\'b3e wie\'f1ce z wawrzynu i k\'b3a\'9c\'e6 je sobie na my\'9cl\'b9cych cz\'f3\'b3kach. Obywatelskim obowi\'b9zkiemjest wedrze\'e6 si
\'ea w tenja\'b3owy krwioobieg,
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx5472\tx5904\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 otworzy\'e6 okna, przewietrzy\'e6 zat\'each\'b3\'b9 atmosfer\'ea!
\par \tab W trakcie tych wiosennych porz\'b9dk\'f3w i wprowadzania nowego
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx5472\tx5904\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
sposobu my\'9clenia nie chodzi o dezawuowanie informacji gromadzo-
\par nych przez fachowc\'f3w od ponad stu lat b\'b9d\'9f o pomniejszanie ogrom\-nych osi\'b9gni\'ea\'e6 archeologii, czy bagatelizowanie trudu wybitnych uczo\-nych zajmuj\'b9cych si\'ea odczytywaniem r\'eakopis\'f3w Maj\'f3w. Nie chodzi te\'bf
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx5472\tx5904\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 o
\tab to, aby napisa\'e6 na nowo histori\'ea lud\'f3w Ameryki \'8crodkowej - lecz
\par o\tab to, aby przy niekt\'f3rych wnioskach, jakie wyci\'b9gni\'eato opieraj\'b9c si\'ea na
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa480\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx5472\tx5904\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 tysi\'b9cach informacji, postawi\'e6 znaki zapytania.
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa240\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx5472\tx5904\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab Nieporozumienia w dochodzeniu do prawdy
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx5472\tx5904\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab Podania Aztek\'f3w i Maj\'f3w - najpot\'ea\'bfniejszych kiedy\'9c lud\'f3w
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx5472\tx5904\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
Meksyku - m\'f3wi\'b9 niedwuznacznie o bogach ich przodk\'f3w, o bogach, kt\'f3rzy po przybyciu na Ziemi\'ea dzia\'b3ali jako nauczyciele. Podania te opisuj\'b9, \'bfe z nieba spad\'b3 ogie\'f1 i \'bfe wielki potop o ma\'b3y w\'b3os nie
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 unicestwi\'b3 rodzaju ludzkiego.
\par \tab Najistotniejsze z tych przekaz\'f3w przetrwa\'b3y \'bf\'b9dz\'ea niszczenia, jak\'b9 pa\'b3ali chrze\'9ccija\'f1scy misjonarze, powsta\'b3y bowiem albo w trakcie, albo po hiszpa\'f1skich podbojach. S\'b9 to:
\par \tab - Popol Vuh, \'9cwi\'eata ksi\'eaga Maj\'f3w-Quiche. Spisana oko\'b3o roku
\par \tab \tab 1530 w j\'eazyku Maj\'f3w-Quiche graf\'b9 \'b3aci\'f1sk\'b9.
\par }\pard \ql \fi-288\li576\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\tx1152\faauto\rin0\lin576\itap0 {\f2\insrsid2974352 - Ksiggi Chilam Balam zawieraj\'b9ce mity i kroniki historyczne. Spisane w XVI wieku w j\'eazyku Maj\'f3w grafi\'b9 \'b3aci\'f1sk\'b9.
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 \tab 
- Staroameryka\'f1skie r\'eakopisy obrazkowe.
\par }\pard \ql \fi-288\li576\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\tx1152\faauto\rin0\lin576\itap0 {\f2\insrsid2974352 - Dokumenty kronikarzy hiszpa\'f1skich, kt\'f3rzy byli naocznymi \'9cwiadkami podboju Maj\'f3w i Aztek\'f3w.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \'8fr\'f3d\'b3a te licz\'b9 sobie w najlepszym razie 450 lat. Trzeba wi\'eac zada\'e6
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 pytanie, czy tak "m\'b3ode" ksi\'eagi mog\'b9 zawiera\'e6 informacje na temat wizyt istot pozaziemskich na naszym globie, kt\'f3re - je\'9cli w og\'f3le!
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 -\tab 
przyby\'b3y tu przed tysi\'b9cami lat, nie za\'9c w XVI wieku?
\par \tab Znam muzu\'b3man\'f3w, kt\'f3rzy potrafi\'b9 wyrecytowa\'e6 z pami\'eaci, sura po surze, ca\'b3y Koran. Spotka\'b3em r\'f3wnie\'bf chrze\'9ccijan, kt\'f3rzy maj\'b9 w g\'b3owie ca\'b3y Nowy Testament, oraz \'bfyd\'f3w, kt\'f3rzy na zawo\'b3anie wywo
\'b3uj\'b9
\par z\tab pami\'eaci Pentateuch, czyli pi\'ea\'e6 pierwszych ksi\'b9g Starego Testamentu.
\par \sect }\sectd \margrsxn1584\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 Nawet je
\'9cli nie na pami\'ea\'e6, nie s\'b3owo w s\'b3owo, to przecie\'bf wielu wiernych zna podstawowe tre\'9cci wyznawanej przez siebie religii. Gdyby w trakcie jakiej\'9c straszliwej wojny wszystkie egzemplarze Biblu na \'9cwiecie zamie\-ni\'b3y si\'ea
 w popi\'f3\'b3, to zapewne prze\'bfy\'b3oby paru kap\'b3an\'f3w, misjonarzy
\par i\tab ludzi pobo\'bfnych - Pismo \'8cwi\'eate zmartwychwsta\'b3oby w\'f3wczas
\par i\tab zosta\'b3o spisane wprost z ich pami\'eaci, powsta\'b3yby nowe-stare Biblie
\par -\tab podobnie jak to si\'ea dzia\'b3o od dw\'f3ch tysi\'eacy lat z kopiami
\par pierwotnych tekst\'f3w, z kt\'f3rych \'bfaden niejestju\'bf dzi\'9c tekstem naprawd\'ea pierwotnym. To samo zdarzy\'b3o si\'ea w XVI wieku w Ameryce \'8crodkowej. Kap\'b3ani i wodzowie plemion gromadzili podania i legendy z czas\'f3
w, kiedy ich lud odwiedzili bogowie. Nowy by\'b3 tylko papier, na kt\'f3rym pisano - same informacje jednak mog\'b3y liczy\'e6 tysi\'b9ce lat.
\par \tab Indianie nawracali si\'ea na wiar\'ea chrze\'9ccija\'f1sk\'b9 tylko z pozoru, bo 
\par obawiali si\'ea o w\'b3asne \'bfycie. Jeszcze przez wiele pokole\'f1 byli przywi\'b9zani do dawnych wierze\'f1. Opowiadanie legend u\'b3atwia\'b3o im egzystencj\'ea
\par i\tab uspokaja\'b3o sumienie. Jeszcze po dzi\'9c dzie\'f1 ich my\'9cli i serce nale\'bf\'b9 do
\par dawnej wiary. Pisze o tym Wolfgang Cordan, specjalista w dziedzinie maistyki i t\'b3umacz Popol liuh:
\par \tab "Do dzi\'9c nie zostali zhispanizowani. Uparcie zachowywali w\'b3asne
\par \sect }\sectd \margrsxn1584\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
stroje, organizacj\'ea plemienn\'b9, j\'eazyk. Ich katolicyzm nie jest wart
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\tx1152\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 z\'b3amanego szel\'b9ga. W le\'bf\'b9cym w g\'f3rzystych rejonach Gwatemali mie\'9ccie Chichicastenango ko\'9ccio\'b3y przeobrazili na powr\'f3
t w miejsca poga\'f1skich obrz\'b9dk\'f3w, a w ka\'bfd\'b9 niedziel\'ea Majowie-Quiche urz\'b9\-dzaj\'b9 na pobliskim wzg\'f3rzu ofar\'ea ca\'b3opaln\'b9 ku czci boga p\'b3odno\'9cci Alx'Ik." [2]
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Opisy hiszpa\'f1skich naocznych \'9cwiadk\'f3w w bardzo niewielkim stop-
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 niu pozwalaj\'b9 zrozumie\'e6 mitologi\'ea i \'9cwiat wierze\'f1 podbitych lud\'f3w, s\'b9 to bowiem przede wszystkim "dokumenty sporz\'b9dzane dla publiczno\'9c
ci hiszpa\'f1skiej" [3] - przyk\'b3adem takich relacji mog\'b9 by\'e6 cztery d\'b3ugie 
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa480\nowidctlpar\tx288\tx576\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 cartas (listy), jakie napisa\'b3 Cortes mi\'eadzy rokiem 1519 a 1525 do cesarza Karola V. [4] W listach tych przedstawia\'b3 wszystko z w\'b3
asnego punktu widzenia, i ma\'b3o obchodzi\'b3o go "poga\'f1stwo dzikich". Tre\'9c\'e6 ksi\'b9g india\'f1skich jest bardziej miarodajna.
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab \tab Pisma z okresu jutrzenki ludzko\'9cci
\par \tab Le\'bf\'b9 przede mn\'b9 trzy przek\'b3ady Popol Vuh. Najstarszy wyszed\'b3
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 w\tab 
1861 r. spod pi\'f3ra abbe Brasseura de Bourbourg [5], kolejna wersja
\par ukaza\'b3a si\'ea w roku 1944 [6], trzecia za\'9c w 1962 [7]. Popol liuh zawiera najstarsze legendy Maj\'f3w-Quiche - mo\'bfna powiedzie\'e6, \'bfejest tojakby Stary Testament tego plemienia. Wersja oryginalna przepad\'b3a bez \'9c
ladu. Profesor Schultze-Jena napisa\'b3:
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 "Mo\'bfna tylko przypuszcza\'e6, \'bfe jaki\'9c utalentowany Indianin z Cuma-
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab rcaah-Utatlan, ochrzczony imieniem Diego Reynoso i wyuczony
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\tx1152\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 w czytaniu i w pisaniu przez p\'f3\'9fniejszego biskupa Marroquina, ow\'b3adni\'eaty g\'b3\'eaboko zakorzenion\'b9 i z dawien dawna piel\'eagnowan\'b9
\par \sect }\sectd \margrsxn1296\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\tx1152\faauto\rin0\lin288\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 sk
\'b3onno\'9cci\'b9 swojej rasy do zachowywania spu\'9ccizny ojc\'f3w, oko\'b3o 
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 1530 roku jako pierwszy przeni\'f3s\'b3 w swoim j\'eazyku ojczystym [...] na papier legendy Maj\'f3w-Quiche." [6]
\par \tab R\'eakopis ten, przechowywany trwo\'bfliwie w ukryciu, odnalaz\'b3 domini\-kanin Francisco Ximenez dopiero z pocz\'b9tkiem XVIII wieku u Indian
\par z\tab Chichicastenango, kt\'f3rzy -jak twierdzi Wolfgang Cordan - do dzi\'9c
\par ho\'b3duj\'b9 starym poga\'f1skim zwyczajom. Legend\'ea Maj\'f3w-Quiche, prze\-t\'b3umaczon\'b9 na hiszpa\'f1ski przez Ximeneza, wyszpera\'b3 przebieg\'b3y abbe Brasseur w Bibliotece Uniwersyteckiej w Madrycie.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Na najstarsza wersj\'ea Popol Iiuh sk\'b3ada si\'ea 56 stron formatu 16 x 26
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 cm. Strony zosta\'b3y zapisane dwustronnie - po lewej znajduje si\'ea tekst oryginalny, po prawej hiszpa\'f1skie t\'b3umaczenie. To jest w\'b3a\'9cnie utw\'f3
r, o\tab kt\'f3rym Cordan m\'f3wi: "Ksigga Rady - Popol liuh nale\'bfy do
\par najwspanialszych zabytk\'f3w pi\'9cmiennictwa z okresu jutrzenki ludzko\-\'9cci". [7]
\par \tab T\'b3umaczenia Popol Vuh r\'f3\'bfni\'b9 si\'ea mi\'eadzy sob\'b9, zale\'bfnie od akcent\'f3w, 
\par jakie k\'b3adli w tek\'9ccie kolejni t\'b3umacze - zale\'bfa\'b3o to zar\'f3wno od czas\'f3w, wjakich \'bfyli, jak i od ich wykszta\'b3cenia. Je\'bfeli na przyk\'b3ad w tek\'9ccie by\'b3a mowa o krzy\'bfu, zakonnicy rozumieli to oczywi\'9c
cie jako Chrystusowy
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 Krzy\'bf
 na Golgocie - cho\'e6 dla Maj\'f3w krzy\'bf by\'b3 symbolem Wszech-
\par \'9cwiata. Je\'bfeli w tek\'9ccie pojawiaj\'b9 si\'ea m\'b3od\'bfie\'f1cy zd\'b9\'bfaj\'b9cy ku Plejadom, to dzisieisi etnografowie od razu robi\'b9 z tego fragmentu kawa\'b3ek mitologii. I wcale im nie przeszkadza, \'bfe poj\'eacie mitu stanowi\'b3
o dla Maj\'f3w chi\'f1szczyzn\'ea! Ksi\'eagi te by\'b3y dla nich przecie\'bf tak samo
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
prawdziwe i szczere we wszystkim, co przekazywa\'b3y, jak Ewangelia dla chrze\'9ccijan.
\par \tab Teraz musimy d\'9fwiga\'e6 ten krzy\'bf: ka\'bfdy przek\'b3ad nosi pi\'eatno nadane mu - oczywi\'9ccie w najlepszej wierze - przez t\'b3umacza interpretuj\'b9cego poj\'eacia stosowane przez Maj\'f3w zgodnie z duchem swojej epoki.
\par \sect }\sectd \margrsxn1296\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 \tab 
Popol Vuh zaczyna si\'ea nast\'eapuj\'b9cym stwierdzeniem:
\par [Wszystkie cytaty z Popo! Vuh zaczerpni\'eato z: Popol Vuh. Ksi\'eaga Rady narodu Quiche, prze\'b3o\'bfyli Halina Czarnocka i Carlos Marrodan Casas, opracowa\'b3a
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 i\tab wst
\'eapem opatrzy\'b3a El\'bfbieta Siarkiewicz, Warszawa 1980.]
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\tx1152\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 "Oto pocz\'b9tek starodawnych dziej\'f3w miejsca zwanego Quiche. Tu opiszemy i rozpoczniemy starodawne opowie\'9cci, pocz\'b9tek i po\-
chodzenie wszystkiego, co dokonane zosta\'b3o w mie\'9ccie Quiche przez plemiona narodu Quiche. I tu uka\'bfemy, og\'b3osimy i opowiemy to, co by\'b3o ukryte, a co odkryli Tzacol, Bitol, Alom, Quaholom, kt\'f3rzy zw\'b9 si\'ea Hunahpu-Vuh, Hunalp\'f1
-Utiu, Zaqui-Nima-Tziis, Tepeu Gucu-
\par \sect }\sectd \margrsxn2304\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
matz, U Qux Cho, U Qux Pal\'f3, Ah Raxa Lac, Ah Raxa Tzei, tak
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\tx1152\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 nazywani. I przytoczymy te\'bf s\'b3owa, wsp\'f3ln\'b9 opowie\'9c\'e6 o Babce 
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 i Dziadku, kt\'f3rych imiona brzmi\'b9 Ixpiyacoc i Ixmucane [...]." Nieco dalej nieznany india\'f1ski autor nadmienia, \'bfe tekst spisano
\par dopiero za czas\'f3w chrze\'9ccija\'f1stwa - mo\'bfna wi\'eac odnie\'9c\'e6 wra\'bfenie, i\'bf autor uk\'b3ada\'b3 histori\'ea swojego ludu w ukryciu, obawiaj\'b9c si\'ea zdemas\-kowania i dlatego zabezpiecza\'b3 swoje teksty - o ile by\'b3o to w og\'f3
le mo\'bfliwe wobec tak odmiennego sposobu my\'9clenia Hiszpan\'f3w - do\-stosowuj\'b9cje w miar\'ea mo\'bfliwo\'9cci do nauk chrze\'9ccija\'f1stwz. Mimo tych ust\'eapstw potwierdza jednak, \'bfe jego wersja Popol Iiuh wywodzi si\'ea
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 z\tab 
pradawnego, tajemnego dzie\'b3a:
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\tx1152\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 "Istnia\'b3a kiedy\'9c pierwsza ksi\'eaga, napisana w dawnych czasach, ale obliczejej zakrytejest przed badaczem i my\'9clicielem. Wspania\'b3y by\'b3
 to opis i opowie\'9c\'e6 o tym, jak zako\'f1czy\'b3o si\'ea tworzenie ca\'b3ego nieba
\par \sect }\sectd \margrsxn1584\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 \tab 
i ziemi [...]"
\par \tab Poetyckim zdaniem, \'bfe najpierw "wszystko znajdowa\'b3o si\'ea w zawie\-szeniu, w spokoju, w ciszy", autor nawi\'b9zuje do genezy, do historii powstania swojego ludu. M\'f3wi, \'bfe nie by\'b3o w\'f3wczas ani ludzi, ani zwierz\'b9t, ani ro\'9c
lin, ani ska\'b3 - "jedno tylko niebo istnia\'b3o", a wszystko by\'b3o pogr\'b9\'bfone "w ciemno\'9cciach, w nocy", bo nie \'9cwieei\'b3o w\'f3wczas
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 jeszcze s
\'b3o\'f1ce.
\par \tab Abbe Brasseur, kt\'f3ry, jak wiemy, nauczy\'b3 si\'ea j\'eazyka Maj\'f3w, roz\-mawia\'b3 z Indianami owej epoki i mia\'b3 dost\'eap do jeszcze starszej wersji Popol Vuh, niezwykle precyzyjnie opisuje, w jaki spos\'f3b bogowie wy\'b3onili si\'ea
 z ciemno\'9cci:
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 "Obserwowano ich przybycie, ale nie rozumiano, sk\'b9d przychodz\'b9.
\par Mo\'bfna powiedzie\'e6, \'bfe w tajemniczy spos\'f3b wy\'b3onili si\'ea z morza albo,
\par \sect }\sectd \margrsxn2448\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 \tab 
podobni bogom z mit\'f3w greckich, zst\'b9pili z nieba." [5]
\par \tab Tego, co dodaje w formie wyja\'9cnienia, cz\'easto w przypisach, dowie\-dzia\'b3 si\'ea Brasseur od samych Maj\'f3w - s\'b9 to wi\'eac komentarze do pierwotnego \'9fr\'f3d\'b3a Otrzymane z pierwszej r\'eaki. Je\'bfeli po lekturze przek\'b3adu cz\'b3
owiek odniesie wra\'bfenie, \'bfe wed\'b3ug Maj\'f3w \'bfycie wysz\'b3o z\tab morza - to b\'eadzie to niejako antycypacja najnowszych hipotez
\par dotycz\'b9cych powstania \'bfycia - Brasseur potrafi to skomentowa\'e6 opieraj\'b9c si\'ea na informacjach, kt\'f3re sam zdoby\'b3:
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 "Nie by\'b3o jeszcze cz\'b3owieka ni zwierz\'eacia, ptak\'f3w, ryb, krab\'f3w, drzew, kamieni, pieczar, w\'b9woz\'f3w, zi\'f3\'b3 ani las\'f3
w - jedno tylko niebo istnia\'b3o. Nie pokaza\'b3o si\'ea jeszcze oblicze ziemi."
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 \tab 
Czy pod poj\'eaciem morze rozumiano \'f3w prabulion czy prazup\'ea,
\par w\tab kt\'f3rej pod wp\'b3ywem si\'b3 pozaziemskich powsta\'b3o \'bfycie? By\'b3oby to
\par zgodne ze wsp\'f3\'b3czesnymi nam pogl\'b9dami, lecz w takim razie wszystkich interpretator\'f3w mit\'f3w trzeba by odes\'b3a\'e6 po nauk\'ea do teoretyk\'f3w ewolucji! Coraz wi\'eacej wybitnych przyrodoznawc\'f3w - na czele z sir Fredem Hoylem, kt\'f3
ry zdoby\'b3 \'9cwiatow\'b9 s\'b3aw\'ea dzi\'eaki badaniom w dzie\-dzinie astronomu - reprezentuje pogl\'b9d, \'bfe powstanie \'bfycia w prazupie nie by\'b3o spraw\'b9 przypadku, lecz \'bfe jego struktura biologiczna zosta\'b3a przeobra\'bfona pod wp\'b3
ywem gen\'f3w pochodz\'b9cych z Kosmosu. Francis
\par Crick - laureat Nagrody Nobla z 1962 roku, kt\'f3r\'b9 otrzyma\'b3 za
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa480\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 odkrycie DNA, materialnego no\'9cnika informacji genetycznych - zdzi\-wi\'b3 (przestraszy\'b3?) kr\'eagi fachowc\'f3
w przedstawieniem teorii sterowanej panspermu, wedle kt\'f3rej nieznana cywilizacja na wysokim stopniu rozwoju wys\'b3a\'b3a na Ziemi\'ea przed miliardami lat w g\'b3owicy bez\-za\'b3ogowego statku kosmicznego mikroorganizmy, kt\'f3re mia\'b3y si\'ea
 rozmno\'bfy\'e6 w pramorzu.
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab Problemy z identyfkacj\'b9
\par \tab W ciemno\'9cciach "nic si\'ea nie porusza\'b3o ani nie przesuwa\'b3o, ani nie 
\par wydawa\'b3o d\'9fwi\'eaku na niebie", w morzu ciszy i czerni poruszali si\'ea tylko stw\'f3rcy schowani "pod pi\'f3rami zielonymi i b\'b3\'eakitnymi". "Tylko
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 Stw\'f3rca, Tw
\'f3rca, Tepeu, Gucumatz, Rodzice znajdowali si\'ea w wodzie otoczeni jasno\'9cci\'b9."
\par \tab Imi\'ea dwoistej postaci Tepeu Gucumatz to tylko inna wesja imienia Kukulcan, kt\'f3rej u\'bfywano na Jukatanie, to\'bfsama z wersj\'b9 imienia azteckiego ksi\'eacia-kap\'b3ana Quetzalcoatla, wyp\'eadzonego z Tollan,
\par a\tab czczonego jak boga. Pomijaj\'b9c to niekt\'f3rzy specjali\'9cci wywodz\'b9
\par b\'b3\'eakitny kolor jego odzienia od barwnych pi\'f3r ptaka quetzala. Abbe Brasseur wyja\'9cnia w swoim przek\'b3adzie: "S\'b3owo rax zar\'f3wno w j\'eazyku quiche, jak i cakchiquel stosowano na oznaczenie koloru b\'b3\'eakitnego i\tab zielonego."
\par }\pard \ql \fi-288\li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 [Cakchiquelowie - lud z Gwatemali nale\'bf\'b9cy do grupy Maj\'f3w] 
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Niewa\'bfne, czy by\'b3y b\'b3\'eakitne, czy zielone - pi\'f3r quetzala nie mo\'bfna
\par by\'b3o pomyli\'e6 z b\'b3\'eakitnym ubraniem, bo w okresie stworzenia ptak\'f3w jeszcze nie by\'b3o. Kronikarz Maj\'f3w wymienia kolorowe pi\'f3ra po to, \'bfeby z\tab kojarz\'b9cym si\'ea natychmiast ptakiem quetzalem da\'e6 wyobra\'bfenie
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 o\tab 
barwach ubra\'f1, jakie mieli na sobie nieznani przybysze, kiedy bardzo
\par dawno temu wy\'b3onili si\'ea z ciemno\'9cci.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 W b\'b3\'eakitnych ubraniach przybyli z niemej czerni Wszech\'9cwiata. Nic
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 nowego. Niezliczone mity, na przyk\'b3ad z wysp m\'f3rz po\'b3udniowych,
\par \sect }\sectd \margrsxn2448\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 cho\'e6
by z Kiribati, twierdz\'b9 zgodnie, \'bfe owe istoty nie by\'b3y ani zwierz\'eatami, ani szamanami - czyli osobami kultowymi, kt\'f3re pr\'f3buj\'b9 nawi\'b9zywa\'e6 kontakty z duchami b\'b9d\'9f duszami zmar\'b3ych - nawet je\'9cli ich zdolno\'9cci por
\'f3wnywano ze zdolno\'9cciami zwierz\'b9t.
\par \tab Nie, w tym przypadku chodzi o "m\'eadrc\'f3w, wielkich my\'9clicieli" kt\'f3rych okre\'9clano mianem "Serca Nieba". Brasseur twierdzi w swoim przek\'b3adzie wyra\'9fnie, \'bfe trzej prabogowie, kt\'f3rych "nazywano pioru\-nem, b\'b3yskawic\'b9 i pr
\'eadko\'9cci\'b9", zst\'b9pili z nieba razem z bogiem
\par \sect }\sectd \margrsxn2592\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 o\tab 
dwoistej postaci Tepeu Gucumatzem.
\par \tab W tym miejscu musz\'ea pr\'eadko zaj\'b9\'e6 stanowisko wobec inwektyw, jakimi obrzucili mnie etnografowie, a nawet - jakie to kole\'bfe\'f1skie -\tab psycholodzy. Mia\'b3em bowiem niegdy\'9c czelno\'9c\'e6 zinterpretowa\'e6
\par "piorun" i "b\'b3yskawic\'ea" nie tak, jak dopuszcza to przenaj\'9cwi\'eatszy
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
kanon uniwersyteckich katedr. Twierdz\'b9 one mianowicie, \'bfe s\'b9 to zjawiska na wskro\'9c naturalne, a ludzie prymitywni, nie potrafi\'b9cy zrozumie\'e6 przyczyn tajemniczych grzmot\'f3w i b\'b3ysk\'f3w z nieba, na\-dawali im znamiona bosko\'9cci.

\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Nie trzeba mnie przekonywa\'e6, \'bfe religie przyrody istniej\'b9. Odwa\'bf\'ea si\'ea
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 jednak zada\'e6 nast\'eapuj\'b9ce pytanie: Czy zjawiska przyrody potrafi\'b9
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 m\'f3wi\'e6
? A to zdarza si\'ea w starych legendach. Czy nadaj\'b9 prawa, ucz\'b9 ludzi? Co za zjawisko przyrody da\'b3o Moj\'bfeszowi dziesi\'eacioro przyka\-
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 za\'f1? Czy to grzmoty i b\'b3yskawice podyktowa\'b3y prorokowi Henochowi
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 ca\'b3e fragmenty jego fenomenalnej ksi\'eagi astronomicznej ? Czy pradawni Majowie zwracali si\'ea do zjawisk przyrody, kiedy okre\'9clali je mianem "m\'eadrc\'f3
w, wielkich my\'9clicieli"? Czy to b\'b3yskawica, piorun i pr\'eadko\'9c\'e6 postanowi\'b3y niegdy\'9c w trakcie tajemnej narady stworzy\'e6 pierwszego cz\'b3owieka ?
\par \tab Mo\'bfna jeszcze zrozumie\'e6, \'bfe interpretatorom minionych generacji nie przysz\'b3o na my\'9cl inne wyja\'9cnienie tych fakt\'f3w - niestety ich opinie przedosta\'b3y si\'ea do czasopism fachowych i utrudni\'b3
y adeptom nauki spojrzenie z nowej perspektywy. Czuj\'ea si\'ea, jak gdyby pr\'f3bowano mi wyg\'b3adzi\'e6 zwoje kory m\'f3zgowej, kiedy pod koniec naszego stulecia,
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 z\tab 
pozoru tak nowoczesnego, post\'eapuje si\'ea nadal tak, jakby na wyja\'9c-
\par nienie sensu mit\'f3w o stworzeniu nie istnia\'b3y rozs\'b9dniejsze metody ni\'bf wymy\'9clanie "religii przyrody". Upieranie si\'ea przy takiej interpretacji jest tylko wynikiem obaw, \'bfe w\'b3\'b9czenie do akademickiego modelu
\par \sect }\sectd \margrsxn2304\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 \'9c
wiata tezy o wizycie istot pozaziemskich na Ziemi doprowadzi do zawalenia ca\'b3y gmach nauki. "Przyzna\'e6 si\'ea do pomy\'b3ki to przecie\'bf 
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa480\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 nic innego, jak przyzna\'e6 si\'ea, \'bfe dzi\'9c jest si\'ea m\'b9drzejszym ni\'bf wczo\-raj" - stwierdzi\'b3 kiedy\'9c
 nie bez racji Johann Caspar Lavater (1742-1801). Ja\'9cnie o\'9cwieceni panowie naukowcy nie b\'ead\'b9 musieli si\'ea wstydzi\'e6, je\'9cli porzuc\'b9 w ko\'f1cu sw\'f3j przestarza\'b3y i niesp\'f3jny obraz \'9cwiata.
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa240\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab Zadziwiaj\'b9ce eksperymenty
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab Po kilku nieudanych eksperymentach bogom z Popol Iluh uda\'b3o si\'ea stworzy\'e6 cz\'b3owieka, kt\'f3ry oczywi\'9ccie mia\'b3 jeszcze bardzo niewiele wsp\'f3
lnego z naszym wyobra\'bfeniem o Homo sapiens. Przekaz \'9cwiadczy
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 o\tab tym, \'bf
e w eksperymentach, w kt\'f3rych chodzi\'b3o o stworzenie pierw-
\par szego cz\'b3owieka, na pewno nie stosowano ziemskiego aktu zap\'b3od\-nienia:
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 "Oto imiona pierwszych ludzi, kt\'f3rzy zostali stworzeni i utworzeni:
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab pierwszym cz\'b3owiekiem by\'b3 Balam-Quitze, drugim Balam-Acab,
\par \sect }\sectd \margrsxn1584\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
trzecim Mahucutah i czwartym Iqui-Balam. Takie s\'b9 imiona naszych
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 pierwszych matek i ojc\'f3w. M\'f3wi si\'ea, \'bfe oni zostali tylko stworzeni i utworzeni, nie mieli matki, nie mieli ojca. Nazywano ich tylko 
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 m\'ea\'bfami. Nie zrodzili si\'ea z kobiety, nie zostali sp\'b3odzeni przez Stw\'f3rc\'ea i Tw\'f3rc\'ea, przez Rodzic\'f3w. Jedynie moc\'b9 nadprzyrodzon\'b9
, za spraw\'b9 czar\'f3w, zostali stworzeni i utworzeni przez Stw\'f3rc\'ea i Tw\'f3rc\'ea,
\par \tab Rodzic\'f3w Tepeu i Gucumatza."
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Jak w wi\'eakszo\'9cci relacji o stworzeniu tak\'bfe w tej legendzie do aktu
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 powstania rodzaju ludzkiego mieszaj\'b9 si\'ea bogowie. Ale produkt stwo\-rzenia by\'b3 zbyt udany - m\'f3g\'b3 si\'ea sta\'e6 w ko\'f1cu niebezpieczny dla
\par \sect }\sectd \margrsxn1296\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 stw\'f3rc\'f3w:

\par \tab "Zostali obdarzeni rozumem; spojrzeli i natychmiast wzrok ich
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 si\'eagn\'b9\'b3 daleko, zdo\'b3ali ujrze\'e6, zdo\'b3ali pozna\'e6 wszystko, co istnieje na
\par \'9cwiecie. Kiedy patrzyli, w jednej chwili widzieli wszystko, co ich
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 otacza\'b3o, i ogl\'b9dali wok\'f3\'b3 siebie sklepienie niebieskie i okr\'b9g\'b3e oblicze ziemi. Widzieli wszystkie rzeczy zakryte [odleg\'b3o\'9cci\'b9
], bez potrzeby ruszania si\'ea z miejsca; natychmiast widzieli \'9cwiat i jednakowo dobrze
\par \sect }\sectd \margrsxn1584\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 \tab 
z miejsca, gdzie si\'ea znajdowali, widzieli go."
\par \tab To, \'bfe wytwory mog\'b3y sta\'e6 si\'ea r\'f3wne stw\'f3rcom, a nawet od nich m\'b9drzejsze, nie podoba\'b3o si\'ea "Rodzicom", pr\'eadko wi\'eac ograniczyli nadzwyczajne mo\'bfliwo\'9cci swoich twor\'f3w:
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 "W\'f3wczas Serce Nieba cisn\'b9\'b3 im oparem w oczy, kt\'f3re zamgli\'b3y si\'ea jak powierzchnia lustra, gdy na nie chuchn\'b9\'e6. Oczy ich za\'e6mi\'b3y si
\'ea 
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 i mogli widzie\'e6jedynie to, co by\'b3o blisko, tylko to by\'b3o dla nichjasne.
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 W taki oto spos
\'f3b zosta\'b3y zniszczone m\'b9dro\'9c\'e6 i wszelka wiedza
\par owych czterech ludzi, kt\'f3rzy s\'b9 \'9fr\'f3d\'b3em i pocz\'b9tkiem [rasy quiche].
\par Tak zostali stworzeni i utworzeni nasi dziadkowie, nasi ojcowie, za
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab spraw\'b9 Serca Nieba, Serca Ziemi."
\par \tab Mojej hipotezy dotycz\'b9cej powstania Homo sapiens nie da si\'ea sformu\'b3owa\'e6 kr\'f3cej: "Z Serca Nieba, z Serca Ziemi" - by\'b3y to bowiem hybrydy o ziemskiej materii cia\'b3a i pozaziemskim rozumie.
\par \tab W Popol Vuh mo\'bfna znale\'9f\'e6 zadziwiaj\'b9ce stwierdzenia:
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin288\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 "Byli tam w
\'f3wczas w wielkiej ilo\'9cci ludzie czarni i \'b3udzie biali, ludzie r\'f3\'bfnych radzaj\'f3w, ludzie r\'f3\'bfnych j\'eazyk\'f3w, kt\'f3re wprawia\'b3y w po-
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab dziw, gdy si\'ea ich s\'b3ucha\'b3o."
\par \tab W innym przek\'b3adzie tekst ten brzmi bardzo podobnie:
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 "I \'bfyli tam\'bfe w b\'b3ogo\'9cci ludzie o ciemnej i jasnej barwie sk\'f3ry. Przyjemnie wygl\'b9dali owi ludzie, przyjemny by\'b3 ich j\'eazyk, uwa\'bf
ne ich ucho." [6]
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Ten fragmentjest znamienny przede wszystkim dlatego, \'bfe praprzod-
\par kowie Maj\'f3w nie mogli mie\'e6 poj\'eacia o istnieniu ludzi bia\'b3ej i czarnej
\par barwie sk\'f3ry. Ameryki \'8crodkowej jeszcze nie odkryto, kiedy po-
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 wstawa\'b3a ksi\'eaga Popol Vuh !
\par \tab Godna uwagi jest te\'bf informacja, \'bfe na pocz\'b9tku wszyscy m\'f3wili
\par \sect }\sectd \margrsxn2304\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 jednym j\'ea
zykiem, zanim - jak w Biblii podczas budowy Wie\'bfy Babel
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 -\tab zacz\'eato m\'f3wi\'e6 "r\'f3\'bfnymi j\'eazykami". Jaki j\'eazyk m\'f3g\'b3 by\'e6 pocz\'b9tkowo
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa480\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 wsp\'f3lnym j\'eazykiem wszystkich ludzi? Przed pojawieniem si\'ea istot pozaziemskich \'bfycie hominid\'f3w by\'b3o t\'eap\'b9 wegetacj\'b9
. Dopiero po zastosowaniu \'9cwiadomej, sztucznej mutacji hominidy uzyska\'b3y umiej\'eat\-no\'9c\'e6 uczenia si\'ea, pierwszym za\'9c j\'eazykiem, jakim m\'f3wi\'b3y wszystkie narody, by\'b3 j\'eazyk "bog\'f3w".
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa240\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab \'8clady pobytu
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Podobnie jak inne mity religijne, r\'f3wnie\'bf Popol Iiuh informuje
\par \sect }\sectd \margrsxn1296\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 o\tab wybra\'f1
cach, kt\'f3rzy znikn\'ea\'b3i w niebie. To samo, co w Biblii przytrafi\'b3o
\par si\'ea Henochowi i Eliaszowi, prze\'bfyli r\'f3wnie\'bf w prastarym \'9cwiecie Maj\'f3w niekt\'f3rzy wybra\'f1cy:
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 "W ten wi\'eac spos\'f3b po\'bfegnali si\'ea i natychmiast znikn\'eali tam, na szczycie g\'f3ry Hacawitz. Nie zostali pogrzebani przez swoje \'bf
ony ani przez swych syn\'f3w, gdy\'bf nie widziano, w co si\'ea przemienili, gdy znikn\'eali."
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab "Znikn\'eali" - co wcale nie znaczy, \'bfe wynie\'9cli si\'ea cichaczem, pozostawili bowiem po sobie bardzo dziwne \'9clady - przypomnienie dla tych, co b\'ead
\'b9 \'bfyli w przysz\'b3ych tysi\'b9cleciach, ostrze\'bfenie przed mani\'b9 
\par wielko\'9cci, \'bfe \'b3udzie s\'b9 koron\'b9 stworzenia, i \'bfeby nie s\'b9dzi\'b3i, i\'bf nie ma od nich nic wspanialszego:
\par \tab "[...] Potem pozostawi\'b3 Balam-Quitze znak swego istnienia: - To
\par \sect }\sectd \margrsxn2304\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 b\'eadzie pami
\'b9tka, kt\'f3r\'b9 wam zostawiam. To b\'eadzie wasza pot\'eaga.
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 \'afegnam si\'ea pe\'b3en smutku - doda\'b3. Wtedy zostawi\'b3 znak swego istnienia, Pizom-Gaga\'b3, tak nazywany, kt\'f3rego zawarto\'9c\'e6 by\'b3
a niewidoczna, by\'b3a bowiem zawini\'eata i nie mog\'b3a zosta\'e6 rozwini\'eata; nie mo\'bfna by\'b3o dostrzec szwu, gdy\'bf nikt nie widzia\'b3, kiedy zosta\'b3a zawini\'eata."
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab C\'f3\'bf jednak znajdowa\'b3o si\'ea w pakunku zwanym Pizom-Gaga\'b3?
\par Wolfgang Cordan [7] twierdzi, \'bfe okre\'9clenie to w j\'eazyku quiche zna\-czy\'b3o "Nikt nie wiedzia\'b3, co to jest". Opieraj\'b9c si\'ea na temacie tego wyrazu Cordan wysuwa przypuszczenie, \'bfe chodzi\'b3o zapewne o jaki\'9c szczeg\'f3lny kamie\'f1
, kt\'f3ry Majowie czci\'b3i i kt\'f3rego si\'ea zarazem oba\-wiali. Nikt przecie\'bf nie b\'eadzie si\'ea ba\'b3 zwyk\'b3ych kamieni. Dlaczego bano si\'ea w\'b3a\'9cnie tego?
\par \tab Mimo woli przychodzi mi na my\'9cl Kaaba, \'9cwi\'eato\'9c\'e6 mahometan znajduj\'b9ca si\'ea w Mekce - wyznaczonej przez proroka Mahometa na cel pielgrzymek. W po\'b3udniowo-wschodnim k\'b9cie pustego pomieszczenia pozbawionego okien znajduje si\'ea
 \'f3w Czarny Kamie\'f1 - obiekt czci, dotykany i ca\'b3owany przez pielgrzym\'f3w. Podobno przyni\'f3s\'b3 go niegdy\'9c na Ziemi\'ea archanio\'b3 Gabriel. R\'f3wnie\'bf Ark\'ea Przymierza uwa\'bfam za \'9c
lad pobytu istot pozaziemskich na naszym globie, co pr\'f3bowa\'b3em udowod\-ni\'e6 \'9cledz\'b9c dok\'b3adnie losy tej re\'b3ikwi na podstawie wszystkich za-
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
chowanych dokument\'f3w. [9] Przez analogi\'ea przychodzi mi na my\'9cl tajemnicze metalowe zwierciad\'b3o, kt\'f3re kr\'f3lowa s\'b3o\'f1ca Amaterasu przes\'b3a\'b3a w roku 660 prz. Chr. legendarnemu za\'b3o\'bfycielowi cesarstwa japo\'f1
skiego, Jimmu Tenno. Podobnie jak mahometanie do Mekki, tak samo miliony Japo\'f1czyk\'f3w pielgrzymuj\'b9 do miasta Ise na wyspie Honsiu, gdzie w Naiku, naj\'9cwi\'eatszym miejscu \'9cwi\'b9tyni, oddaj\'b9 cze\'9c\'e6 \'8cwi\'eatemu Zwierciad\'b3u, uwa
\'bfanemu za najdro\'bfszy klejnot cesarstwa. 
\par Zwierciad\'b3o jest owini\'eate troskliwie wieloma warstwami materii i nikt z\tab \'bfyj\'b9cych nie powa\'bfy\'b3 si\'ea po dzi\'9c dzie\'f1 otworzy\'e6 tego cudownego
\par pakunku.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Moi krytycy \'bf\'b9daj\'b9 uparcie, abym przedstawi\'b3 niezbite dowody, kt\'f3re
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 uzasadni\'b3yby w ich oczach moje hipotezy. O ile to mog\'ea jeszcze zrozumie\'e6, o tyle zupe\'b3nie nie potrafi\'ea poj\'b9\'e6, d\'b3aczego w naszym tak o\'9c
wieconym stu?eciu nadal nie mo\'bfna zbada\'e6 Czarnego Kamienia
\par z\tab Mekki, \'8cwi\'eatego Zwierciad\'b3a z Ise oraz pozosta\'b3o\'9cci po Arce
\par Przymierza (znajduj\'b9cych si\'ea prawie na pewno w podziemiach Bazyliki Naj\'9cwi\'eatszej Maru Panny w Aksum w Etiopii). Wszystkie te przedmioty 
\par musz\'b9 mie\'e6 jakie\'9c zadziwiaj\'b9ce pozaziemskie cechy, inaczej nie przyci\'b9\-ga\'b3yby ludzi od ponad 2500 lat (Japonia!).
\par \tab Czy religie strzeg\'b9 klucza do zrozumienia historu Ziemi? A mo\'bfe go ukrywaj\'b9? Ju\'bf czas, aby nie rani\'b9c niczyich uczu\'e6 re\'b3igijnych podda\'e6 badaniom wymienione - i jeszcze kilka innych - tajemnicze przed-
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\sa480\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
mioty. Na razie pocieszam si\'ea s\'b3owami Giovanniego Guareschi'ego (1908-I968) autora Don Camilla i Peppony, kt\'f3ry napisa\'b3: "Krytyk to kura, kt\'f3ra gdacze, gdy inne znosz\'b9 jaja!"
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa240\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab Kroniki i ksi\'eagi prorocze
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Ju\'bf m\'f3wi\'b3em, \'bfe do trzech grup \'9fr\'f3de\'b3, kt\'f3re cudem przetrwa\'b3y \'bf\'b9dz\'ea
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 niszczenia, jak\'b9 pa\'b3a\'b3 biskup Diego de Landa, nale\'bf\'b9 mi\'eadzy innymi Ksiggi Chilam Balam, w kt\'f3rych zebrano i spisano grafi\'b9 \'b3aci\'f1sk\'b9

\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 w\tab j\'ea
zyku dawnych mieszka\'f1c\'f3w Jukatanu, tak zwanym mayathan,
\par przekazy historyczne i proroctwa.
\par \tab "Chilam" znaczy "prorok", "wieszcz" albo "t\'b3umacz bog\'f3w".
\par "Balam" znaczy "jaguar". Istnieje 17 Ksi\'b9g Chilam Balam. Odr\'f3\'bfnia si\'ea je od siebie opatruj\'b9c nazw\'b9 miejsca, w kt\'f3rym by\'b3y przechowywane. S\'b9 wi\'eac Ksi\'eagi Chilam Bulam z Mani, z Balam, z Chumayel, z Ixil, z
\par Tekax etc.
\par \tab Dokumenty te datuje si\'ea na XVI- XVIII w. po Chr. Bezpo\'9credni\'b9 przyczyn\'b9 ich powstania by\'b3o to, \'bfe lud mieszkaj\'b9cy w odleg\'b3ych wsiach domaga\'b3 si\'ea od kap\'b3an\'f3w informacji o swojej przesz\'b3o\'9cci, a od
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 prorok\'f3
w przepowiadania przysz\'b3o\'9cci. W trakcie zgromadze\'f1 rytual\-nych odczytywano fragmenty ksi\'b9g niezwykle powa\'bfanych przez Ma\-j\'f3w. Nawet w naszym stuleciu u\'bfywano kolejnych kopu tych \'9cwi\'eatych przekaz\'f3w - by\'b3
 to jakby rodzaj samizdatu.
\par \tab Ksi\'eagi Chilam Balam, zebrane przez wielu kap\'b3an\'f3w, spisane przez 
\par wielu pisarzy, cz\'easto nie rozumiane, zawieraj\'b9ce b\'b3\'eadne dane, b\'ead\'b9ce mieszanin\'b9 historii i proroctw, upstrzone b\'b3\'eadami pisowni, by\'b3y lektur\'b9 bardzo trudn\'b9. Stworzenie Ziemi odbywa si\'ea w czasie, gdy historia ju\'bf si
\'ea toczy - o narodzinach boga stworzenia m\'f3wi si\'ea w zwi\'b9zku
\par z\tab p\'f3\'9fniejszym po\'bfarem ogarniaj\'b9cym \'9cwiat. Tak to ju\'bf jest z samiz-
\par datami, powstaj\'b9cymi potajemnie w mrokach historii, a do tego pod
\par okiem obcej w\'b3adzy.
\par \tab O stworzeniu Ziemi czytamy w Ksigdze Chilam Balam z Chumayel:
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 "Oto historia \'9cwiata, jak spisano j\'b9 w pradawnych epokach, bo nie min\'b9\'b3jeszcze czas sporz\'b9dzania takich ksi\'b9g... niech wi\'eac ludzie Maja wiedz
\'b9, jak narodzili si\'ea w tym kraju... Sta\'b3o si\'ea to w katun I I ahau [data], gdy objawi\'b3 si\'ea Ah Mucencab [b\'f3g, kt\'f3ry zst\'b9pi\'b3 na Ziemi\'ea]. By\'b3o to w\'f3wczas, gdy ogie\'f1 spad\'b3 z nieba, potem opad\'b3a lina, a wraz

\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 \tab z ni\'b9
 ska\'b3y i drzewa..."
\par \tab Nast\'eapnie Ah Mucencab, b\'f3g zst\'eapuj\'b9cy na Ziemi\'ea, zniszczy\'b3 insyg\-nia w\'b3adzy trzynastu bog\'f3w kosmosu Maj\'f3w. Niebo run\'ea\'b3o i podpali\'b3o ziemi\'ea. Nadszed\'b3 kres pierwszej epoki. Dla Maj\'f3w wszystko mia\'b3
o przebieg cykliczny, wkr\'f3tce wi\'eac powsta\'b3a nowa ludzko\'9c\'e6, potem 
\par kolejna, a\'bf po holocaust, jakiego dopu\'9ccili si\'ea Hiszpanie. Zdaje si\'ea, \'bfe
\par proroctwo to si\'eaga do naszych czas\'f3w:
\par \tab "Kr\'b9g b\'eadzie na niebie, Ziemia zap\'b3onie. Kauil b\'eadzie wyniesiony, [Kauil - jeden z bog\'f3w, najprawdopodobniej chodzi w tym przypadku o boga kukurydzy.]
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 b\'eadzie on wyniesiony z pocz\'b9tkiem czasu, kt\'f3ry ma nadej\'9c\'e6. Po\'bfar
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab b\'eadzie na ziemi w ten katun [data]."
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Ralph L. Roys, kt\'f3ry w 1933 roku prze\'b3o\'bfy\'b3 z mayathan na angielski
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Ksi\'eag\'ea Chilam Balam z Chumayel [11], robi nast\'eapuj\'b9cy przypis na
\par temat powy\'bfszego fragmentu:
\par \tab "Przypominaj\'b9 si\'ea nam proroctwa, zwiastuj\'b9ce przybycie hiszpa\'f1-
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 skich naje\'9fd
\'9fc\'f3w - na niebie pojawia\'b3 si\'ea ognisty p\'b3omie\'f1, kt\'f3ry
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \'9cwieci\'b3 od p\'f3\'b3nocy do wschodu s\'b3o\'f1ca... a potem znika\'b3."
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 O ile Ksi\'eagi Chilam Balam s\'b9 tak wa\'bfne w\'9cr\'f3d rzadkich \'9fr\'f3de\'b3,
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 poniewa\'bf nawi\'b9zuj\'b9 cz\'ea\'9cciowo do prawdziwych dokument\'f3w Maj\'f3w,
\par o\tab tyle wypowiedzi zawarte w Kodeksie Chimalpopoca s\'b9 niepor\'f3wnanie
\par zrozumialsze. Pracowity abbe Brasseur odkry\'b3 owe teksty w trakcie nami\'eatnych poszukiwa\'f1 staroameryka\'f1skich \'b3egend. Brasseur, geniusz j\'eazykowy, r\'f3wnie\'bf j\'eazyka Aztek\'f3w nauczy\'b3 si\'ea na tyle, \'bfe zdo\'b3a\'b3 
\par wy\'b3uska\'e6 z r\'eakopisu kronik\'ea azteckiej dynastii Ixtlix\'f3chitl [12]. Swoje\-mu znalezisku nada\'b3 imi\'ea cz\'b3owieka, kt\'f3ry nauczy\'b3 go j\'eazyka Aztek\'f3w
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 -\tab 
Chimalpopoca Galicia.
\par \tab Wed\'b3ug kodeksu - po stworzeniu nieba i ziemi przez bog\'f3w - opad\'b3 "ognisty \'9cwider. Tezcatlipoca rzuci\'b3 w d\'f3\'b3 p\'b3on\'b9cy kawa\'b3ek drewna 
\par i\tab zapa\'b3i\'b3 nim niebo". Gdy to uczyni\'b3, bogowie pocz\'eali rozwa\'bfa\'e6 kwesti\'ea,
\par kt\'f3ry z nich w przysz\'b3o\'9cci zamieszka na Ziemi:
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 "Z trosk\'b9 rozwa\'bfali to: owa z gwiezdn\'b9 szat\'b9, \'f3w bogaty gwiazdami, pani w wodzie, ten, kt\'f3ry nawiedza ludzi, ta, kt\'f3ra udeptuje Ziemi\'ea
, ten, kt\'f3ry rzuca wyl\'eag, Quetzalcoatl."
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab Wydaje si\'ea, \'bfe Quetzalcoatl by\'b3 wszechobecny.
\par \tab Kodeks Chimalpopoca twierdzi, \'bfe zaistnia\'b3y nie tylko cztery akty stworzenia \'9cwiata, lecz r\'f3wnie\'bf cztery s\'b3o\'f1ca, i dopiero w pi\'b9tej epoce widzialne sta\'b3o si\'ea s\'b3o\'f1ce, kt\'f3re widzimy dzisiaj - jest to r\'f3wnie 

\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 zadziwiaj\'b9ce jak stwierdzenie:
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 "W pi\'b9tej epoce, o czym wiedzieli starzy ludzie... w\'f3wczas stworzona
\par zosta\'b3a Ziemia, niebo... podobnie jak cztery rodzaje mieszka\'f1c\'f3w
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab Ziemi..."
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 To stworzenie Ziemi mia\'b3o podobno miejsce w 1 roku Kr\'f3lika - dla
\par nas oznacza\'b3oby to 726 rok po Chr. - data ma\'b3o wa\'bfna, ale by\'e6 mo\'bfe
\par }\pard \ql \li288\ri0\sa480\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 kronika aztecka zaczyna\'b3a si\'ea dopiero od 726 roku. To zreszt\'b9 nieistotne, kiedy si\'ea zaczyna\'b3
a - na jakiej jednak podstawie Aztecy opierali swoje twierdzenie o istnieniu "czterech rodzaj\'f3w mieszka\'f1c\'f3w Ziemi" ?
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa240\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab Kiedy S\'b3o\'f1ce by\'b3o w cieniu
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab Dramatycznie opisano w kodeksie upiorny po\'bfar \'9cwiata oraz s\'b3o\'f1ce, kt\'f3re zgas\'b3o, a wszystko spowi\'b3a czer\'f1 niesamowitej nocy:
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
"Stworzono drugie s\'b3o\'f1ce. Jego dziennym znakiem by\'b3y cztery
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 jaguary. Zwie si\'ea ono S\'b3o\'f1cem Jaguara. W\'f3wczas zdarzy\'b3o si\'ea, \'bfe niebo run\'ea\'b3o, \'bfe s\'b3o\'f1ce nie pod\'b9\'bfa\'b3o swoj\'b9 drog\'b9
. Dopiero jest po\'b3udnie, zaraz po nim nastaje noc!"
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab Zdarzy\'b3o si\'ea to podobno w epoce drugiego s\'b3o\'f1ca. Pod znakiem 
\par trzeciego s\'b3o\'f1ca niepoj\'eaty, \'9cmiertelny spektakl przeobrazi\'b3 si\'ea w kata\-strof\'ea:
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 "Zwie si\'ea ono S\'b3o\'f1cem Ognistego Deszczu. W tej epoce z nieba spada\'b3 ogie\'f1 pal\'b9c mieszka\'f1c\'f3w. A wraz z nim spada\'b3
y kamieniste piaski. Starcy powiadaj\'b9, \'bfe w\'f3wczas rozsypa\'b3y si\'ea kamieniste piaski, kt\'f3re widzimy teraz, i spi\'eatrza\'b3y si\'ea w p\'eacherzowate lawy andezytowe,
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 [Andezyt - magmowa ska\'b3a wylewna.]
\par \tab w\'f3wczas pojawi\'b3y si\'ea r\'f3\'bfne czerwonawe ska\'b3y."
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Na pewno chodzi\'b3o w tym przypadku o zjawisko znacznie powa\'bfniej-
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 sze i maj\'b9ce znacznie wi\'eakszy zasi\'eag ni\'bf "zwyk\'b3e" za\'e6mienie S\'b3o\'f1ca
\par -\tab bo przecie\'bf za\'e6mienia S\'b3o\'f1ca by\'b3y znane zar\'f3wno Majom, jak
\par i\tab Aztekom, nawet w Kodeksie Drezde\'f1skim znajduj\'b9 si\'ea tabele za\'e6mie\'f1
\par zawieraj\'b9ce dok\'b3adne dane na ten temat.
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 \tab Zdumiewaj
\'b9cy jest r\'f3wnie\'bf fakt, \'bfe Kodeks Chimalpopoca m\'f3wi 
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx9648\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 o\tab olbrzymach w epoce drugiego s\'b3o\'f1ca. Pozdrawiali si\'ea oni podobno
\par zawo\'b3aniem "Nie spadnij!", bo kto spad\'b3, gubi\'b3 si\'ea w ciemno\'9cciach. Za\'e6mienie S\'b3o\'f1ca trwa zazwyczaj kilka minut, lecz nawet wtedy jest do\'9c\'e6 jasno, \'bfeby zobaczy\'e6, gdzie stawia si\'ea nogi. Olbrzymy, o kt\'f3
rych wspomina kodeks, pojawiaj\'b9 si\'ea w wielu mitach - w niekt\'f3rych
\par rejonach naszego globu badacze odkryli nawet \'9clady ich pot\'ea\'bfnych st\'f3p odci\'9cni\'eate w ska\'b3ach osadowych.
\par \tab Ca\'b3kowitego za\'e6mienia nie da si\'ea r\'f3wnie\'bf wyja\'9cni\'e6 wielkim wybu\-chem wulkanu i wi\'b9\'bf\'b9cymi si\'ea z tym zjawiskami: deszczem ognia
\par \sect }\sectd \margrsxn1584\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx9648\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 i\tab 
piasku - niezale\'bfnie od tego, czyjest to zdarzenie lokalne czy obejmuje
\par wi\'eaksze obszary. Deszcze ognia po\'b3\'b9czone z ca\'b3kowitym za\'e6mieniem
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx9648\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 (a mo\'bf
e brakiem?) S\'b3o\'f1ca i powodziami zauwa\'bfono by bez w\'b9tpienia na ca\'b3ym \'9cwiecie.
\par \tab Wygodnejest wprawdzie rozs\'b9dnie brzmi\'b9ce t\'b3umaczenie, \'bfe fenome\-
\par ny zosta\'b3y wywo\'b3ane przez wstrz\'b9sy sejsmiczne, lecz po dok\'b3adniejszym przeanalizowaniu okazuje si\'ea zbyt proste, a nawet sprawia wra\'bfenia kuglarskiej sztuczki, pozwalaj\'b9cej omin\'b9\'e6 zagadk\'ea problemu. Nadal niemo\'bfliwe jest ca
\'b3o\'9cciowe ogarni\'eacie tego zagadnienia: kataklizm mianowicie przedstawiono nie tylko w azteckim kodeksie! Musia\'b3 by\'e6 zjawiskiem globalnym, bo opisy tego rodzaju - zbli\'bfone w tre\'9cci,
\par a\tab nawet w szczeg\'f3\'b3ach - mo\'bfna znale\'9f\'e6 w wielu legendach lud\'f3w
\par r\'f3\'bfnych region\'f3w naszego globu.
\par \tab Je\'bfeli za\'b3o\'bfymy, \'bfe by\'b3a to eksplozja kt\'f3rej\'9c z planet Uk\'b3adu S\'b3onecznego, w\'f3wczas kataklizm mia\'b3by istotnie zasi\'eag og\'f3lno\'9cwiato\-wy. S\'b3o\'f1ce uleg\'b3oby ca\'b3kowitemu za\'e6mieniu trwaj\'b9
cemu nie godziny, lecz miesi\'b9ce b\'b9d\'9f lata -jak pisz\'b9 o tym stare kroniki. Py\'b3 kosmiczny rozprzestrz\'a6ni\'b3by si\'ea w ca\'b3ym Uk\'b3adzie S\'b3onecznym, roz\'bfarzone szcz\'b9\-
\par tki cia\'b3a niebieskiego uderza\'b3yby w Ziemi\'ea, pozostaj\'b9c na jej powierz\-chni jako "czerwonawe" ska\'b3y. Rozgrzane do bia\'b3o\'9cci pociski roz\-dziera\'b3yby cienk\'b9, delikatn\'b9 pow\'b3ok\'ea naszej planety, wstrz\'b9saj\'b9c jej j\'b9
drem - a by\'b3oby to nie tylko wynikiem ostrzahi z Kosmosu, lecz r\'f3wnie\'bf przesuni\'ea\'e6 si\'b3 ci\'ea\'bfko\'9cci w obr\'eabie ca\'b3ego Uk\'b3adu S\'b3onecznego. Wybuchaj\'b9ca i rozpadaj\'b9ca si\'ea planeta pozbawi\'b3aby dotychczasowej r\'f3
wnowagi niezwykle skomplikowan\'b9 struktur\'ea orbit pozosta\'b3ych
\par planet - na Ziemi spowodowa\'b3oby to powodzie, S\'b3o\'f1ce uleg\'b3oby
\par za\'e6mieniu (albo by by\'b3o nieobecne?), spada\'b3yby ogniste deszcze. By\'b3oby jak w legendach: mieszka\'f1cy Ziemi odnosiliby wra\'bfenie, \'bfe niebo 
\par p\'b3onie, \'bfe runie na nich za chwil\'ea. Szala\'b3yby \'bfywio\'b3y: morze zalewa\'b3oby ca\'b3e po\'b3acie l\'b9du, orkany p\'eadzi\'b3yby masy wody, wybucha\'b3yby wulkany,
\par a\tab ich \'bfar gas\'b3by we wrz\'b9cej, wzburzonej pianie wodnej - by\'b3oby
\par dok\'b3adnie tak, jak to relacjonuj\'b9 podania.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx9648\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Ogie\'f1 spad\'b3 z nieba, s\'b3o\'f1ce zgas\'b3o, ludzie, kt\'f3rym uda\'b3o si\'ea prze\'bfy\'e6,
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx9648\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 b\'b3\'b9kali si\'ea bez celu, unosz\'b9c na barkach wizerunki bog\'f3w i szukaj\'b9c ochrony przed rozszala\'b3ym \'bfywio\'b3em. Coraz wi\'eacej Indian bliskich \'9c
mierci g\'b3odowej dociera\'b3o na wierzcho\'b3ek g\'f3ry Hacawitz - kt\'f3ra
\par \sect }\sectd \margrsxn1152\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx9648\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 nazywa si\'ea
 te\'bf "miejscem odpoczynku". Zmarzni\'eaci trwali w mrokach
\par nie ko\'f1cz\'b9cej si\'ea nocy obok wizerunk\'f3w swoich bog\'f3w:
\par }\pard \ql \fi-9360\li9648\ri0\nowidctlpar\tx288\tx9648\faauto\rin0\lin9648\itap0 {\f2\insrsid2974352 "[...] Nie spali, stali i wielka by\'b3a t\'easknota ich serc i trzewi za jutrzenk\'b9
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx9648\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab i \'9cwitem. Tam r\'f3wnie\'bf odczuwali boja\'9f\'f1, ogarn\'b9\'b3 ich wielki smutek,
\par \tab wielka udr\'eaka i zostali przygnieceni b\'f3lem. [...] - Ach, przybyli\'9cmy
\par \sect }\sectd \margrsxn1440\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx9648\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 bez rado\'9c
ci! Gdyby\'9cmy mogli cho\'e6 zobaczy\'e6 narodziny s\'b3o\'f1ca! C\'f3\'bf
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx9648\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 teraz poczniemy? [...) - m\'f3wili rozmawiaj\'b9c ze sob\'b9 po\'9cr\'f3d smutku 
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx9648\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 i strapienia, i g\'b3osem pe\'b3nym skargi. M\'f3wili, ale nie gas\'b3a t\'easknota ich serc, by ujrze\'e6 nadej\'9ccie jutrzenki [...]."
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx9648\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Panowie naukowcy wol\'b9 twierdzi\'e6, \'bfe plemiona india\'f1skie zebra\'b3y si\'ea
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx9648\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 na g\'f3rze Hacawitz co najwy\'bfej w oczekiwaniu wschodu Wenus, kt\'f3r\'b9
\par \sect }\sectd \margrsxn1296\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx9648\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
czcili. Panowie ci jednak celowo nie chc\'b9 dostrzec, \'bfe Popol Vuh odr\'f3\'bfnia Wenus od S\'b3o\'f1ca. Stoj\'b9c w trwo\'bfliwym wyczekiwaniu ludzie ujrzeli, \'bfe gdzie\'9c w otch\'b3aniach Kosmosu, w\'9cr\'f3d nocy rozb\'b3ys\'b3a Wenus -\tab ucie
szyli si\'ea, \'bfe widz\'b9 wreszcie s\'b3abiutki blask \'9cwiat\'b3a na niebie.
\par Zacz\'eali \'9cpiewa\'e6 i ta\'f1czy\'e6, a na cze\'9c\'e6 bog\'f3w zapalili kadzid\'b3o z wonnej \'bfywicy:
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx9648\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 "[...] Potem zap\'b3akali, gdy\'bf nie widzieli i nie ogl\'b9dali jeszcze narodzin s\'b3o\'f1ca. I zaraz wzesz\'b3o s\'b3o\'f1ce. Uradowa\'b3y si\'ea zwierz\'ea
ta ma\'b3e i du\'bfe
\par \sect }\sectd \margrsxn1584\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx9648\faauto\rin0\lin288\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 i podni\'f3
s\'b3szy si\'ea w dolinach rzek i w w\'b9wozach usadowi\'b3y si\'ea na szczycie g\'f3r i wszystkie skierowa\'b3y wzrok tam, gdzie wschodzi
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx9648\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab s\'b3o\'f1ce."
\par \tab Podanie przedstawia koniec d\'b3ugiej nocy pe\'b3nej l\'eaku: puma i jaguar, kt\'f3re ukry\'b3y si\'ea na widok \'9cmierci bog\'f3w, zarycza\'b3y znowu, milcz\'b9ce dotychczas ptaki zacz\'ea\'b3y \'e6wierka\'e6, or\'b3y i s\'eapy wznios\'b3y si\'ea
 w powietrze ze swoich wysokich skalnych gniazd. Wraca\'b3o \'bfycie.
\par \tab Opis ten komentuje si\'ea zwykle tak: Jest to wy\'b3\'b9cznie opiewanie nadej\'9ccia nowego dnia lub - z mitologicznego punktu widzenia
\par -\tab odtworzenie pierwszego dnia ludzko\'9cci: "I sta\'b3a si\'ea \'9cwiat\'b3o\'9c\'e6."
\par \tab Jestem innego zdania.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx9648\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 S\'b3o\'f1ce \'9cwieci\'b3o ju\'bf od stuleci, od tysi\'b9cleci, od dawna \'bfy\'b3y stworzenia
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx9648\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 wszelkiego rodzaju - niemal ca\'b3e zoo z arki Noego. Miasta Maj\'f3w
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx9648\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 -\tab 
jak ich legendarn\'b9 stolic\'ea Tul\'ea - zbudowano na d\'b3ugo przed
\par kataklizmem. Kiedy nadesz\'b3a katastrofa, nie by\'b3o wida\'e6 nie tylko S\'b3o\'f1ca - nie \'9cwieci\'b3 r\'f3wnie\'bf Ksi\'ea\'bfyc i gwiazdy. Zapanowa\'b3a ca\'b3kowita ciemno\'9c\'e6. Powierzchni\'ea Ziemi zacz\'ea\'b3y pokrywa\'e6 ja\'b3
owe bagna. Ci, kt\'f3rym uda\'b3o si\'ea prze\'bfy\'e6, cieszyli si\'ea wi\'eac, kiedy po odej\'9cciu nocy, zdawa\'b3aby si\'ea niesko\'f1czonej, nast\'b9pi\'b3 dzie\'f1. Ale to, co powtarza si\'ea z\tab naturaln\'b9 regularno\'9cci\'b9
 365 razy do roku, nie wywo\'b3a\'b3oby takich \'b3ez
\par rado\'9cci. W Popol Tiuh [7] zapisano, \'bfe trudno by\'b3o wytrzyma\'e6 pal\'b9ce promienie nowego s\'b3o\'f1ca: "Jego \'bfar by\'b3 nie do zniesienia", to za\'9c, co "dzi\'9c" - czyli w\'b3a\'9cnie w okresie, w kt\'f3rym powstawa\'b3a kronika
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx9648\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 -\tab mo\'bf
na by\'b3o ujrze\'e6 na niebie, by\'b3o tylko "jak lustrzane odbicie"
\par pras\'b3o\'f1ca.
\par \tab Opis bardzo prawdopodobny! Podczas nie ko\'f1cz\'b9cej si\'ea nocy 
\par atmosfera ziemska uleg\'b3a znacznemu och\'b3odzeniu, burze i katastrofalne opady deszczu oczy\'9cci\'b3y powietrze. Prawdopodobne jest r\'f3wnie\'bf to, \'bfe wybuch planety rozerwa\'b3 dwa radiacyjne pasy (pasy Van Allena) znajduj\'b9ce si\'ea
 w magnetosferze Ziemi -jeden na wysoko\'9cci ok. 5 tys., drugi 16 tys. km - tworz\'b9ce ochronny pier\'9ccie\'f1 wok\'f3\'b3 naszego g\'b3obu. Bardzo mo\'bfliwe wydaje si\'ea te\'bf cz\'ea\'9cciowe zniszczenie ozonosfery na wysoko\'9cci 10-60 km.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx9648\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Po zadzia\'b3aniu takiej "klimatyzacji" zrozumia\'b3y by\'b3by szok wywo\'b3a-
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx9648\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 ny u Indian - nadal okropnie zmarzni\'eatych - powt\'f3rnym pojawie-
\par niem si\'ea S\'b3o\'f1ca. Wra\'bfenie, \'bfe nowe s\'b3o\'f1ce jest kopi\'b9 poprzedniego, mo\'bfna wyja\'9cni\'e6 z\'b3udzeniem optycznym: jego blask wydawa\'b3 si\'ea znacz\-nie silniejszy, bo przechodzi\'b3 przez atmosfer\'ea "umyt\'b9" - wra\'bf
enie to nie jest obce nikomu, kto patrzy\'b3 nad morzem na s\'b3o\'f1ce lub ksi\'ea\'bfyc
\par \sect }\sectd \margrsxn2448\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx9648\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 o\tab 
wschodzie czy zachodzie.
\par \tab Ten sam koniec \'9cwiata, wi\'b9\'bf\'b9cy si\'ea ze wszystkimi opisywanymi poprzednio zjawiskami, utrwalono te\'bf w azteckiej legendzie Historia kr\'f3lestw Colhuacan i Meksyku:
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx9648\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 "W tych czasach gin\'eali ludzie, w tym czasie dogorywali. I w\'f3wczas
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx9648\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab zgin\'ea\'b3o s\'b3obce." [12]
\par \tab Ludzie byli "porywani przez wiatr. Ich domy, ich drzewa, wszystko by\'b3o porywane przez wiatr". Cztery rodzaje zniszczenia - kt\'f3re amerykani\'9cci okre\'9claj\'b9 r\'f3wnie\'bf mianem czterech epok - mo\'bfna
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx9648\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 poprze\'e6
 dowodami. Po katastrofie przyszed\'b3 ogie\'f1 z nieba:
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx9648\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 "I tak gin\'eali: zalewa\'b3 ich deszcz ognisty... Przez ca\'b3y jeden dzie\'f1
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx9648\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab z nieba pada\'b3 deszcz ognia."
\par \tab Po ognistym deszczu nast\'b9pi\'b3 potop poch\'b3aniaj\'b9cy nawet g\'f3ry:
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx9648\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 "I tak gin\'eali: zalewa\'b3a ich woda, zamieniali si\'ea w ryby. Niebo run\'ea\'b3o,
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx9648\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 zgin\'eali jednego jedynego dnia... A czas trwania wody wynosi\'b3 pi\'ea\'e6dziesi\'b9t dwa lata."
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx9648\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab Takie okre\'9clenie czasu jak pi\'ea\'e6dziesi\'b9t dwa lata jest bez sensu. Kronikarze wyra\'bfali czas stosuj\'b9c cykle obowi\'b9zuj\'b9
ce w ich epoce. Jest to nie tylko moje zdanie - cho\'e6 najch\'eatniej uzna\'b3bym, \'bfe kolejne fazy zniszczenia nast\'eapowa\'b3y po sobie w kr\'f3tkich odst\'eapach czasowych, nie tworz\'b9c \'bfadnych "epok"! - nieprzydatno\'9c\'e6 tych okre\'9cle
\'f1 czasu potwierdzaj\'b9 nawet tak kompetentni t\'b3umacze tekstu oryginalnego, jak profesor Walter Lehmann:
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx9648\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 "Jestem zdania, \'bfe lat, kt\'f3re mia\'b3y okre\'9cla\'e6 t\'ea epok\'ea, nie przekazano
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa480\nowidctlpar\tx288\tx9648\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 w\tab spos\'f3b prawid\'b3owy." [12]
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab 
A wody wzbiera\'b3y nad ziemi\'b9
\par \tab Przenie\'9cmy si\'ea teraz z Ameryki \'8crodkowej na Bliski Wsch\'f3d, gdzie biblijny Noe po szcz\'ea\'9cliwym przetrwaniu potopu opu\'9cci\'b3 ark\'ea, zbudo\-wa\'b3 o\'b3tarz i z\'b3o\'bfy\'b3 na nim ca\'b3opaln\'b9 ofiar\'ea: "I poczu\'b3 Pan mi
\'b3\'b9 wo\'f1" (I Moj\'bf. 8, 21). Tak samo - lokalny cud! - zachowali si\'ea nasi azteccy przyjaciele rozpalaj\'b9c w d\'bfungli ogie\'f1 ofiarny:
\par \tab "I spojrzeli bogowie - ta z gwiezdn\'b9 szat\'b9, ten bogaty w gwiazdy.
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 \tab 
I rzekli: 'O bogowie! Kt\'f3\'bf to co\'9c tam pali? Kt\'f3\'bf niebo okadza?'
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 A potem zst\'b9pi\'b3 z nieba On, kt\'f3rego poddanymi jeste\'9cmy, Tezcat\-lip\'f3ca."
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Po potopie pot\'ea\'bfny b\'f3g zst\'eapuje z nieba do swoich poddanych! Taki
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 sam motyw mo\'bfemy znale\'9f\'e6 r\'f3wnie\'bf w legendach Indian kolumbijs-
\par kiego plemienia Kagaba:
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 "Tak zgin\'eali wszyscy \'9fli, a kap\'b3ani, starsi bracia, wszyscy zst\'b9pili
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab z nieba..." [13] !
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 S\'b3ynn\'b9 starobabilo\'f1sk\'b9 kr\'f3lewsk\'b9 list\'ea WB 444 - na kt\'f3rej znajduj\'b9
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 si\'ea te\'bf imiona bog\'f3w uznawanych za nauczycieli - od ryto w 1932
\par roku, w pobli\'bfu miasta Mosul w dolinie Tygrysu w horsabadzie
\par w\tab Iraku [14]. Na li\'9ccie s\'b9 imiona dziesi\'eaciu prakr\'f3l\'f3w z okresu 456 tys.
\par lat od stworzenia Ziemi a\'bf do potopu, nast\'eapnie ldr\'f3lestwo kon\-tynuowa\'b3o dynasti\'ea:
\par \tab "Gdy potop przemin\'b9\'b3, kr\'f3lestwo na powr\'f3t zst\'b9p\'f1o z nieba."
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 Gilgamesz \'bfy
\'b3 ok. 2600 r. prz. Chr. i by\'b3 w\'b3adc\'b9 sumeryjskiego miasta
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Uruk. Wedle s\'b3\'f3w eposu, kt\'f3rego Gilgamesz jest bohaterem tytu\'b3o-
\par \sect }\sectd \margrsxn1584\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
wym, Utanapisztim, przodek Gilgamesza, przetrwa\'b3 potop na wyspie le\'bf\'b9cej po drugiej stronie morza. Po opadni\'eaciu w\'f3d przygotowuje ofiar\'ea:
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 "Na szczycie g\'f3ry ofiarne sypi\'ea ziarna, cedrowe drzewo spopielam
\par i pal\'ea mirt. Zw\'b9chali zapach bogowie. Zaprawd\'ea mile \'b3echce nozdrza
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab bog\'f3w \'bfertwienna wo\'f1. Wi\'eac jako muchy si\'ea zlec\'b9, jak muchy
\par \tab obsi\'ead\'b9 ofiarniczy stos." [15]
\par \tab Nie dysponuj\'ea wprawdzie umiej\'eatno\'9cciami dawnych india\'f1skich prorok\'f3w, ale ju\'bf teraz mog\'ea powiedzie\'e6, \'bfe zaraz podejmie si\'ea pr\'f3b\'ea znalezienia dziury w tej sp\'f3jnej konstrukcji my\'9clowej. Powie si\'ea, \'bf
e Historia kr\'f3lestw Colhuacan i Meksyku, z kt\'f3rej przytoczy\'b3em cytaty, wykazuje wp\'b3ywy chrze\'9ccija\'f1stwa, \'bfe to Hiszpanie podpowiedzieli Aztekom histori\'ea o Noem, jego arce i ofierze. Mo\'bfliwe. Ale w takim razie dopraszam si\'ea
 o przekonuj\'b9ce - nie tylko uczone - wyja\'9cnienie, 
\par dlaczego o wiele, wiele starsza Popol liuh, kt\'f3ra istnia\'b3a na d\'b3ugo przed najazdem Hiszpan\'f3w, opowiada o takim samym zdarzeniu! Chcia\'b3bym
\par si\'ea te\'bf dowiedzie\'e6, czy przebiegli misjonarze mogli zna\'e6 epos o Gil\-gameszu! Nie mogli, bo legenda ta - utrwalona oko\'b3o 2000 r. prz. Chr. pismem klinowym na dwunastu glinianych tabliczkach - zosta\'b3a
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
odnaleziona dopiero w po\'b3owie XIX w. podczas prac wykopaliskowych w\tab Niniwie, prastarym mie\'9ccie na lewym brzegu Tygrysu. A co zrobi\'e6
\par z\tab legendami Indian Kagaba, kt\'f3re zarejestrowano dopiero na pocz\'b9tku
\par XX wieku?
\par \tab Moim zdaniem stoimy przed nast\'eapuj\'b9c\'b9 alternatyw\'b9:
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 - Zar\'f3wno katastrofa, jak i palna ofiara z\'b3o\'bfona przez ludzi, kt\'f3rzy
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 przetrwali, zdarzy\'b3y si\'ea gdzie\'9c na \'9cwiecie jako zdarzenie lokalne. Ci, kt\'f3rym uda\'b3o si\'ea prze\'bfy\'e6, rozeszli si\'ea po wszystkich kontynen
\-tach unosz\'b9c stosowne dokumenty i kroniki, ich potomkowie za\'9c
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 \tab 
z biegiem tysi\'b9cleci dorobili do zdarzenia r\'f3\'bfne warianty.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 - Katastrofa mia\'b3a charakter globalny, w tym samym czasie zosta\'b3o
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab ni\'b9 dotkni\'eatych wiele lud\'f3w, kt\'f3re ucierpia\'b3y jej skutkiem,
\par \tab a nast\'eapnie zrelacjonowa\'b3y jej przebieg.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 My\'9cl\'ea, \'bfe tu chodzi nie o wyb\'f3r jednej z dw\'f3ch mo\'bfliwo\'9cci, lecz raczej
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 o\tab to, \'bfe mo\'bfna zaakceptowa\'e6 obie, poniewaz bogowie - kt\'f3rym
\par wci\'b9\'bf depcz\'ea po pi\'eatach - byli wtedy wszechobecni. Ze starych tekst\'f3w za\'9c mo\'bfna co najwy\'bfej wysnu\'e6 wniosek, \'bfe katastrofa tak czy owak
\par \sect }\sectd \margrsxn7344\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \fi-288\li288\ri0\sa480\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin288\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {
\f2\insrsid2974352 musia\'b3a si\'ea zdarzy\'e6 bardzo dawno. Dlaczego?
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab Rozwa\'bfania na temat daty
\par \sect }\sectd \margrsxn2736\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
\par \tab Archeolodzy przyznaj\'b9, \'bfe zar\'f3wno Toltekowie - Indianie, kt\'f3rzy do prekolumbijskiego Meksyku przyw\'eadrowali z p\'f3\'b3nocy - jak
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 i\tab 
Aztekowie istnieli w okresie mi\'eadzy 900 a 1500 r. po Chr. Lekko licz\'b9c
\par imperium Maj\'f3w trwa\'b3o w latach I 500 prz. Chr. - 800 po Chr. W tym okresie nie zdarzy\'b3 si\'ea \'bfaden globalny kataklizm. Z do\'9c\'e6 dobrze udokumentowanego okresu istnienia staro\'bfytnego Egiptu i Babilonii
\par \sect }\sectd \margrsxn1584\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 nie zachowa\'b3
a si\'ea \'bfadna informacja o potopie pustosz\'b9cym te kraje. Tak legendy, jak mity opowiadaj\'b9 wy\'b3\'b9cznie o straszliwych zdarzeniach, kt\'f3re mia\'b3y miejsce w bardzo zamierzch\'b3ej przesz\'b3o\'9cci. Od narodzin Chrystusa S\'b3o\'f1
ce ani razu nie zgas\'b3o, niebo ani razu nie zap\'b3on\'ea\'b3o, ani jeden straszliwy potop nie spustoszy\'b3 Ziemi, nic te\'bf nie wiadomo o tym, \'bfeby z nieba zst\'eapowali "bogowie". Staro\'bfytni Rzymianie i Grecy wiedzieliby o czym\'9c
 takim i na pewno zapisaliby wszystko skrupulatnie
\par w\tab swoich obszernych kronikach.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 A mo\'bfe trzeba wyj\'9c\'e6 z za\'b3o\'bfenia, \'bfe Indianie Ameryki \'8crodkowej
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 przekazuj\'b9 nam w swoich kronikach informacje o wydarzeniach
\par maj\'b9cych miejsce na d\'b3ugo przed czasami, w kt\'f3rych \'bfyli - chyba \'bfe wszystkie stwierdzone i rado\'9cnie objawione prawdy maistyki s\'b9 b\'b3\'eadne, a\tab pojawienie si\'ea Maj\'f3w oraz ich przodk\'f3w nale\'bfy przesun\'b9\'e6 w niepo-

\par r\'f3wnywalnie odleglejsz\'b9 przesz\'b3o\'9c\'e6. Czy pocz\'b9tki tego narodu przypa\-daj\'b9 w takim razie na tajemniczy pocz\'b9tek kalendarza Maj\'f3w-
\par na 11 sierpnia 3114 roku prz. Chr. ?
\par \tab Naukowc\'f3w ogarnia strach na sam\'b9 my\'9cl o wyci\'b9gni\'eaciu takich wniosk\'f3w. To, czego nie da si\'ea datowa\'e6 w miar\'ea dok\'b3adnie, klasyfikuje 
\par si\'eajako towar po\'9cledniejszej jako\'9cci, jako co\'9c niejasnego, cho\'e6 znalezis\-ka - narz\'eadzia i niewielkie statuetki - z tego tajemniczego okresu s\'b9 ch\'eatnie przywo\'b3ywane na pomoc, je\'bfeli tylko mo\'bfna na ich podstawie
\par \sect }\sectd \margrsxn1584\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 wysnu\'e6
 wnioski pasuj\'b9ce do obowi\'b9zuj\'b9cych teorii. A w tej dziedzinie zdarzaj\'b9 si\'ea naprawd\'ea kuglarskie sztuczki: kiedy znaleziono obsydiano\-we no\'bfe i kamienne siekiery z preklasycznego okresu historii Maj\'f3w si\'eagaj\'b9
cego do 1500 roku prz. Chr., w\'f3wczas na ich podstawie wyci\'b9gni\'eato wniosek, \'bfe tereny te musia\'b3y by\'e6 niegdy\'9c zamieszkane przez prymitywnych my\'9cliwych. Zgoda. Z cylindra prestidigitatora
\par -\tab mo\'bfna si\'ea w tym pogubi\'e6, je\'9cli cz\'b3owiek nie do\'9c\'e6 uwa\'bfa - jak
\par b\'b3yskawica wylatuje argumentacja: je\'bfeli stosowano tak prymitywne narz\'eadzia, to nie mogli istnie\'e6 "bogowie" dzia\'b3aj\'b9cy realnie, bo przecie\'bf obdarowaliby oni prymitywnych my\'9cliwych nowoczesnymi urz\'b9dzenia-
\par mi. R\'f3wnanie naci\'b9gane: je\'9cli gdzie\'9c znaleziono prymitywne narz\'eadzia,
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 to znaczy, \'bf
e nie mog\'b3y si\'ea tam pojawia\'e6 istoty pozaziemskie! Ostatnio pop\'b3yn\'b9\'b3em sobie na spacer po Jeziorze Lema\'f1skim starym, swojskim parowcem i us\'b3ysza\'b3em przez radio informacj\'ea o starcie ameryka\'f1skiego promu kosmicznego. Czy b
\'eadzie wi\'eac s\'b3uszne zdanie: je\'9cli p\'b3ywamy statkami parowymi, to znaczy, \'bfe nie jeste\'9cmy w stanie podejmowa\'e6 podr\'f3\'bfy kosmicznych? "Nie rezygnujmy z silnika tylko dlatego, \'bfe prorok Mahomet je\'9fdzi\'b3 kiedy\'9c na wielb
\'b3\'b9dzie" - powiedzia\'b3 premier Malezji Datuk Husein Onn. Naukowcom nale\'bfa\'b3oby wpisa\'e6 t\'ea m\'b9dr\'b9 sentencj\'ea do pami\'eatnika.
\par \tab Rezultaty etnograficznych studi\'f3w por\'f3wnawczych pewnie niewiele zmieni\'b9 w dotychczasowym obrazie \'bfycia codziennego lud\'f3w india\'f1s\-
\par kich, za to nowa interpretacja ich legend przyniesie rzeczy rewolucyjne dla nauki.
\par \tab Kto bez uprzedze\'f1 wczyta si\'ea w zachowane kroniki Maj\'f3w, ten nawet
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 nie korzystaj
\'b9c z mojej fantazji - przyznaj\'ea, mo\'bfe nieco stronniczej -\tab stwierdzi, \'bfe ich autorzy podziwiali nieznane pojazdy, odczuwali
\par strach przed rodzajami nigdy nie widzianych broni, g\'b3osy wzmocnione przez megafony brali za g\'b3osy bog\'f3w, a pojazdy niebia\'f1skie opisywali jako lataj\'b9ce smoki. Ulrich Dopatka z Biblioteki Uniwersyteckiej
\par w\tab Zurychu udowodni\'b3 na podstawie wielu przyk\'b3ad\'f3w, \'bfe ludy "prymi-
\par tywne" konfrontowane z wytworami nowoczesnej cywilizacji po dzi\'9c dzie\'f1 zachowuj\'b9 si\'ea zawsze tak samo.[16] W odniesieniu do india\'f1skich plemion Ameryki Srodkowej Irene Nicholson, kt\'f3ra przez siedemna\'9ccie lat mieszka\'b3a i prowadzi\'b3
a prace badawcze w Meksyku, twierdzi: 
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 "Bardzo powierzchowne jest r\'f3wnie\'bf mniemanie, \'bfe mity Aztek\'f3w
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 i Maj\'f3w stworzy\'b3 lud prymitywny, kt\'f3rego pragnienia ogranicza\'b3y si\'ea
\par do ch\'eaci uzyskiwania lepszych zbior\'f3w, opad\'f3w deszczu o w\'b3a\'9cciwej
\par \sect }\sectd \margrsxn1440\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2160\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 \tab 
porze roku i s\'b3onecznej pogody powoduj\'b9cej dojrzewanie kukury-
\par \tab dzy." [17]
\par \tab Niestety to powierzchowne mniemanie sta\'b3o si\'ea bardzo popularne
\par w\tab literaturze fachowej. Jego przedstawiciele sami si\'ea w istocie otumania ;
\par j\'b9 twierdz\'b9c, \'bfe dla wszystkiego istnieje tylko jedno oczywiste rozwi\'b9zanie. Poniewa\'bf nie cierpi\'b9 zagadek, wi\'eacje neguj\'b9. Nie zwracaj\'b9 uwagi na podobie\'f1stwa w legendach lud\'f3w, kt\'f3re \'bfy\'b3y - lub \'bfyj\'b9
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2160\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 -\tab 
w bardzo odleg\'b3ych zak\'b9tkach kuli ziemskiej. Specjali\'9cci wiedz\'b9
\par o\tab tych powi\'b9zaniach, zwlekaj\'b9 jednak z wyci\'b9gni\'eaciem narzucaj\'b9cych
\par si\'ea wniosk\'f3w. Wprawdzie bogom Maj\'f3w tak samo jak bogom z eposu
\par o\tab Gilgameszu zakr\'eaci\'b3 w nosie mi\'b3y zapach ognia ofiarnego, ale nasi
\par eksperci maj\'b9 chroniczny katar - nie czuj\'b9 pisma nosem. W sytuacjach podbramkowych do udzielenia pierwszej pomocy wzywa si\'ea psycho\-
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa480\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2160\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 log\'f3w. Ci wiedz\'b9, jak wybrn\'b9\'e6 z nieprzyjemnej sytuacji: plot\'b9 trzy po trzy. Efektem jest obowi\'b9zuj\'b9cy stan akademickiej wiedzy. B
asta.
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2160\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab Z wizyt\'b9 u Bia\'b3ego Nied\'9fwiedzia, Indianina
\par \tab \tab \tab z prastarego rodu Maj\'f3w
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2160\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Na szcz\'ea\'9ccie \'bfyj\'b9 jeszcze Indianie, kt\'f3rzy zachowali tradycje swojego
\par }\pard \ql \fi-288\li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2160\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 ludu. Mo\'bfna ich zapyta\'e6, jak nale\'bfy rozumie\'e6 legendy ich przodk\'f3w. Pi\'eatna\'9ccie lat temu odwiedzi\'b3em Bia\'b3ego Nied\'9f
wiedzia, jednego
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2160\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 z\tab 
najwa\'bfniejszych Indian Hopi, kt\'f3rzy mieszkaj\'b9 w rezerwacie w stanie
\par Arizona. Pojecha\'b3 tam r\'f3wnie\'bf m\'f3j przyjaciel, Joseph F. Blumrich, w\'f3wczas jeszcze kierownik Wydzia\'b3u Konstrukcji NASA w Huntsville. Nasz pierwszy, tygodniowy pobyt w rezerwacie sk\'b3oni\'b3 Blumricha do podj\'eacia dziesi\'ea
cioletnich studi\'f3w, kt\'f3rych rezultaty przedstawi\'b3 w ksi\'b9\'bfce Kasskara i siedem \'9cwiat\'f3w [18] - praca ta powinna sta\'e6 si\'ea obowi\'b9zkow\'b9 lektur\'b9 badaczy zajmuj\'b9cych si\'ea problematyk\'b9 mit\'f3w.
\par \sect }\sectd \margrsxn1584\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2160\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 Bia\'b3
y Nied\'9fwied\'9f to m\'b9dry, osiemdziesi\'eacioletni starzec, nale\'bf\'b9cy do
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2160\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 szczepu Kojot\'f3w i b\'ead\'b9cy cz\'b3onkiem s\'b9du plemiennego Indian Hopi. Zaprowadzi\'b3 nas wtedy do kotliny - chronionej przez Indian przed ciekawo\'9c
ci\'b9 bia\'b3ych - i pokaza\'b3 rysunki oraz ryty naskalne, kt\'f3re dokumentuj\'b9 histori\'ea jego ludu, licz\'b9c\'b9 wiele tysi\'eacy lat. Bia\'b3y Nie\-d\'9fwied\'9f m\'f3wi wywa\'bfonymi zdaniami, lekka nieufno\'9c\'e6 daje si\'ea s\'b3ysze\'e6

\par w\tab jego g\'b3osie tylko w\'f3wczas, gdy zadaje mu si\'ea pytania. Wyra\'9fna jest
\par r\'f3wnie\'bf gorycz wobec bia\'b3ych, kt\'f3rzy sprowadzili tak wiele nieszcz\'ea\'9c\'e6 na jego lud. Przez wiele lat Blumrich zdobywa\'b3 nieograniczone zaufanie Indianina. Czerwonosk\'f3ry i Blada Twarz zasiadali przed mikrofonem, ta\'9cma utrwala\'b3
a opowie\'9c\'e6 Bia\'b3ego Nied\'9fwiedzia o historii jego ludu, kt\'f3ra nale\'bfy do prehistorii Maj\'f3w. Po fragmentach ze staro\'bfytnych kronik b\'eadziemy mie\'e6 teraz do czynienia z "\'bfywym" przekazem
\par o\tab niezwyk\'b3ej warto\'9cci.
\par \tab Przed rozpocz\'eaciem relacji Bia\'b3y Nied\'9fwied\'9f zapewni\'b3, \'bfe nadszed\'b3 
\par czas opowiedzie\'e6, kim s\'b9 Indianie Hopi i dlaczego osiedlili si\'ea tu, gdzie \'bfyj\'b9 po dzi\'9c dzie\'f1:
\par \tab "Kiedy b\'ead\'ea ci opowiada\'b3 nasz\'b9 histori\'ea, musisz pomy\'9cle\'e6 o tym, \'bfe
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2160\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
czas nie ma tu zbyt wielkiego znaczenia. Dzi\'9c czas jest czym\'9c wa\'bfnym,
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2160\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 czas wszystko komplikuje, czas staje si\'ea przeszkod\'b9. Ale w historii mojego ludu czas nie by\'b3 istotny, by\'b3 r\'f3wnie ma\'b3o wa\'bf
ny jak dla samych stw\'f3rc\'f3w. "
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2160\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab Podobnie jak podania Maj\'f3w i Aztek\'f3w, tak\'bfe historia Indian Hopi wymienia cztery epoki. Czasy, w jakich \'bf
yjemy obecnie, to epoka czwarta. Przed tysi\'b9cami lat przodkowie Indian Hopi mieszkali na kontynencie w rejonie Oceanu Spokojnego, kontynent \'f3w zwa\'b3 si\'ea Kasskara. Potem wybuch\'b3a mi\'eadzykontynentalna wojna. W tej epoce Kasskara zacz\'ea\'b3
a pogr\'b9\'bfa\'e6 si\'ea w oceanie, nie by\'b3 to jednak - tak jak
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2160\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 w\tab 
Biblii - czterdziestodniowy potop, lecz zapadanie si\'ea kontynentu.
\par W\tab ko\'f1cu nad wod\'ea wystawa\'b3y tylko najwy\'bfej po\'b3o\'bfone cz\'ea\'9cci l\'b9du
\par -\tab dzi\'9c jest to kilka wysp m\'f3rz po\'b3udniowych. Indianie Hopi zostali
\par zmuszeni do odwrotu. W ucieczce pomagali im Kaczynowie. Bia\'b3y Nied\'9fwied\'9f wyja\'9cnia, \'bfe s\'b3owo "Kaczynowie" znaczy tyle co "dostojni 
\par i\tab powa\'bfani wtajemniczeni", elita, z kt\'f3r\'b9jego lud mia\'b3 zawsze kontakt.
\par Kaczynowie, kt\'f3rzy co pewien czas odwiedzali Ziemi\'ea, byli istotami cielesnymi, pochodz\'b9cymi z planety Toonaotekha oddalonej od Uk\'b3adu
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2160\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 S\'b3
onecznego.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2160\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Kaczynowie znali trzy kategorie wtajemniczonych - byli to tw\'f3rcy,
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2160\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 nauczyciele i stra\'bfnicy praw.
\par \tab Ju\'bf w przypadku pierwszej grupy wida\'e6 zgodno\'9c\'e6 z innymi legen\-dami. Hopi twierdz\'b9, \'bfe tak\'bfe Kaczynowie-tw\'f3rcy produkowali w ta\-jemniczy spos\'f3b r\'f3\'bfnych ludzi.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2160\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Mistyka takich narodzin jest dla Bia\'b3ego Nied\'9fwiedzia jasna: "Cho\'e6
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2160\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 zabrzmi to dziwnie. nigdy nie dochodzi\'b3o do obcowania, nie by\'b3o stosunk\'f3w p\'b3civwych, lecz wybrane kobiety zachodzi\'b3y w ci\'b9\'bf\'ea
." To samo stwierdzenie znajdujemy w Popol Vuh [7]. Pierwsi ludzie zostali 
\par pocz\'eaci "bez udzia\'b3u ojca. [...] Jedynie moc\'b9 nadprzyrodzon\'b9, za spraw\'b9 czar\'f3w zostali stworzeni i utworzeni [..]". W Popol Vuh mo\'bfemy
\par r\'f3wnie\'bf znale\'9f\'e6 informacj\'ea, \'bfe po\'9cr\'f3d stworzonych byli m\'ea\'bfowie,
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2160\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 kt\'f3
rych m\'b9dro\'9c\'e6 by\'b3a wielka. Bia\'b3y Nied\'9fwied\'9f nie czyta\'b3 wprawdzie Popo! Vuh, ale wie z legend Indian Hopi: "Istnieli cudowni, pot\'ea\'bfni m\'ea\'bfowie, gotowi zawsze do niesienia pomocy, nigdy za\'9c do niszczenia". 
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2160\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 Aztecka legenda [17] podaje - niemal w formie protoko\'b3u z do\'9cwiad-
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2160\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 czenia laboratoryjnego - \'bfe ksi\'b9\'bf\'ea-kap\'b3an Quetzalcoatl by\'b3 produk\-tem sztucznego zap\'b3odnienia: Kiedy bogini Coatlicue, "ta z w\'ea\'bfow
\'b9 
\par sp\'f3dnic\'b9", czy\'9cci\'b3a pod\'b3og\'ea, zosta\'b3a trafiona ma\'b3\'b9 puchow\'b9 pi\'b3k\'b9, kt\'f3r\'b9 nast\'eapnie ukry\'b3a pod sp\'f3dnic\'b9. Potemjej szuka\'b3a, lecz pi\'b3eczka znikn\'ea\'b3a -\tab jeszcze p\'f3\'9fniej bogini poczu\'b3
a, \'bfe jest w ci\'b9\'bfy. Synem, kt\'f3rego
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa480\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2160\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 zrodzi\'b3a "ta w w\'ea\'bfowej sp\'f3dnicy", by\'b3 w\'b3a\'9cnie Quetzalcoatl, "pierzasty w\'b9\'bf". Inna legenda opowiadaj\'b9ca o tym zdar
zeniu twierdzi, \'bfe boginu zasz\'b3a w ci\'b9\'bf\'ea za spraw\'b9 ptasiego pi\'f3rka, jeszcze inna, \'bfe za spraw\'b9 kamienia szlachetnego - w akcie tym jednak na pewno nie bra\'b3 udzia\'b3u m\'ea\'bfczyzna. Szczeg\'f3
lny przypadek emancypacji totalnej.
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa240\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2160\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab Powietrzna emigracja
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2160\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Bia\'b3y Nied\'9fwied\'9f opowiada, jak Kaczynowie pomagali jego ludowi
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2160\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 w\tab exodusie. Zastosowano trzy metody ewakuacji. Na "lataj\'b9cych
\par tarczach", czyli niebia\'f1skich pojazdach bog\'f3w, wywieziono z niebez\-piecznej strefy elity spo\'b3eczne, kt\'f3re mia\'b3y przygotowa\'e6 nowy kraj
\par \sect }\sectd \margrsxn2736\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2160\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 -\tab 
Ameryk\'ea Po\'b3udniow\'b9 - na przyj\'eacie kolejnych fal emigrant\'f3w. Do
\par transportu masowego u\'bfywano "wielkich ptak\'f3w" oraz statk\'f3w, \'b3odzi i\tab kanu najr\'f3\'bfniejszej wielko\'9cci.
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2160\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 Bia\'b3
 Nied\'9fwied\'9f nie potrafi niestety na podstawie legend opisa\'e6, jak
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2160\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 z\tab techycznego punktu widzenia wygl\'b9da\'b3y "lataj\'b9ce tarcze", twierdzi
\par tylko, \'bfe kszta\'b3tem przypomina\'b3y podobno po\'b3\'f3wk\'ea dyni. Niepoj\'eate pojazdy niebieskie, o kt\'f3rych m\'f3wi legenda, by\'b3o wida\'e6 - \'9cwiadcz\'b9
\par \sect }\sectd \margrsxn2304\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2160\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 o\tab 
tym rysunki naskalne w Oraibi, najstarszej osadzie Indian Hopi
\par w\tab Arizonie. Jeden z nich ukazuje kobiet\'ea siedz\'b9c\'b9 w \'9crodku tarczy,
\par kt\'f3rej brzegi s\'b9 wygi\'eate ku g\'f3rze - pod spodem wyryto pierzast\'b9 strza\'b3\'ea. Bia\'b3y Nied\'9fwied\'9f t\'b3umaczy, \'bfe strza\'b3a symbolizuje "latanie" i\tab "pr\'eadko\'9c\'e6". Przypomnijmy sobie, \'bfe w staro\'bfytnym Egipcie te
\'bf mo\'bfna
\par podziwia\'e6 bardzo podobne rysunki "lataj\'b9cych tarcz" - tam jednak okre\'9cla si\'ea je mianem "niebia\'f1skich barek". Na tak zwanym astro\-nomicznym stropie komory grobowej architekta Senenmuta w Deir el-Bahari, w \'9cwi\'b9tyni grobowej Ramzesa I
I w Tabach Zachodnich (dzisiejszy Luksor) i na astronomicznym fryzie \'9cwi\'b9tyni w Edfu [19] tury\'9cci mog\'b9 zobaczy\'e6 ca\'b3e eskadry niebia\'f1skich statk\'f3w.
\par \sect }\sectd \margrsxn2592\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2160\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
Mity stosuj\'b9 okre\'9clenia zrozumia\'b3e dla danej epoki i rejonu geo-
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2160\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 graficznego. Bia\'b3y Nied\'9fwied\'9f m\'f3wi o po\'b3\'f3wce dyni, przekazy [20]
\par \sect }\sectd \margrsxn1584\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2160\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 z\tab 
archipelagu Wysp Towarzystwa na Oceanie Spokojnym u\'bfywaj\'b9
\par natomiast nazwy "muszle" - w muszlach bogowie przylecieli z "czerni Wszech\'9cwiata". Wed\'b3ug legend z Kiribati [21], grupy wysp Mikronezji, prab\'f3g Nareau lata w \'b3upinie orzecha kokasowego, a Makemake, "b\'f3g mieszka\'f1c\'f3
w przestworzy" [4], na Wysp\'ea Wielkanocn\'b9, najbardziej wschodni\'b9 cz\'ea\'9c\'e6 Polinezji, przyby\'b3 w skorupiejaja. Bia\'b3y Nied\'9fwied\'9f nie 
\par r\'f3\'bfni si\'ea wi\'eac od innych, gdy twierdzi, \'bfe przedmiot lataj\'b9cy w powietrzu mia\'b3 kszta\'b3t po\'b3\'f3wki dyni.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2160\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Bia\'b3y Nied\'9fwied\'9f opowiada, \'bfe kolejn\'b9 grup\'ea mieszka\'f1c\'f3w Kasskary
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2160\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 ewakuowano "na grzbietach wielkich ptak\'f3w". I ta alegoria ma swoje odpowiedniki - najbardziej plastyczne znajdziemy w mitologii indyjs-
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2160\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 kiej, 
wedle kt\'f3rej po niebie p\'eadzi Garuda. "Garuda" znaczy skrzyd\'b3o. Garuda jest ksi\'eaciem ptak\'f3w, a zarazem wierzchowcem boga Wisznu,
\par co z kolei znaczy "ten, kt\'f3ry przenika". Temu dziwnemu ptakowi, kt\'f3rego przedstawiano jako istot\'ea o ciele cz\'b3owieka a skrzyd\'b3ach or\'b3a, przypisuje si\'ea szczeg\'f3lne zdolno\'9cci - podobno by\'b3 nadzwyczaj in\-teligentny, potrafi\'b3
 dzia\'b3a\'e6 samodzielnie, prowadzi\'b3 wojny, zwyci\'ea\'bfa\'b3 w\tab bitwach. Cia\'b3o mia\'b3 barwy czerwonej, twarz bia\'b3ej, jego skrzyd\'b3a za\'9c
\par l\'9cni\'b3y z\'b3oto na tle nieba. Dr\'bfa\'b3a ziemia, gdy ksi\'b9\'bf\'ea ptak\'f3w zamaeha\'b3 skrzyd\'b3ami.
\par \tab Trzecia, najliczniejsza grupa uciekinier\'f3w z Kasskary dotar\'b3a do Ameryki Po\'b3udniowej na statkach i niewielkich \'b3odziach. I w tej masowej ewakuacji brali udzia\'b3 bogowie. Kaczynowie, prowadzili
\par \sect }\sectd \margrsxn1296\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2160\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 konw\'f3
j statk\'f3w i \'b3odzi od wyspy do wyspy, nie pozwalaj\'b9c mu zboczy\'e6 z\tab kursu. W tamtych czasach nie dysponowano przypuszczalnie radara-
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa480\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2160\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 mi, a zatem wszelkie wskaz\'f3wki dotycz\'b9ce kursu podawano z punkt\'f3w obserwacyjnych znajduj\'b9cych si\'ea zapewne w przestworzach. Informac
ji tej nie uda si\'ea nam wprawdzie znale\'9f\'e6 w legendach Bia\'b3ego Nie\-d\'9fwiedzia, ale podpowiada mi j\'b9 zdrowy rozs\'b9dek.
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa240\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2160\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab Osiedlanie si\'ea Indian Hopi
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2160\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab Po przybyciu osiedle\'f1c\'f3w na miejsce rozpocz\'b9\'b3 si\'ea dla nich kolejny 
\par etap historii. Indianie mno\'bfyli si\'ea, rozwijali interesy plemienne, dzielili si\'ea na szczepy. Niekt\'f3re grupy w trakcie w\'eadr\'f3wki trwaj\'b9cej kilka
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2160\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 tysi\'ea
cy lat przesz\'b3y z po\'b3udnia na p\'f3\'b3noc. W\'9cr\'f3d nich znalaz\'b3y si\'ea r\'f3wnie\'bf szczepy Nied\'9fwiedzi i Kojot\'f3w. Do tych ostatnich nale\'bfy Bia\'b3y Nied\'9fwied\'9f. Czy wi\'eac Indianie Hopi mog\'b9 si\'ea powo\'b3ywa\'e6
 na to, \'bfe s\'b9 ogniwem \'b3\'b9cz\'b9cym tera\'9fniejszo\'9c\'e6 z przesz\'b3o\'9cci\'b9, licz\'b9c\'b9 sobie wiele tysi\'eacy lat? Bia\'b3y Nied\'9fwied\'9f zakre\'9cla granice takich mo\'bfliwo\'9cci: 
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2160\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 "Nie wszyscy ludzie, kt\'f3rzy przybyli do czwartego \'9cwiata i zamiesz\-kali w Taoto\'f3ma, byli Indianami Hopi. Powiedzmy raczej, \'bfe w\'9cr\'f3
d tych ludzi znajdowali si\'ea nasi przodkowie. Spo\'9cr\'f3d wielu, kt\'f3rzy przybyli do Ameryki Po\'b3udniowej, mianem Hopi okre\'9clano tylko
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2160\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 tych, kt\'f3rzy dotarli w ko\'f1cu do Oraibi, a mianem tym okre\'9clono ich
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2160\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab dopiero, kiedy zostali tam przyj\'eaci."
\par \tab W \'b3onie wielkiego ludu Hopi powstawa\'b3y nowe plemiona, kt\'f3re si\'ea potem dzieli\'b3y. Plemiona te osiedla\'b3y si\'ea w wysokich g\'f3rach i w pusz\-czach, w\'9cr\'f3d nich znale\'9fli si\'ea przodkowie Maj\'f3w, Ink\'f3w i Aztek\'f3w. \'8c
wiadczy o tym niezbicie fakt, \'bfe z tymi legendami pokrywaj\'b9 si\'ea
\par w\tab tre\'9cci inne przekazy, na przyk\'b3ad staroindia\'f1skie rysunki naskalne.
\par \tab Bia\'b3y Nied\'9fwied\'9f opowiada o mie\'9ccie Palatquapi ("Czerwona Zie\-mia"), kt\'f3re jego przodkowie wznie\'9cli w Ameryce \'8crodkowej - by\'b3o
\par \sect }\sectd \margrsxn2592\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2160\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 ono uwa
\'bfane za centrum nauki. \'afaden Hopi "nigdy nie zapomni Palatquapi", niewa\'bfne, do jakiego nale\'bfy szczepu, owo miasto bowiem wry\'b3o im si\'ea bardzo g\'b3\'eaboko w pami\'ea\'e6. W Palatquapi sta\'b3 trzypi\'eatrowy budynek s\'b3u\'bf\'b9cy wy
\'b3\'b9cznie nauce. Budowano go stopniowo, ka\'bfdy kolejny poziom odpowiada\'b3 wy\'bfszemu poziomowi wiedzy: im wy\'bfej wznosi\'b3a si\'ea \'9cwi\'b9tynia nauki, tym mniej Indian mog\'b3o tam dotrze\'e6.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2160\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Na parterze m\'b3odzi Indianie uczyli si\'ea historii swojego ludu, na
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2160\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 pierwszym pi\'eatrze wyk\'b3adano nauki przyrodnicze - \'b3\'b9cznie z budow\'b9 pierwiastk\'f3w (chemia!). Rozwijano intelekt, rozbudzano umiej\'eatno\'9c\'e6
 obserwacji, ugruntowywano umiej\'eatno\'9c\'e6 rozumienia harmonii wszel\-kich form \'bfycia w przyrodzie. Bia\'b3y Nied\'9fwied\'9f:
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2160\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 "Dlatego Indianie Hopi \'9cpiewaj\'b9 podczas swoich uroczysto\'9cci ob\-rz\'eadowych pie\'9cni wychwalaj\'b9ce przyrod\'ea, kt\'f3ra nas otacza, wy\-
chwalaj\'b9ce wszystkie \'bfywio\'b3y. Robi\'b9 to na cze\'9c\'e6 wielkiej pot\'eagi boskiej istoty."
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2160\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 \tab 
Jeszcze wy\'bfej, na trzecim pi\'eatrze, gdzie nauka by\'b3a znacznie trudniej\-sza, a liczba student\'f3w mniejsza, wyk\'b3adano astronomi\'ea. Bia\'b3y Nie\-d\'9fwied\'9f:
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2160\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 "Nauka zawiera\'b3a inforznacje o szczeg\'f3\'b3ach budowy Uk\'b3adu S\'b3onecz\-nego. Wiedziano, \'bfe Ziemia jest okr\'b9g\'b3a, \'bf
e na powierzchni Marsa
\par \sect }\sectd \margrsxn2304\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2160\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 le\'bf
y drobniutki piasek, \'bfe na Wenus, Marsie i Jowiszu nie istnieje
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2160\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \'bfycie."
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2160\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 C\'f3\'bf to za wspania\'b3y staroindia\'f1ski system o\'9cwiatowy, kt\'f3ry nie
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \fi-288\li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin288\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {
\f2\insrsid2974352 ho\'b3dowa\'b3 tendencji do zacierania r\'f3\'bfnic mi\'eadzy uczniami! Kim byli wyk\'b3adowcy, jak doszli do takiej wiedzy? 
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Bia\'b3y Nied\'9fwied\'9f stwierdza kr\'f3tko: - Wyk\'b3ady prowadzili Kaczy-
\par nowie!
\par \tab Ostatnio nauka wzbogaci\'b3a si\'ea o now\'b9 dziedzin\'ea. Jest ni\'b9 archeoast\-ronomia, zajmuj\'b9ca si\'ea badaniem wiedzy astronomicznej lud\'f3w staro\-\'bfytno\'9cci. Mo\'bfe ona doprowadzi\'e6 archeolog\'f3w - o ile nie b\'ead\'b9
 mieli klapek na oczach - do nadzwyczajnych odkry\'e6.
\par \tab Profesor Anthony F. Aveni z Uniwersytetu Colgate w Hamilton (stan Nowy Jork) z\'b3o\'9cci si\'ea na mnie we wst\'eapie do swojej cholernie m\'b9drej ksi\'b9\'bfki, pisz\'b9c mi\'eadzy innymi, \'bfe poniewa\'bf istniej\'b9 ludzie, kt\'f3rzy twierdz
\'b9, i\'bf wiedza naszych przodk\'f3w powsta\'b3a pod wp\'b3ywem istot pozaziemskich, to jednym z jego cel\'f3w jest udowodnienie, \'bfe ludy Mezoameryki - \'bfyj\'b9ce na obszarze, na kt\'f3rym rozwija\'b3y si\'ea kiedy\'9c wysokie kultury Maj\'f3
w i Meksyku - podlega\'b3y prawom ca\'b3kowicie "logicznego i ewolucyjnego rozwoju". [22]
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 "Granice mi\'eadzy arogancj\'b9 a ignorancj\'b9 s\'b9 bardzo p\'b3ynne" - zauwa-
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \'bfy\'b3 Alfred Polgar (1875-1955), mistrz ostrej ironii.
\par \tab Archeoastronomia - nowa dziedzina nauki, kt\'f3ra zaczyna od-
\par krywa\'e6 nieznane l\'b9dy - by\'b3aby od razu nauk\'b9 sko\'f1czon\'b9, gdyby zignorowa\'b3a fakt, \'bfe w\'b3a\'9cnie przekazy lud\'f3w Mezoameryki zawieraj\'b9
 niezwykle istotne informacje. Program profesora natomiast polega na negowaniu tych informacji. Aveni mo\'bfe mnie spokojnie bra\'e6 na muszk\'ea. Wiem, \'bfe nie traf, bo to nie ja - s\'b3owo honoru! - wpisa\'b3em do mit\'f3w informacje o wizytach "bog
\'f3w" z Kosmosu. Aveni jednak w\'b9tpi
\par w\tab wiarygodno\'9c\'e6 prehistorii Indian, w najwa\'bfniejsze \'9fr\'f3d\'b3a, bez kt\'f3-
\par rych dziedzina nauki, kt\'f3r\'b9 reprezentuje, w \'bfadnym razie nie mo\'bfe si\'ea oby\'e6.
\par \tab Przysi\'eagam! Nie zna\'b3em osobi\'9ccie ani proroka Henocha, ani Eliasza, droga Gilgamesza nie skrzy\'bfowa\'b3a si\'ea z moj\'b9, nie pracowa\'b3em ani nad szkicami do Starego Testamentu, ani nie spisywa\'b3em Popol liuh, nie przyst\'b9pi\'b3em r
\'f3wnie\'bf do szczepu Kojot\'f3w z zachwytu nad opowie\'9c-
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
ciami czcigodnego Bia\'b3ego Nied\'9fwiedzia. Mimo wszystko jednak Aveni pozbawia podstaw swoje wa\'bfne, a nawet bardzo powa\'bfne zadanie badawcze, kiedy wymazuje grub\'b9 gumk\'b9 bog\'f3w staro\'bfytno\'9cci ze \'9cwi\'eatych kronik - cho\'e6
 znajdowali si\'ea tam od tysi\'b9cleci. Pozostaje 
\par tylko mie\'e6 nadziej\'ea, \'bfe nowoczesnymi badaniami w tej dziedzinie zajmie si\'ea osoba obdarzona skromno\'9cci\'b9 uczonych-kap\'b3an\'f3w staro\'bfytno\'9cci. By\'b3oby to bardzo wskazane ze wzgl\'eadu na szacunek, jaki \'bfywili oni wobec bog\'f3
w - w podzi\'eace za wiedz\'ea, kt\'f3r\'b9 ich obdarzyli przybysze
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 z\tab 
Kosmosu.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 "Ludzie wpadaj\'b9 w dziwny sza\'b3 rado\'9cci - pisze Erwin Chargaff
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 -\tab kiedy dowiaduj\'b9 si\'ea, \'bfe pochodz\'b9 od ma\'b3py. Dotychczas wierzyli, \'bfe
\par zostali stworzeni przez Boga." [1]
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Pan Aveni na pewno wie, \'bfe jego s\'b3ynni koledzy zajmuj\'b9cy si\'ea teori\'b9
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 ewolucji, czyli darwinowsk\'b9 nauk\'b9 o pochodzeniu gatunk\'f3w, od-
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 czuwaj
\'b9 nieobecno\'9c\'e6 brakuj\'b9cego ogniwa - missing link. Teoria
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa240\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 ewolucji wyja\'9cnia (prawie) wszystko - poza tym, jak hominidy sta\'b3y si\'ea inteligentne. Od dawna nie tylko ja jestem reprezentantem hipotezy, \'bf
e w\tab tej przemianie bra\'b3y udzia\'b3 si\'b3y pozaziemskie.
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab Na ile prawdziwa jest opowie\'9c\'e6
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 \tab 
\tab \tab Bia\'b3ego Nied\'9fwiedzia?
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Bia\'b3y Nied\'9fwied\'9f opowiada, \'bfe Indianie \'bfyli w Palatquapi setki lat
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 -\tab dop\'f3ki eksplozja demograficzna nie zmusi\'b3a ich do szukania nowych
\par siedlisk. Spowodowa\'b3o to rozlu\'9fnienie wi\'eazi z Palatquapi, bo nowe wsp\'f3lnoty chcia\'b3y si\'ea uniezale\'bfni\'e6 od centrum. Kaczynowie opu\'9ccili miasto, ich czysta nauka ulega\'b3
a rozwadnianiu tym bardziej, im bardziej Indianie zapominali o tych, kt\'f3rzy pomogli im osi\'b9gn\'b9\'e6 tak wysoki stopie\'f1 kultury. Mieszka\'f1cy Palatquapi tworzyli sobie nowych bog\'f3w
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 i\tab bo
\'bfk\'f3w - doprowadzi\'b3o to w ko\'f1cu do straszliwych walk bratob\'f3j-
\par czych. Wrogie sobie plemiona respektowa\'b3y wprawdzie \'9cwi\'b9tynie
\par i\tab piramidy dawnych bog\'f3w, ale obrz\'eady religijne traci\'b3y coraz bardziej
\par tradycyjne formy, co sprawi\'b3o, \'bfe porzucano dawne o\'9crodki kultowe.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 W ten w\'b3a\'9cnie spos\'f3b opustosza\'b3a stolica szczepu \'a3uk\'f3w, miasto
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
Tikal, gdzi\'ea prace wykopaliskowe doprowadzi\'b3y ostatnio do odkrycia \'9clad\'f3w istnienia osadnictwa preklasycznego. Wyludni\'b3y sig te\'bf ulice i\tab \'9cwi\'b9tynie Palatquapi - dzi\'9c nazywanego Palenque.
\par \tab Indianie pragn\'b9cy \'bfy\'e6 w zgodzie z natur\'b9 i prawami Kosmosu 
\par zak\'b3adali nowe osiedla. Pod znakiem pierzastego w\'ea\'bfa Jukatan sta\'b3 si\'ea dominuj\'b9cym obszarem zamieszkanym przez szczep W\'ea\'bf\'f3w. Szczepy Nied\'9fwiedzi i Kojot\'f3w osiedli\'b3y si\'ea bardziej na p\'f3\'b3noc - mieszkaj\'b9
 tam do dzi\'9c, o ile nie wymordowa\'b3y ich lub nie wyp\'eadzi\'b3y blade twarze.
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 W\tab 
Hoteville, wsi Indian Hopi w Arizonie, odprawia si\'ea co roku w lutym
\par "obrz\'ead pierzastego w\'ea\'bfa".
\par \tab Dzi\'eaki Blumrichowi mo\'bfemy odpowiedzie\'e6 na pytanie o praw-
\par dziwo\'9c\'e6 relacji Bia\'b3ego Nied\'9fwiedzia. Z ogromn\'b9 cierpliwo\'9cci\'b9, jakiej wymagaj\'b9 powa\'bfne badania naukowe, Blumrich ustala\'b3 przez wiele lat zwi\'b9zki prawdy historycznej z legendami Indian Hopi.
\par \tab Kiedy Indianom Hopi z Arizony pokazano rysunki miasta Maj\'f3w
\par Tikal, ci zacz\'eali india\'f1skim zwyczajem zawodzi\'e6 z zachwytu - wsz\'eadzie rozpoznawali freski, na kt\'f3rych widnia\'b3y symbole ich szczepu, \'9clady ich historu. Bia\'b3y Nied\'9fwied\'9f:
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 "We wszystkim zawiera si\'ea jakie\'9c znaczenie, a wsz\'eadzie jest zapisana
\par historia. Jeste\'9cmy lud\'9fmi zorientowanymi duchowo, a archeolodzy
\par i historycy musz\'b9 sobie u\'9cwiadomi\'e6, \'bfe zanim b\'ead\'b9 mogli wyja\'9cni\'e6
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab wymow\'ea ruin, musz\'b9 zrozumie\'e6 nas."
\par \tab Ju\'bf od dawna archeolodzy zastanawiaj\'b9 si\'ea, dlaczego Majowie
\par porzucili swoje stare miasta i zacz\'eali zak\'b3ada\'e6 nowe. Bia\'b3y Nied\'9fwied\'9f, kt\'f3ry rozumie sw\'f3j lud i jego histori\'ea, proponuje przekonuj\'b9ce wyja\'9c\-nienie: \'afycie, zatruwane na dotychczasowych obszarach plemiennych
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 przez wa
\'9cnie religijne, przestawa\'b3o by\'e6 warte tego miana. M\'b9drych Kaczyn\'f3w, kt\'f3rzy mogliby co\'9c doradzi\'e6 i za\'b3agodzi\'e6 spory, nie by\'b3o ju\'bf w\tab Palatquapi.
\par \tab Konsekwencj\'b9 kolejnych odkry\'e6 powinno by\'e6 coraz wcze\'9cniejsze datowanie zachowanych nun budowli Maj\'f3w. Ju\'bf od dawna chrono-
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
logia okresu preklasycznego (czasy przed pojawieniem si\'ea Maj\'f3w) nie zgadza si\'ea z wynikami bada\'f1. Renomowany ameryka\'f1ski maista
\par Norman Hammond [23] odkry\'b3 na Jukatanie ceramik\'ea powsta\'b3\'b9 oko\'b3o
\par 2600 r. prz. Chr. - licz\'b9c\'b9 wi\'eac sobie 1500 lat wi\'eacej, ni\'bf dopuszcza kanon nauki. Kt\'f3\'bf wi\'eac si\'eajeszcze odwa\'bfy utrzymywa\'e6, \'bfe "najnowsze" datowania s\'b9 ostateczne i prawdziwe?
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Bia\'b3y Nied\'9fwied\'9f powiedzia\'b3, \'bfe m\'b9drzy Kaczynowie, istoty z Kos-
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 mosu, uczyli kap\'b3an\'f3w. W Ksiggach Chilam Balam, kt\'f3re, dobrze strze\'bfone, znajdowa\'b3y si\'ea w wielu rezydencjach Maj\'f3w, mo\'bfemy znale\'9f\'e6
 potwierdzenie tych s\'b3\'f3w:
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 "Oto jest opowie\'9c\'e6 o narodzinach jednego boga, trzynastu bog\'f3w
\par i tysi\'b9ca bog\'f3w, kt\'f3rzy nauczali kap\'b3an\'f3w Chilam Balam, Xupan,
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab Nauat..." [24]
\par \tab Je\'bfeli kto\'9c zechce poszuka\'e6 bli\'bfszego nam opisu tej samej sytuacji, znajdzie w apokryficznej Ksi\'eadze Henocha nie tylko okre\'9clenie "stra\'bf\-nicy nieba", lecz r\'f3wnie\'bf grup\'ea, kt\'f3ra tak samo da\'b3a si\'ea pozna\'e6
 jako bractwo mistrz\'f3w-nauczycieli:
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 "Semjasa naucza\'b3... przycinania korzeni, Armaros rozwi\'b9zywania forntu\'b3 zakl\'ea\'e6
, Barakwuel patrzenia w gwiazdy, Kokabeel astrologu, Ezekweel wiedzy o chmurach, Arakiel znak\'f3w Ziemi, Samsaweel
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 \tab 
znak\'f3w S\'b3o\'f1ca, Seriel znak\'f3w Ksi\'ea\'bfyca..." [25]
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Nie chcia\'b3bym przeoczy\'e6 rzeczy najistotniejszej: przedmioty wy-
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 k\'b3adane przez "stra\'bfnik\'f3w nieba" - od przycinania korzeni po\-czynaj\'b9c, na interpretacji znak\'f3w na niebie sko\'f1czywszy - stawa\'b3y si\'ea w
\tab trakcie nauki coraz trudniejsze, by\'b3a to budowla my\'9clowa, kt\'f3ra
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa480\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 przypomina\'b3a wielopi\'eatrowy uniwersytet Kaczyn\'f3w.
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa240\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab Strach przed powrotem bog\'f3w
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Od kiedy ludzie stali si\'ea zdolni do my\'9clenia, nie zmieni\'b3o si\'ea chyba
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 tylko jedno - bezustannie poszukuj\'b9 idea\'b3\'f3w, wzor\'f3w do na\'9cladowa-
\par \sect }\sectd \margrsxn1440\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
nia. Dla lud\'f3w prastarych idea\'b3em byli "bogowie", "upad\'b3e anio\'b3y" oraz "stra\'bfnicy nieba" (Henoch) b\'b9d\'9f Kaczynowie, m\'eadrcy przybyli z\tab Kosmosu. Gdy wzory znika\'b3y z pola widzenia, do g\'b3osu dochodzi\'b3y
\par ambicje "tych, kt\'f3rzy pozostali" - "szko\'b3\'ea" kontynuowali epigoni domagaj\'b9cy si\'ea dla siebie respektu. Powstanie wielu sztucznych, s\'b3abych "bog\'f3w" wywo\'b3ywa\'b3o chaos w przekonaniach i os\'b3abia\'b3o moc bog\'f3w prawdziwych.
\par \tab Nie zatar\'b3y si\'ea jednak w pami\'eaci dawnych lud\'f3w wspomnienia
\par z\tab przesz\'b3o\'9cci. Bezustannie dr\'eaczy\'b3a je obawa: jak ukarz\'b9 nas bogowie
\par -\tab co nam przyrzekli - kiedy powr\'f3c\'b9 z Kosmosu? Nie wolno nie
\par doceni\'e6 faktu, \'bfe pytanie to pojawia si\'ea te\'bf w religiach wsp\'f3\'b3czesnych -\tab kara, wymierzana przez bog\'f3w albo przez Boga, jest odroczona tylko
\par do nadej\'9ccia dnia S\'b9du Ostatecznego, zosta\'b3a przesuni\'eata poza granice \'bfycia doczesnego. Z perspektywy powrotu bog\'f3w wszystko wydaje si\'ea logiczne: je\'9cli nie mogli poci\'b9gn\'b9\'e6 ludzi do odpowiedzialno\'9cci za \'bfycia 
\par (w trakcie kr\'f3tkiej egzystencji ludzkiej nie mogli powr\'f3ci\'e6 na Ziemi\'ea), to nale\'bfa\'b3o im zagrozi\'e6 karami, jakie na nich spadn\'b9 w \'bfyciu poza-
\par \sect }\sectd \margrsxn2880\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \fi-288\li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin288\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {
\f2\insrsid2974352 grobowym. Tam wszystko jest nierzeczywiste i niesprawdzalne. Tymczasem ludy Ameryki \'8crodkowej - cho\'e6 nie tylko one - na-
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 prawd\'ea obawia\'b3y si\'ea powrotu swoich bog\'f3w. Ze strachem obser\-wowano firmament notuj\'b9c troskliwie w uczonych ksi\'eagach wszelkie zachodz\'b9
ce tam zmiany. W\'b3a\'9cnie ta obawa sta\'b3a si\'ea impulsem do powstania tak imponuj\'b9cej wiedzy astronomicznej.
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 \tab 
Obserwacje nieba mo\'bfna by podzieli\'e6 na dwie kategorie. Pierwsza to zmiany i ruchy na niebie poprzedzaj\'b9ce przybycie bog\'f3w. Druga
\par -\tab za\'e6mienia S\'b3o\'f1ca i po\'bfary nieba, zwiastuj\'b9ce koniec \'9cwiata.
\par \tab Hipotez\'ea t\'ea potwierdzaj\'b9 skrupulatne studia hiszpa\'f1skiego mis\-jonarza i badacza kultury Indian, Bernardina de Sahag\'f1n ( 1500-I 590), kt\'f3ry dzia\'b3a\'b3 w Meksyku jako mnich zakonu franciszkan\'f3w. Sahag\'f1n zajmowa\'b3 si\'ea mi
\'eadzy innymi j\'eazykiem Indian Nahua - grupy plemion, kt\'f3re w drugiej po\'b3owie I wieku po Chr. jako Toltekowie zaj\'eali miejsce 
\par kultur lud\'f3w starszych od siebie. J\'eazykiem nahuatl pos\'b3uguje si\'ea do dzi\'9c wi\'eaksza cz\'ea\'9c\'e6 wiejskiej ludno\'9cci Meksyku.
\par \tab Prowadz\'b9c dzia\'b3alno\'9c\'e6 misyjn\'b9 w okolicach Santa Cruz, gdzie
\par \sect }\sectd \margrsxn1584\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 naucza
\'b3 w colegio dla tubylc\'f3w, Sahagun potrafi\'b3 sk\'b3oni\'e6 Indian do opowiadzenia mu wszystkiego, co wiedzieli o przesz\'b3o\'9cci swoich lud\'f3w. W\tab ten spos\'f3b jego praca Historia generul de las cosas de Nueva Esparia
\par (Historia og\'f3lna spraw Nowej Hiszpanii) sta\'b3a, si\'ea jakby sprawo\-zdaniem, w kt\'f3rym znalaz\'b3y si\'ea najr\'f3\'bfniejsze fakty. Poczesne miejsce zajmuje tam astronomia. Indianie niezwykle obrazowo opisywali sw\'f3j
\par l\'eak przed fenomenami nieba:
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 "Powiadano, \'bfe kiedy nadesz\'b3a noc, bardzo si\'ea bano, oczekiwano, \'bfe gdy \'9cwider ognisty nie spadnie szcz\'ea\'9cliwie, w\'f3
wczas wszystko zginie, wszystko si\'ea sko\'f1czy, nastanie zupe\'b3na noc. S\'b3o\'f1ce ju\'bf nigdy nie wzejdzie i b\'eadzie ca\'b3kiem ciemno. Spadn\'b9 potwory tzitzitzimi i po\'bfr\'b9 
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 ludzi... a nikt nie upada\'b3 na ziemi\'ea, jak m\'f3wiono, lecz wspinano si\'ea na p\'b3aski dach. A wszyscy byli ow\'b3adni\'eaci wiar\'b9
 w czary do tego stopnia, \'bfe ka\'bfdy stara\'b3 si\'ea mie\'e6 na baczno\'9cci przed niebem, przed gwiazdami, kt\'f3rych imiona to 'wielu' i '\'9cwider ognisty'." [26)
\par \tab W Historii... jest mowa o "dymi\'b9cych gwiazdach" zwiastuj\'b9cych nieszcz\'ea\'9ccie. Chodzi\'b3o pewnie o meteoryty sun\'b9ce po niebie i ci\'b9gn\'b9ce za sob\'b9 roz\'bfarzone smugi. Ale poza "dymi\'b9cymi gwiazdami" Indianie
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
opowiadaj\'b9 tak\'bfe o "gwiazdach strzelaj\'b9cych":
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 "M\'f3wi si\'ea, \'bfe wypuszczaj\'b9 strza\'b3\'ea nie bez powodu, nie bez powodu te\'bf spada... a noc\'b9 szczeg\'f3lnie miano si\'ea na baczno\'9c
ci, zawijano si\'ea, przykrywano, naci\'b9gano ubrania i przepasywano si\'ea, tak w\'b3a\'9cnie obawiano si\'ea wypuszczenia gwiezdnej strza\'b3y."
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab Obserwacje astronomiczne przetwarzano na zrozumia\'b3e wyja\'9cnienia astrologiczne, bo w\'b3a\'9cnie astrologia zajmuje si\'ea dobrymi i z\'b3ymi wp\'b3y
\-wami gwiazd. Nawet je\'bfeli akceptowano interpretacj\'ea astrologiczn\'b9, to trzeba by\'b3o jednak przedtem mie\'e6 do tego podstawy. Gwiazd migoc\'b9-
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
cych na niebie nie mo\'bfna ot tak sobie uzna\'e6 za "z\'b3e" albo za "dobre". Cokolwiek dzia\'b3o si\'ea nad g\'b3owami Indian, nie wyrz\'b9dza\'b3o nikomu najmniejszej krzywdy! Dlatego uwa\'bfam, \'bfe dana jest nam jakby prapami\'ea\'e6
, tradycyjna kronika, wywo\'b3uj\'b9ca okre\'9clone skojarzenia
\par z\tab pewnymi gwiazdami. Przecie\'bf Majowie nie bez powodu - podobnie
\par jak staro\'bfytni Grecy i Rzymianie - obawiali si\'ea Marsa, uwa\'bfaj\'b9c t\'ea planet\'ea za boga wojny. [24]
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1728\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 W Historii... znalaz\'b3o si\'ea r\'f3wnie\'bf miejsce na opis wzej\'9ccia pierwszego
\par \sect }\sectd \margrsxn2592\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 s\'b3o\'f1
ca, co by\'b3o jakby uwertur\'b9 stworzenia \'9cwiata: bogowie rozpalili wielki ogie\'f1, do kt\'f3rego musieli si\'ea rzuci\'e6 dwaj z nich, doprowadzaj\'b9c dzi\'eaki tej ofierze do wzej\'9ccia s\'b3o\'f1ca, tymczasem pozostali z uwag\'b9
 prowadzili obserwacj\'ea nieba, \'bfeby przypadkiem nie przeoczy\'e6 momen-
\par tu, kiedy si\'ea pojawi:
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 "Powiadaj\'b9, \'bfe tymi, kt\'f3rzy patrzyli, byli Quetzalcoatl, kt\'f3rego przydomkiem jest Ecatl, oraz Totec, czyli Pan Pier\'9ccienia"oraz 
czerwony Tezcaltlipoca, oraz ci, co zowi\'b9 si\'ea W\'ea\'bfami Chmur [26] Zebra\'b3a si\'ea tam grupka dziwnych istot o uciesznych imionach!
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 A wi\'eac zn
\'f3w pojawia si\'ea on, b\'f3g Quetzalcoatl, nasz "pierzasty w\'b9\'bf",
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 kt\'f3rego Majowie-Quiche nazywali Gucumatz, a mieszka\'f1cy Jukatanu Kukulcan - wedle legend by\'b3a to posta\'e6 uniwersalna: Aztekowie mieli w\'b3adc\'ea
 o imieniu Quetzalcoatl, ale pocz\'b9tkowo nazywano tak kap\-\'b3an\'f3w. Poniewa\'bf zdarzenia zwi\'b9zane z Quetzalcoatlem/Kukulcanem
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 mia\'b3
y miejsce na przestrzeni ponad p\'f3\'b3 tysi\'b9clecia, nie mo\'bfe tu chodzi\'e6 o\tab jedn\'b9 i t\'ea sam\'b9 osob\'ea.
\par \tab \tab Pradawne lataj\'b9ce smoki
\par \tab Pierwotny, prawdziwy Kukulcan by\'b3 "niebia\'f1skim w\'ea\'bfem", "nie-
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 bia\'f1
skim potworem", kt\'f3ry "co pewien czas przybywa na Ziemi\'ea" [27]. Ta dziwna posta\'e6 by\'b3a od samego pocz\'b9tku bardzo mocno zwi\'b9zana
\par z\tab Itzamna, najpot\'ea\'bfniejszym bogiem Maj\'f3w, tw\'f3rc\'b9 pisma i kalen-
\par darza. Itzamna by\'b3 panem nieba, "kt\'f3ry mieszka w chmurach". Przedstawiano go w postaci starego cz\'b3owieka o ciele zdobionym symbolami planet i znakami astronomicznymi - boga tego uwa\'bfano zarazem za rodzaj dwug\'b3owego smoka.
\par \tab Smoki szybuj\'b9ce w przestworzach by\'b3y motywem wielu mit\'f3w staro\'bfytnych lud\'f3w - pojawia\'b3y si\'ea u Egipcjan, Babilo\'f1czyk\'f3w, German\'f3w, Tybeta\'f1czyk\'f3w, Hindus\'f3w i Chi\'f1czyk\'f3w, dla tych ostat\-
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 nich stanowi\'b3y za dynastii Sung (420-479 r. po Chr.) symbol cesarstwa. Smok by\'b3 znany ju\'bf w okresie dynastu Szang oko\'b3o 1400 r. prz. Chr.
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Pami\'ea\'e6 o boskich smokach zachowa\'b3a si\'ea nawet do dzi\'9c w rewolucyj-
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
nych Chinach - z okazji najwa\'bfniejszych uroczysto\'9cci organizuje si\'ea pokazy latawc\'f3w maj\'b9cych kszta\'b3t smoka. W pyski tych potwor\'f3w" sporz\'b9dzone z ognioodpornego materia\'b3u, wk\'b3ada si\'ea pojemniki z \'b3atwo paln\'b9 \'bfywic
\'b9 albo past\'b9 do but\'f3w: po jej zapaleniu powstaj\'b9 kominy cieplejszego powietrza, kt\'f3re unosz\'b9 latawce-smoki na du\'bf\'b9 wyso\-ko\'9c\'e6. Cz\'easto ich "cielska" s\'b9 naszpikowane ogniami sztucznymi - po 
\par niebie sun\'b9 "monstra" pluj\'b9ce ogniem. To, co dzi\'9c uwa\'bfa si\'ea za zabaw\'ea, by\'b3o dawniej niezwykle skuteczn\'b9 strategi\'b9 wojny psychologicznej: p\'b3on\'b9ce i pluj\'b9ce ogniem latawce wypuszczano nad wojska nieprzyjacie\-la, aby wywo
\'b3ywa\'b3y w\'9cr\'f3d nich zam\'eat i pop\'b3och.
\par \tab Na temat motywu smok\'f3w, obecnego na ca\'b3ym \'9cwiecie, powsta\'b3
\par \sect }\sectd \margrsxn1008\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
wiele spekulacji. Czy\'bfby wsz\'eadzie istnia\'b3a wsp\'f3lna wszystkim ludom; prapami\'ea\'e6 o dinozaurach, olbrzymich gadach kopalnych? Ma\'b3o praw= dopodobne! Dinozaury wymar\'b3y oko\'b3o 64 mln lat temu - w czasach, 
\par kiedy ludzie jeszcze nie istnieli [28]. Czy i jak te monstrualne gady lata\'b3y, a\tab do tego plu\'b3y ogniem? Pani profesor Sanger-Bredt zada\'b3a pytanie,
\par czy motywu smoka obawiano si\'ea, bo wi\'b9za\'b3 si\'ea on z "widoczn\'b9 na niebie
\par Drog\'b9 Mleczn\'b9. Czy to \'f3w 'niebia\'f1ski w\'b9\'bf' by\'b3 powodem powstania
\par mit\'f3w o stworzeniu \'9cwiata, kt\'f3re opowiada\'b3y o smoku?" [29]
\par \tab W \'bfadnym razie! Astronomowie lud\'f3w otaczaj\'b9cych czci\'b9 smoka
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \fi-288\li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin288\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
znali migoc\'b9c\'b9 spokojnie Drog\'ea Mleczn\'b9 pod zupe\'b3nie inn\'b9 nazw\'b9. Prawdziwy Kukulcan nie by\'b3 jakim\'9c tam pierzastym w\'ea\'bfem, zrodzo-
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 nym z fantazji pobudzonej pi\'f3rami ptaka quetzala i \'b3uskowat\'b9 sk\'f3r\'b9 
\par w\'ea\'bfa - nie, przekazy odwo\'b3uj\'b9 si\'ea do "lataj\'b9cego w\'ea\'bfa", kt\'f3ry przyby\'b3
\par z\tab nieba, przekazywa\'b3 ludziom nauki w wielu dziedzinach wiedzy,
\par a\tab odfrun\'b9\'b3 tam, sk\'b9d niegdy\'9c przylecia\'b3. Istniej\'b9 na to niezaprzeczalne
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa480\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 dowody.
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa240\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab Chichen-Itza, kamienna opowie\'9c\'e6 Maj\'f3w
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab Chichen-Itza by\'b3o jednym z najwa\'bfniejszych o\'9crodk\'f3w kultury
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 Maj\'f3
w na Jukatanie - wra\'bfenie takie odnosi si\'ea nadal patrz\'b9c na wspania\'b3e, wynios\'b3e ruiny. W centrum budowli kultowych stoi piramida schodkowa o wysoko\'9cci 30 m i kwadratowej podstawie o boku 55,5 m, po\'9cwi\'ea
cona bogu Kukulcanowi - stanowi ona zar\'f3wno genialne odzwierciedlenie kalendarza, jak i zbi\'f3r wizerunk\'f3w lataj\'b9cego w\'ea\'bfa.. Piramida wznosi si\'ea dziewi\'eacioma tarasami, rozdzielonymi w \'9crodku ka\'bf
dego boku szerokimi schodami. Schody licz\'b9 po 91 stopni. Na najwy\'bfszym tarasie znajduje si\'ea jeszcze jeden stopie\'f1 prowadz\'b9cy do \'9cwi\'b9tyni, kt\'f3rej wej\'9ccie obramowane jest dwiema kolumnami wyob\-ra\'bfaj\'b9cymi pierzastego w\'ea
\'bfa.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Ka\'bfdy dzie\'f1 ma sw\'f3j stopie\'f1. W ten spos\'f3b 4x91= 364 + 1 - ilo\'9c\'e6
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 dni w roku. Ka\'bfdy z bok\'f3w piramidy sk\'b3ada si\'ea z 52 artystycznie zdobionych kamiennych p\'b3yt, co odpowiada cyklowi kalendarza Ma-
\par \sect }\sectd \margrsxn1296\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 j\'f3
w. Budowlajest zorientowana tak dok\'b3adnie, \'bfe 21 marca, pierwszego dnia astronomicznej wiosny, i 21 wrze\'9cnia, pierwszego dnia astro\-nomicznej jesieni, mo\'bfna ujrze\'e6, jak pierzasty w\'b9\'bf spe\'b3za, a potem
\par z\tab powrotem wpe\'b3za na piramid\'ea. Ten dziwny spektakl ma nast\'eapuj\'b9cy
\par przebieg:
\par \tab Osie piramidy s\'b9 lekko odchylone od stron \'9cwiata. 21 marca, mniej wi\'eacej na p\'f3\'b3torej godziny przed zachodem s\'b3o\'f1ca jego promienie padaj\'b9 na zachodni\'b9 \'9ccian\'ea piramidy. \'8cwiat\'b3o i wyd\'b3u\'bfaj\'b9ce si\'ea
 cienie zaczynaj\'b9 dochodzi\'e6 do p\'f3\'b3nocnej elewacji piramidy, tworz\'b9c na niej 
\par w\'ea\'bfowate kszta\'b3ty. Im ni\'bfej stoi s\'b3o\'f1ce, tym bardziej fascynuj\'b9ce staje si\'ea to zadziwiaj\'b9ce widowisko, kt\'f3re rokrocznie zwabia tysi\'b9ce widz\'f3w.
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 O zachodzie cie
\'f1 schod\'f3w tworzy na dziewi\'eaciu tarasach najpierw
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 tr\'f3jk\'b9ty r\'f3wnoramienne. Symbolizuj\'b9 one dziewi\'ea\'e6 cz\'ea\'9cci cia\'b3a Kukul\-cana. Nast\'eapnie tr\'f3jk\'b9ty przeobra\'bfaj\'b9 si\'ea
 w zygzakowaty kszta\'b3t, kt\'f3ry -\tab r\'f3wnie powoli jak powoli zachodzi s\'b3o\'f1ce - spe\'b3za brzegiem
\par schod\'f3w, na samym dole za\'9c, przy ostatnim stopniu, \'b3\'b9czy si\'ea z pot\'ea\'bfn\'b9, kamienn\'b9 g\'b3ow\'b9 boskiego w\'ea\'bfa.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 21 wrze\'9cnia o wschodzie s\'b3o\'f1ca na przeciwleg\'b3ej \'9ccianie piramidy
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 mo\'bfna podziwia\'e6 taki sam spektakl - ale wszystko przebiega w od\-wrotnej kolejno\'9cci. Najpierw pod wp\'b3ywem promieni s\'b3onecznych
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 o\'bfywa g\'b3
owa pierzastego w\'ea\'bfa. Potem ciemny, kontrastowy zarys zaczyna pe\'b3zn\'b9\'e6 w g\'f3r\'ea - ku najwy\'bfszemu tarasowi. Po kr\'f3tkim poliycie w \'9cwi\'b9tyni Kukulcana cienisty kszta\'b3t znika - otoczony jaskrawym \'9cwiat\'b3em s\'b3o\'f1
ca pierzasty w\'b9\'bf ginie w Kosmosie. Widowisko jest demonstracj\'b9 wysokiego poziomu matematyki w s\'b3u\'bfbie bog\'f3w: Kukulcan przyby\'b3 kiedy\'9c z Kosmosu, przez pewien czas przebywa\'b3 w\'9cr\'f3d ludzi, a potem wr\'f3ci\'b3
 do gwiezdnej ojczyzny.
\par \tab Genialna piramida Kukulcana dowodzi, \'bfe astronomowie, matema\-tycy, architekci i kap\'b3ani uwiecznili w niej legendy swojego ludu. Swiadczy o tym, \'bfe niepoj\'eata wiedza teoretyczna zwi\'b9zana z dosko\-na\'b3ym technicznym know-how istnia\'b3
a tam od samego pocz\'b9tku, \'bfe jej 
\par elementy. nie podlega\'b3y ewolucji. Pod ruinami tej piramidy znajduje si\'ea piramida kolejna, nieco mniejsza, pochodz\'b9ca z wcze\'9cniejszej epoki
\par \sect }\sectd \margrsxn2304\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 -\tab 
tak samo zorientowana astronomicznie.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Czy rozwi\'b9zanie zagadki tych budowli jest w og\'f3le mo\'bfliwe bez
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 zaakceptowania faktu, \'bfe przy ich powstawaniu pomaga\'b3y budow-
\par niczym istoty pozaziemskie bieg\'b3e w technice?
\par \tab Nic, absolutnie nic nie mog\'b3o by\'e6 w trakcie budowy pozostawione przypadkowi czy przerabiane p\'f3\'9fniej. Bezb\'b3\'eadne musia\'b3o by\'e6 ju\'bf samo wyznaczenie miejsca na podstaw\'ea piramidy. Najmniejsza zmiana k\'b9ta spowodowa\'b3aby, 
\'bfe opisana przeze mnie gra \'9cwiate\'b3 i cieni nie da\'b3aby zamierzonega efektu. Ale jak kap\'b3ani-astronomowie kontrolowali
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 w\tab ka\'bf
dej fazie budowy, czy wznoszona piramida nie odbiega od
\par zasadniczego projektu i od szczeg\'f3\'b3owych wylicze\'f1? Nie mo\'bfna by\'b3o tego zrobi\'e6 korzystaj\'b9c ze zjawisk przyrody, bo wiosenne i jesienne zr\'f3wnanie dnia z noc\'b9 zdarza si\'ea tylko raz w roku - a tylko w\'f3wczas mo\'bfna ujrze\'e6
 kszta\'b3t spe\'b3zaj\'b9cego i wpe\'b3zaj\'b9cego Kukulcana. Nie by\'b3o te\'bf gwarancji, \'bfe w te dni b\'eadzie pogoda - nawet s\'b3o\'f1ce nie mog\'b3o by\'e6 traktowane jako pewny punkt odniesienia. Nie, jeszcze przed roz\-pocz\'eaciem prac musia
\'b3y istnie\'e6 zatwierdzone plany, kt\'f3re wyklucza\'b3y jakiekolwiek odst\'eapstwa od za\'b3o\'bfonego projektu. A mo\'bfe prace przy budowie piramidy prowadzono poshzguj\'b9c si\'ea modelami w skali?
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
Panowie, czapki z g\'b3\'f3w przed ludem z epoki kamiennej, kt\'f3ry wykaza\'b3,
\par jak\'b9 technik\'b9 dysponuje. O jej perfekcji \'9cwiadcz\'b9 te ruiny.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Bia\'b3y Nied\'9fwied\'9f powiedzia\'b3, \'bfe up\'b3yw czasujest dla historiijego ludu
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 r\'f3wnie ma\'b3o istotny jak dla stw\'f3rc\'f3w - tym samym zwr\'f3ci\'b3 uwag\'ea na poj\'eacie niesko\'f1czono\'9cci w filozofii Maj\'f3w. Budowniczowie Chi-
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
chen-Itza utrwalali niesko\'f1czono\'9c\'e6 w kamieniu maj\'b9c przeczucie, \'bfe
\par ich kultur\'ea poch\'b3on\'b9 fale czasu, co zwiastowa\'b3y Ksiggi Chilam Balam. \'afeby wi\'eac ich pos\'b3annictwa nie zagin\'ea\'b3y, zawierzyli wiadomo\'9cci o bo\-gach budowlom: \'9cwi\'b9tyniom, piramidom i stelom... jak nakazali im to zrobi\'e6
 boscy nauczyciele.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Wszystkie meczety na \'9cwiecie s\'b9 zwr\'f3cone w kierunku Mekki. Je\'9cli
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 kiedy\'9c, w dalekiej przysz\'b3o\'9cci, poci\'b9gni\'eato by linie wzd\'b3u\'bf osi meczet\'f3w le\'bf\'b9cych w najr\'f3\'bfniejszych cz\'ea\'9cciach \'9c
wiata, to linie te skrzy\'bfowa\'b3yby si\'ea przy Kaabie w Mekce. Nawet je\'bfeli kiedy\'9c nie b\'eadzie ju\'bf Mekki
\par \sect }\sectd \margrsxn3168\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 i\tab 
Kaaby, to i tak linie b\'ead\'b9 \'9cwiadczy\'e6 o tym, \'bfe w tym miejscu
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa480\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 znajdowa\'b3o si\'ea co\'9c wa\'bfnego - centrum religu. Buduj\'b9c piramidy w\tab Chichen-Itza Majowie osi\'b9gneli taki sam cel.
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab \'a3amig\'b3\'f3wka
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 \tab Dot\'b9
d zajmowali\'9cmy si\'ea trzema \'9fr\'f3d\'b3ami, kt\'f3re przetrwa\'b3y up\'b3yw czasu i orgie niszczenia, s\'b3ynn\'b9 ksi\'eag\'b9 Popol Iiuh, Ksi\'eagami Chilam Balam oraz relacjami Bernardina de Sahag\'f1n. Zosta\'b3y nam jeszcze staromeksyka\'f1
skie r\'eakopisy obrazkowe.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 W czasach azteckich istnia\'b3y w Meksyku szko\'b3y \'9cwi\'b9tynne, w kt\'f3rych
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 nowicjusze - podobnie jak \'9credniowieczni mnisi w klasztorach dalekiej Europy - kopiowali stare, po\'bf\'f3\'b3k\'b3e pisma przenosz\'b9c je na karty sporz\'b9
dzone ze sk\'f3ry lub papieru z w\'b3\'f3kien agawy. Kiedy\'9c istnia\'b3y zapewne tysi\'b9ce kopu takich r\'eakopis\'f3w. Hans Biedermann, wybitny znawca historii Ameryki \'8crodkowej, w pracy zatytu\'b3owanej \'8cwi\'eate ksi\'eagi staro\'bf
ytnego Meksyku przytacza s\'b3owa hiszpa\'f1skiego jezuity Francisco Xaviera Clavigera:
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 "Wszelkie pisma znalezione w Tezcuco u\'b3o\'bfyli w tak wielkich ilo\'9cciach na rynku, \'bfe ich sterta wygl\'b9da\'b3a jak niewielkie wzg\'f3
rze. Potem je podpalili i pami\'ea\'e6 o wielu naprawd\'ea dziwnych, szczeg\'f3lnych zdarzeniach zamienili w popi\'f3\'b3." [30]
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab Po tym auto dafe, w kt\'f3rym spalono ca\'b3\'b9 g\'f3r\'ea ksi\'b9g, pozosta\'b3o na \'9cwiecie oko\'b3o dwudziestu india\'f1skich r\'eakopis\'f3w, z kt\'f3
rych co najmniej kilka sporz\'b9dzono w czasach poprzedzaj\'b9cych najazd Hiszpan\'f3w. S\'b9 to mi\'eadzy innymi: Kodeks Iiindobonensis (obecnie w Wiedniu), Kodeks Vaticanus (w Rzymie), Kodeks Columbinus (w Meksyku), Kodeks
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
Egerton (w Londynie), Kodeks Tonalamatl (w Pary\'bfu) oraz Kodeks Borgia (w Rzymie). Najs\'b3ynniejszy i najlepiej zachowany jest Kodeks Borgia. Podobnie jak kodeksy Maj\'f3w jest sk\'b3adany w harmonijk\'ea. Ka\'bfda z 39 ob
ustronnie malowanych stron ma format 27 x 26,5 cm, po roz\'b3o\'bfeniu tworz\'b9 one wspania\'b3y, ale zarazem do\'9c\'e6 d\'b3ugi - bo ponad dziesi\'eaciometrowy - podr\'eacznik historii.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Nie wiadomo, ile lat liczy sobie Kodeks Borgia i jak daleko w prze-
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 sz\'b3o\'9c\'e6 si\'eagaj\'b9jego pocz\'b9tki - tylkojedno wydaje si\'ea pewne: \'bfe pochodzi z\tab Cholula. Tam, oko\'b3o 100 km na po\'b3
udnie od stolicy Meksyku, stoi
\par piramida Tepanapa, kt\'f3rej podstawa jest wi\'eaksza od podstawy pirami-
\par \sect }\sectd \margrsxn1584\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
dy Cheopsa. Nie zdo\'b3ano dot\'b9d ustali\'e6 wieku piramidy, przebudowywa\-nej z biegiem lat od pi\'eatnastu do dwudziestu razy - ta ogromna budowla jest tylko zewn\'eatrzn\'b9 pow\'b3ok\'b9 piramid, kt\'f3re sta\'b3y u jej prapocz\'b9tk\'f3w. R\'f3
wnie zagadkowa jest w okolicach Choluli ornamen\-tyka \'9cwi\'b9ty\'f1, pochodz\'b9ca z Peru - "wzory szachownicy z meand\-rowymi obrze\'bfami schod\'f3w i fr\'eadzlowatymi obrze\'bfami [31]. Peru\-wia\'f1skie zdobienia na meksyka\'f1skich \'9cwi\'b9
tyniach sprawiaj\'b9 tym 
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 osobliwsze wra\'bfenie, \'bfe ten sam styl mo\'bfna spotka\'e6 w Kodeksie Borgia. Skrupulatni fachowcy twierdz\'b9, i\'bf uda\'b3o im si\'ea odczyta\'e6 jedn\'b9
 trzeci\'b9
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Kodeksu, odcyfrowywanie jednak wszystkich zabytk\'f3w pi\'9cmiennictwa staromeksyka\'f1skiego jest niezwykle trudne. Badacz drepce w miejscu, 
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 kr\'eaci si\'ea w ko\'b3o, cz\'easto widzi rzeczy, kt\'f3rych nie zdo\'b3a ujrze\'e6 laik. Oto dwa przyk\'b3ady:
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 1. Ilustracja 13 (wk\'b3adka) przedstawia drug\'b9 stron\'ea Kodeksu Laud,
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab znajduj\'b9cego si\'ea w Bibliotece Bodleiana w Oxfordzie. W \'9crodku
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
rysunku fachowiec tej miary co Biedermann rozpoznaje azteckiego
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab boga deszczu Tlaloca:
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 "Charakterystyczne s\'b9 dla niego (Tlaloca) obramienia oczu przypo-
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 minaj\'b9ce okulary i z\'eaby stercz\'b9ce ku do\'b3owi z g\'f3rnej szcz\'eaki. G\'f3rn\'b9 warg\'ea i z\'eaby mo\'bfna wywie\'9c\'e6 od symbolicznego wyobra\'bf
enia chmury deszczowej i strug padaj\'b9cego deszczu!" [30]
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab Mo\'bfliwe, \'bfe przedstawiono tu boga deszczu Tlaloca - tylko gdzie "z\'eaby wystaj\'b9ce ku do\'b3owi"? Czy s\'b9 to owe wij\'b9ce si\'ea
 robaki? Nie rozumiem te\'bf, co wsp\'f3lnego maj\'b9 u licha "g\'f3rna warga i rz\'eady z\'eab\'f3w"
\par z\tab "symbolicznym wyobra\'bfeniem" chmury i strugami deszczu.
\par \tab W komentarzu czytam, \'bfe Tlaloc ma na g\'b3owie "he\'b3m jaguara". Rzeczywi\'9ccie, na rysunku mog\'ea rozpozna\'e6 co\'9c przypominaj\'b9cego he\'b3m, ale gdzie\'bfjestjaguar? W lewej r\'eace b\'f3g "trzyma ozdobny top\'f3r, kt\'f3
rego ostrze wychodzi z pyska w\'ea\'bfa". W\'b9\'bf d\'b3ugi, rozum kr\'f3tki! Wzi\'b9\'b3em do r\'eaki lup\'ea i spr\'f3bowa\'b3em skorzysta\'e6 z tej interpretacji - z trudem znalaz\'b3em niewielki przedmiot przypominaj\'b9cy nieco bu\'b3aw\'ea: czy\'bf
by to w\'b3a\'9cnie by\'b3 \'f3w "ozdobny top\'f3r"? Ryciny mog\'b9 przedstawia\'e6 wszystko
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 -\tab powy\'bf
sza interpretacja nie jest dla mnie przekonuj\'b9ca. Aha, b\'f3g
\par deszczu trzyma "w drugiej r\'eace bia\'b3ego w\'ea\'bfa, zapewne symbol b\'b3ys\-kawicy". Za chwil\'ea do tego dojdziemy...
\par }\pard \ql \fi-288\li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 2. Na ilustracjach 16 i 17 widzimy fragmenty Kodeksu liindobonensis. Il. 17 przedstawia wed\'b3ug interpretatora szesna\'9ccie postaci i s\'b9 to "oczywi
\'9ccie r\'f3\'bfne aspekty boga Quetzalcoatla" [30]. Zgodnie z t\'b9
\par \sect }\sectd \margrsxn2304\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 nauk\'b9
 il.16 ukazuje "zst\'b9pienie Quetzalcoatla na ziemi\'ea". Na samej
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab g\'f3rze wida\'e6 "niebia\'f1ski fryz z wyobra\'bfeniem dw\'f3ch dawnych
\par \sect }\sectd \margrsxn2592\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 bog\'f3w, mi
\'eadzy kt\'f3rymi kuca nagi jeszcze Quetzalcoatl". Ten sam
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 niebia\'f1ski fryz ma w \'9crodku otw\'f3r - z otworu zwisa co\'9c jakby drabinka sznurowa, do kt\'f3rej poprzyklejano "puchowe kuleczki". Nie potrafi\'ea zrozumie
\'e6, dlaczego te niewielkie, okr\'b9g\'b3e kuleczki
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 -\tab tak wygl\'b9daj\'b9 pod mikroskopem - maj\'b9 by\'e6 "puchowymi kulecz-
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
kami". Jestem jednak sk\'b3onny w to uwierzy\'e6, je\'bfeli tylko interpretator wyka\'bfe, \'bfe jest kolejnym wcieleniem azteckiego wychowanka kap-
\par \'b3an\'f3w, kt\'f3ry sam kiedy\'9c tych puszk\'f3w dotyka\'b3! Z obu stron drabinki sznurowej wida\'e6 u g\'f3ry dwie spadaj\'b9ce "niebia\'f1skie istoty". I wreszcie w\tab lewym dolnym rogu mo\'bfna dostrzec Quetzalcoatla schodz\'b9cego - po
\par drabince sznurowej ? - w barwach wojennych, z tarcz\'b9, pa\'b3k\'b9 i ozdoba\-mi. Posta\'e6 Quetzalcoatla jest uj\'eata w wizerunki "\'9cwi\'b9ty\'f1 i miejsG mistycznych".
\par \tab By\'e6 mo\'bfe specjali\'9cci zaakceptuj\'b9 i uznaj\'b9 t\'ea interpretacj\'ea za obowi\'b9\-
\par zuj \'b9c\'b9 - nie mnie o tym s\'b9dzi\'e6, nie mog\'ea si\'ea jednak wyzby\'e6 podejrzenia, \'bfe rysunki wyra\'bfaj\'b9 ca\'b3kiem odmienne tre\'9cci. A mo\'bfe po prostu nie szukamy do\'9c\'e6 skutecznie rozwi\'b9za\'f1 nowych, opartych na wsp\'f3\'b3
czes-
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 nym sposobie my
\'9clenia? C\'f3\'bf bowiem znaczy stwierdzenie, \'bfe w ka\'bfdynr ze swoich szesnastu "r\'f3\'bfnych aspekt\'f3w" Quetzalcoatl nosi na g\'b3owie inne ozdoby. Ma to chyba istotne znaczenie. Gdyby by\'b3o inaczej, to dawny kronikarz nie zadawa\'b3
by sobie trudu przedstawienia a\'bf tylu wariant\'f3w przystrojenia g\'b3owy Quetzalcoatla. Nagi, czarny Quetzal\-coatl za\'9c jest otoczony nie tylko przez bog\'f3w - o ile w og\'f3le s\'b9 to bogowie.
\par \tab C\'f3\'bf bowiem znacz\'b9 garby za jego plecami? Co ma sygnalizowa\'e6 
\par wielka liczba osobliwych znak\'f3w, kt\'f3re go otaczaj\'b9? Przeczyta\'b3em, \'bfe 
\par s\'b9 to "znaki dzienne". \'afe s\'b9 to znaki, to dla mnie jasne, tylko co maj\'b9 oznacza\'e6?
\par \tab Staroameryka\'f1skie r\'eakopisy obrazkowe sprawiaj\'b9 na mnie wra\'bfenie \'b3amig\'b3\'f3wek. \'a3amig\'b3\'f3wka za\'9c - o czym mo\'bfemy przeczyta\'e6 w s\'b3owniku
\par \sect }\sectd \margrsxn1584\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 -\tab 
jest zabawk\'b9 w postaci klock\'f3w lub kartonik\'f3w z fragmentami
\par rysunk\'f3w, sk\'b3adaj\'b9cych si\'ea na pewn\'b9 ca\'b3o\'9c\'e6. C\'f3\'bf by to wi\'eac by\'b3o, gdyby
\par w\tab przypadku tajemniczych azteckich znak\'f3w, kt\'f3re trzeba odcyfrowa\'e6,
\par chodzi\'b3o - na przyk\'b3ad - o nieznane nam symbole znanych nam
\par aminokwas\'f3w albo zwi\'b9zk\'f3w chemicznych?
\par \tab Spo\'9cr\'f3d proponowanych tu, cz\'eastokro\'e6 absurdalnych interpretacji ta ostatnia wcale nie wydaje mi si\'ea najbardziej szalona. Nie jest to zreszt\'b9 moja interpretacja - jej autorem jest jeden z moich czytelnik\'f3w,
\par Helmut Hammer z Forchheim w RFN. Hammer przedstawi\'b3 mi j\'b9
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa240\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 w\tab jednym z list\'f3w.
\par \sect }\sectd \margrsxn1152\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
\par \tab \tab Aneks
\par \tab Najpierw z koperty wyj\'b9\'b3em fotokopi\'ea trzydziestej strony Kodeksu Borgia. Helmut Hammer zada\'b3 pytanie: "Nie widzi Pan tu nic szczeg\'f3l\-nego?" Nie widzia\'b3em. Poczu\'b3em si\'ea jak jeden z pierwszych ludzi, kt\'f3remu bogowie przes
\'b3onili oczy, \'bfeby nie m\'f3g\'b3 patrze\'e6 zbyt przenik\-liwie. Dopiero p\'f3\'9fniej dowiedzia\'b3em si\'ea, \'bfe Helmut Hammer ma wzrok wy\'e6wiczony z racji swojego zawodu - jest grafikiem. Obraz stanowi dla\'f1 zbi\'f3r element\'f3
w - on je rozcz\'b3onkowuje, aby nast\'eapnie zn\'f3w z\'b3o\'bfy\'e6 w jedn\'b9 ca\'b3o\'9c\'e6. Ma odpowiednie podej\'9ccie do staromeksyka\'f1s\-kich \'b3amig\'b3\'f3wek. Dosta\'b3em od niego pi\'ea\'e6 wariant\'f3w strony trzydziestej kodeksu. Ka\'bf
dy z nich ukazuje inne szczeg\'f3\'b3y, wyr\'f3\'bfnione inn\'b9 barw\'b9. Poniewa\'bf ekscerpty te wyda\'b3y mi si\'ea interesuj\'b9ce i warte dyskusji, przedstawi\'ea tu odkrycie Hammera.
\par \tab Rysunek nr 1 (il. 19) przedstawia dwadzie\'9ccia nak\'f3w dziennych. Hammer zada\'b3 sobie pytanie, dlaczego dwadzie\'9ccia? "Przez przypadek istnieje dwadzie\'9ccia aminokwas\'f3w bia\'b3kowych, kt\'f3re maj\'b9 ogromne znaczenie dla budowy organizm
\'f3w \'bfywych."  Znaki Aztek\'f3w i Maj\'f3w 
\par [Istnieje macznie wi\'eacej aminokwas\'f3w, ale bia\'b3kowych, maj\'b9cych znaczenie dla budowy organizm\'f3w \'bfywych, jest tylko dwadzie\'9ccia.]
\par s\'b9 wieloznaczne. By\'e6 mo\'bfe te dwadzie\'9ccia symboli jest rzeczywi\'9ccie dwudziestoma znakami dzie\'f1nymi, nie wyklucza to jednak innej
\par \sect }\sectd \margrsxn2304\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
interpretacji. Wiadomo, \'bfe dwadzie\'9ccia dni stanowi zar\'f3wno podstaw\'ea kalendarza Maj\'f3w, jak i Aztek\'f3w. Wiadomo, \'bfe dwadzie\'9ccia amino\-kwas\'f3w stanowi podstaw\'ea budowy bia\'b3ek i kom\'f3rek.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Na rysunku nr 2 znaki dzienne wyr\'f3\'bfniono barw\'b9 zielon\'b9 i obrze\'bfono
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 czerwonym szlaczkiem. Ka\'bfdy aminokwas bia\'b3kowy sk\'b3ada si\'ea z czte\-rech pierwiastk\'f3w - z wodoru, w\'eagla, azotu i tlenu. W zale\'bfno\'9c
ci od rodzaju aminokwasu dochodz\'b9 dwa pierwiastki dodatkowe - ale bez czterech podstawowych istnienie aminokwasu by\'b3oby niemo\'bfliwe. "Czy\'bfby w\'b3a\'9cnie to by\'b3o powodem - pyta Hammer - \'bfe znaki dzienne zosta\'b3
y podzielone na cztery grupy?" Sk\'b3adniki podstawowe, czyli atomy, s\'b9 zbudowane - m\'f3wi\'b9c najpro\'9cciej - z proton\'f3w, elektron\'f3w
\par \sect }\sectd \margrsxn1584\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 i\tab neutron
\'f3w. A je\'9cli atomy mia\'b3yby inn\'b9 budow\'ea i sk\'b3ada\'b3y si\'ea nie tylko
\par z\tab czterech podstawowych element\'f3w, to czy bez owej tr\'f3jcy - protonu;
\par elektronu i neutronu - istnia\'b3by atom b\'ead\'b9cy podstaw\'b9 budowy ca\'b3ego Wszech\'9cwiata? Je\'bfeli spojrzy si\'ea na czerwony szlaczek, a nat\'eapnie por\'f3wna rysunek z orygina\'b3em, w\'f3wczas rzuci si\'ea w oczy, \'bfe za ka\'bfdym 
\par razem dwa \'bf\'f3\'b3te punkty sk\'b3adaj\'b9 si\'ea na kuleczk\'ea, a kuleczki te, atomy, s\'b9 otoczone wsz\'eadzie czerwonym szlaczkiem.
\par \tab Rysunek nr 3 ukazuje cztery ludziki pomalowane na czerwono. S\'b9 to bogowie stwarzaj\'b9cy \'bfycie. Bogowie maj\'b9 na plecach symbole zwi\'b9zk\'f3w chemicznych oznaczone kolorem zielonym. Wszyscy czterej trzymaj\'b9
\par \sect }\sectd \margrsxn2736\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 w\tab r\'ea
kach pa\'b3ki, na kt\'f3rych ko\'f1cach znajduj\'b9 si\'ea aminokwasy wyr\'f3\'bf-
\par nione zielonym k\'f3\'b3kiem, a odbierane b\'b9d\'9f przekazywane kolczastemu czemu\'9c w \'9crodku rysunku.
\par \tab Rysunek nr 4 ukazuje b\'b3on\'ea kom\'f3rkow\'b9 wyr\'f3\'bfnion\'b9 kolorent czerwonym i zawieraj\'b9c\'b9 przepony, kt\'f3rych zewn\'eatrzna strona jest zako\'f1czona wypustkami, mog\'b9cymi wyobra\'bfa\'e6 dop\'b3
yw energii. Co druga wypustka ma kuleczk\'ea z\'b3o\'bfon\'b9 z dw\'f3ch pier\'9ccieni, podstawo\-wych element\'f3w kom\'f3rki. W j\'b9drze wije si\'ea zielono-czerwona wst\'eaga przypominaj\'b9ca podw\'f3jn\'b9 spiral\'ea DNA.
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 R
ysunek nr 5 przedstawia wn\'eatrze kom\'f3rki i jej sk\'b3adniki, z kt\'f3rych
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 najwa\'bfniejszym jest kwas dezoksyrybonukleinowy (DNA), wielkocz\'b9s\-teczkowy no\'9cnik informacji genetycznej. DNA sk\'b3ada si\'ea z zasad
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 -\tab 
adeniny, guaniny, cytozyny i tyminy. Ka\'bfda z tych czterech
\par substancji faworyzuje inn\'b9 form\'ea kontaktu - adenina jest przyci\'b9gana przez tymin\'ea, a guanina lgnie do cytozyny. Obie sk\'b3aniaj\'b9ce si\'ea ku sobie ary wyr\'f3\'bfniono kolorem zielonym i czerwonym - czerwone zasady
\par w\'b3a\'9cnie si\'ea wzajem oplot\'b3y. Poza czterema zasadami \'bfyciodajny \'b3a\'f1cuch DNA sk\'b3ada si\'ea z nukleotyd\'f3w, zwi\'b9zk\'f3w chemicznych zbudowanych
\par z\tab zasad purynowych lub pirymidynowych. W oryginale oznaczono je
\par kropkami i pier\'9ccieniami. Przy dolnej kraw\'eadzi rysunku kwartet schodzi ze sceny - przekazuje informacj\'ea genetyczn\'b9 dalej. W oryginale
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 wyra\'9f
nie wida\'e6 podstawowe zasady zamarkowane czterema barwami,
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx864\tx4608\tx5328\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 zasady te po po\'b3\'b9czeniu - jak w\'ea\'bfe splecione wok\'f3\'b3 siebie - staj\'b9 si\'ea jedno\'9cci\'b9 w podw\'f3jnej spirali DNA. Lecz w\'b9\'bf
 ucieka ju\'bf od swojej partnerki. I to jest zrozumia\'b3e. \'a3a\'f1cuch DNA posiad\'b3szy komplet informacji genetycznych staje si\'ea samodzielny - sam wyrusza w dalsz\'b9 drog\'ea.
\par \tab Czytelnik poczuje si\'ea nieco zbity z tropu skr\'f3towo\'9cci\'b9 tego opisu, aroganci za\'9c u\'9cmiechn\'b9 si\'ea zapewne czytaj\'b9c spekulacje Hammera.
\par \sect }\sectd \margrsxn2448\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx864\tx4608\tx5328\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 W
\tab tym miejscu chcia\'b3bym poda\'e6 nast\'eapuj\'b9cy przyk\'b3ad: Nad stworze-
\par niem zamka b\'b3yskawicznego pracowali od 1851 roku doskonali technicy -\tab Amerykanin E. Howe (1851), Niemiec F. Klotz i Austriak F.
\par Poduschka (1883) oraz Amerykanie W.L. Judson (1893) i P.A. Arons\-son (1906). Tymczasem zamek b\'b3yskawiczny nadaj\'b9cy si\'ea do produkcji masowej stworzyli dopiero moi rodacy, C. Cuhn-Moos i H. Forster, kt\'f3rzy wcale nie byli technikami.
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx864\tx4608\tx5328\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 Dlaczego wi\'eac Helmut Hammer nie mia\'b3by wpa\'9c\'e6 na w\'b3a\'9cciwy trop? Wyja\'9cnieniom natury biologicznej przeciwstawi\'b3bym ch\'eatnie r
\'f3wnie
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx864\tx4608\tx5328\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 rzeczowe wyja\'9cnienie zaczerpni\'eate z archeologicznej i etnogaflcznej literatury fachowej, niestety komentarz do Kodeksu Borgia mo\'bfe nam zaoferowa
\'e6 wy\'b3\'b9cznie takie opisy:
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx864\tx4608\tx5328\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 "Czterej bogowie deszczu nios\'b9 trzy r\'f3\'bfne drzewa i jedn\'b9 ro\'9clin\'ea maguey. Ko\'9ccianymi sztyletami wskazuj\'b9
 cztery znaki dzienne, rozpoczynaj\'b9ce \'e6wiartki tonalpohualli. Znajduj\'b9 si\'ea one wok\'f3\'b3 czerwonej tarczy z gwiezdnymi oczami. Jest noc." [31]
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx864\tx4608\tx5328\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
Tak, jest noc. Takie interpretacje sprawi\'b3y, \'bfe od stu lat drepcemy
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx864\tx4608\tx5328\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 w\tab miejscu. Z r\'eakopis\'f3w Maj\'f3w i ze staromeksyka\'f1skich r\'eakopis\'f3w
\par obrazkowych wci\'b9\'bf wyskakuj\'b9 bogowie albo ich symbole, jaguary, magiczne znaki i zadziwiaj\'b9ce hokus-pokus innego rodzaju. 
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx864\tx4608\tx5328\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 Interpretacje archeologiczno-etnograftczne mog\'b9 oczywi\'9ccieegzys-
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx864\tx4608\tx5328\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 towa\'e6 obok interpretacji natury przyrodniczej - "znaki dzienne" mog\'b9 przedstawia\'e6 i znaki dzienne, i aminokwasy. Nie wiem, czy tak jest, chcia
\'b3bym tylko uchyli\'e6 drzwi przed nowymi mo\'bfliwo\'9cciami. Je\'bfeli nawet jeszcze raz o\'9cwiadcz\'ea, \'bfe nie potraf\'ea oceni\'e6, czy hipoteza Hammera ma sens, to i tak us\'b3yszg na pewno, \'bfe ludy zamieszkuj\'b9ce kiedy\'9c tereny Ameryki 
\'8crodkowej nie mia\'b3y najmniejszego poj\'eacia ani
\par o\tab kom\'f3rkach i ich budowie, ani o kodzie genetycznym - by\'b3y to ludy
\par epoki kamiennej.
\par \tab Poniewa\'bf nauce nie udaje si\'ea zaszufladkowa\'e6 wypowiedzi Bia\'b3ego Nied\'9fwiedzia, kt\'f3ry znaj\'b9c histori\'ea swego ludu twierdzi, \'bfe na pierw. szym pi\'eatrze "uniwersytetu" w Palenque uczniowie s\'b3uchali wyk\'b3ad\'f3w zar\'f3
wno na temat budowy organizm\'f3w \'bfywych, jak i pierwiastk\'f3w chemicznych, to pomija si\'ea je milczeniem. Wyk\'b3adowcami byli Kaczy\-nowie - nauczyciele przybyli z Kosmosu.
\par \tab Zaakceptowanie powy\'bfszej hipotezy pozwoli\'b3oby zrozumie\'e6, \'bfe po stokro\'e6 przepisywane kodeksy s\'b9 w istocie przekazywanymi z pokolenia na pokolenie podr\'eacznikami.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx864\tx4608\tx5328\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 "Mie\'e6 fantazj\'ea nie znaczy co\'9c sobie wymy\'9cla\'e6. To znaczy tworzy\'e6 co\'9c
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa960\nowidctlpar\tx288\tx864\tx4608\tx5328\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 z\tab tego, co istnieje" - mawia\'b3 Tomasz Mann (1875-1955).
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx864\tx4608\tx5328\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab VI. Teotihuacan, wielkie miasto
\par \tab \tab zbudowane wed\'b3ug boskich plan\'f3w
\par \sect }\sectd \margrsxn1584\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li4608\ri0\sa240\nowidctlpar\tx288\tx864\tx4608\tx5328\faauto\rin0\lin4608\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {
\f2\insrsid2974352 Budowa zamk\'f3w na lodzie nic nie kosztuje, lecz ich burzenie jest bardzo drogie.
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx864\tx4608\tx5328\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab \tab \tab Fransois Mauriac (1885-1970)
\par \tab Kto przedziera si\'ea dzi\'9c przez chaos panuj\'b9cy w stolicy Meksyku, nie podejrzewa, \'bfe kroczy po ziemi u\'9cwi\'eaconej histori\'b9. Nie jestem pewien, czy mieszka\'f1cy tego miasta zdaj\'b9 sobie z tego spraw\'ea.
\par \tab Najwi\'eaksza metropolia \'9cwiata, le\'bf\'b9ca 2440 m n.p.m. w dolinie
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx864\tx4608\tx5328\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
Anahuac, ma oko\'b3o 18 mln mieszka\'f1c\'f3w - dok\'b3adna liczba nie jest
\par znana, bo z ka\'bfdego spisu wynika co innego. Eksperci ONZ obliczyli, \'bfe przy obecnej stopie przyrostu naturalnego w 2000 roku na powierzchni licz\'b9cej 1500 km2 b\'eadzie \'bfy\'b3o oko\'b3o 40 mln mieszka\'f1c\'f3w, o ile oczywi\'9c
cie metropolia ta - podobnie jak poprzednia, na kt\'f3rej ruinach j\'b9 zbudowano - nie pope\'b3ni do tego czasu samob\'f3jstwa.
\par \tab Miliony ludzi dusz\'b9 si\'ea w chmurach smogu - zanieczyszczenie powietrza jest przyczyn\'b9 prawie 100 tys. zej\'9c\'e6 \'9cmiertelnych rocznie. Meksykanie, potomkowie Aztek\'f3w, z fatalistyczn\'b9 oboj\'eatno\'9cci\'b9 wci\'b9\-
\par gaj\'b9 w p\'b3uca truj\'b9cy gaz, jakby dawni bogowie nadal \'bf\'b9dali od nich ofiar w\tab ludziach.
\par \tab Od sz\'f3stej rano a\'bf do p\'f3\'9fnej nocy jazgocz\'b9 klaksony 3 mln
\par samochod\'f3w osobowych - w wysokog\'f3rskiej kotlinie ich d\'9fwi\'eak
\par wydaje si\'ea jeszcze bardziej przera\'9fliwy i szarpi\'b9cy nerwy ni\'bf gdzie indziej. Ponad 20 tys. autobus\'f3w wypuszcza granatowoczarne chmury spalin, na kt\'f3re nie pomaga nawet prowizoryczna maska ze zwil\'bfonej chusteczki do nosa. Oko\'b3
o 17 tys. policjant\'f3w w b\'b3\'eakitnych mundurach pr\'f3buje za pomoc\'b9 przera\'9fliwych gwizdk\'f3w i typowych dla po\'b3udniow-
\par \sect }\sectd \margrsxn2592\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx864\tx4608\tx5328\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 c
\'f3w ruch\'f3w r\'b9k pokierowa\'e6 ogromn\'b9 lawin\'b9 blachy, kt\'f3ra mimo wspaniale zaprojektowanych tras przelotowych porusza si\'ea bardzo powoli - znacznie wolniej ni\'bf konny zaprz\'eag przed stu laty. O tym, w\tab jak wielkim niebezpiecze\'f1
stwie znalaz\'b3 si\'ea organizm tego mias-
\par ta-molocha, \'9cwiadczy \'9cwiat\'b3o, kt\'f3re wieczorami zaczyna migota\'e6,
\par \sect }\sectd \margrsxn1584\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx864\tx4608\tx5328\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 a
\tab niekiedy zupe\'b3nie ga\'9cnie. O tym samym \'9cwiadczy przeci\'b9\'bfona sie\'e6
\par telefoniczna - dodzwonienie si\'ea pod w\'b3a\'9cciwy numer przypomina loteri\'ea. Zdradza to tak\'bfe woda, \'9cmierdz\'b9ca chlorem i chemikaliami niewiadomego pochodzenia. Jak wida\'e6, wielkie masy ludzi mog\'b9 si\'ea unicestwia\'e6
 nie tylko podczas wojny.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx864\tx4608\tx5328\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Miasto Meksyk to tak\'bfe luksusowe hotele-pa\'b3ace, "Camino Real"
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx864\tx4608\tx5328\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 i\tab "E1 Presidente Chapultepec", w kt\'f3rych maj\'b9 filie najwykwintniejsze
\par restauracje Pary\'bfa - "Maxim" i "Fouquet". Lecz kafeterie, bistra, wiele ma\'b3ych lokali z wyst\'eapami folklorystycznymi oraz nie zawsze zas\'b3uguj\'b9ca na zaufanie elegancja l\'9cni\'b9cych awenid s\'b9 tylko parawanem 
\par dla n\'eadzy i przeludnienia. Par\'ea ulic dalej w slumsach gnie\'9fdzi si\'ea bieda, o\tab krok od wspania\'b3ych zabytkowych katedr i ko\'9ccio\'b3\'f3w ludzie miesz-
\par kaj\'b9 w budkach skleconych z byle czego, a na chodnikach eleganckich dzielnic z czas\'f3w kolonialnych siedz\'b9 \'bfebracy.
\par \tab W parku Chapultepec krzewy i ogromne prastare drzewa ahuehuete
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx864\tx4608\tx5328\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
stoj\'b9 w bujnej zieleni - pewnie przyzwyczai\'b3y si\'ea do powietrza zatrutego spalinami. Spacerowali tu niegdy\'9c azteccy ksi\'b9\'bf\'eata, a na jednym ze wzg\'f3rz Montezuma II zbudowa\'b3 letni\'b9 rezydencj\'ea. Dzi\'9c
\par w\tab ka\'bfd\'b9 niedziel\'ea bogactwo spotyka si\'ea tu z n\'eadz\'b9. Dumni Meksykanie
\par podziwiaj\'b9 fontanny, p\'b3ywaj\'b9 \'b3\'f3dkami po jeziorach, ta\'f1cz\'b9 w rytm
\par samby, wci\'b9gaj\'b9c w swoje swawole turyst\'f3w. Arty\'9cci - i ci, kt\'f3rzy si\'ea za takich uwa\'bfaj\'b9 - prezentuj\'b9 przechodniom swoje umiej\'eatno\'9cci \'9cpiewa=
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx864\tx4608\tx5328\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
cze. Tury\'9cci widz\'b9 oryginalny meksyka\'f1ski styl \'bfycia pod go\'b3ym niebem -\tab maj\'f3wki na trawnikach, ta\'f1ce, zabawy. Do obcych podchodz\'b9
\par ch\'b3opcy z koszykami albo drewnianymi pude\'b3kami z past\'b9 i szczotkami, prosz\'b9c b\'b3agalnym wzrokiem o pozwolenie wyczyszczenia zakurzonych but\'f3w. Jakby przeniesione z innego \'9cwiata pi\'eakne dziewczyny o czar\'a6 nych w\'b3
osach, wielkich czarnych oczach i czaruj\'b9co ciemnej sk\'f3rzo ta\'f1cz\'b9 w\'9cr\'f3d t\'b3umu niczym nimfy z pradawnych czas\'f3w.
\par \tab Kieszonkowcy te\'bf robi\'b9 tu dobre interesy: w sklepach jubilerskich przyjezdni kupuj\'b9 prawdziwe i fa\'b3szywe b\'b3yskotki - z\'b3odzieje odr\'f3\'bf\-niaj\'b9 je bez pud\'b3a. Butiki wabi\'b9 klient\'f3w szykownymi wystawami:
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx864\tx4608\tx5328\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
Obok siedz\'b9 biedacy w \'b3achmanach - zm\'eaczonym wzrokiem i gestem pomarszczonych d\'b3oni b\'b3agaj\'b9 o par\'ea pesos.
\par \tab Stolica Meksyku jest pe\'b3na kontrast\'f3w. Jedna trzecia mieszka\'f1c\'f3w \'bfyje w slumsach. Oto na przyk\'b3ad podsto\'b3eczne osiedle Nezahualcoytl: wzd\'b3u\'bf drogi prowadz\'b9cej do Puebli biedacy mieszkaj\'b9 w chatkach 
\par skleconych z blachy falistej, z tektury, ze starych opon samochodowych, dr\'b9g\'f3w i \'bfelaznych pr\'eat\'f3w. Wszechobecny jest alkohol: pija si\'ea tequill\'ea albo zab\'f3jcz\'b9 pulque z agawy. Nic dziwnego - przy bezrobociu dochodz\'b9
cym do 60%. "Mieszka\'f1cy Mexico City musz\'b9 ci\'b9gle co\'9c
\par \sect }\sectd \margrsxn2880\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx864\tx4608\tx5328\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
robi\'e6 - powiedzia\'b3 mi jeden ze 150 tysi\'eacy miejscowych taks\'f3wka\-rzy. - Kiedy nie maj\'b9 nic do roboty, pij\'b9."
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx864\tx4608\tx5328\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 W pobli\'bfu gniazda n\'eadzy stoi wspania\'b3y gmach Opery Narodowej.
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
Muzycy w kapeluszach z szerokim rondem i ubraniach lamowanych
\par srebrem wyst\'eapuj\'b9 codziennie z koncertem na Plaza Garibaldi. \'8cwietne budynki, jak Pa\'b3ac Sztuk Pi\'eaknych, Casa de los Azulejos, zbudowany oko\'b3o 1600 roku, czy Palacio Nacional, wzniesiony na ruinach rezyden\-cji Montezumy, katedry, ko\'9c
cio\'b3y i muzea - m\'f3wi\'b9 o historii i dawnej \'9cwietno\'9cci tego miasta.
\par \tab Poza przera\'bfaj\'b9cymi kontrastami stolica Meksyku oferuje przyjezd\-nym niepowtarzalny obraz Aztek\'f3w i ich przodk\'f3w. Nie istnieje kopia tego wizerunku. Orygina\'b3em jest Meksyk, najwi\'eaksze miasto \'9cwiata.
\par \tab \tab "Miejsce, gdzie zostaje si\'ea bogiem"
\par \tab W lipcu 1520 roku Hernan Cortes, zdobywca Meksyku, prze\'bfy\'b3 wraz
\par ze swoim oddzia\'b3em 438 \'bfo\'b3nierzy noche triste, smutn\'b9 noc - pobity, upokorzony i ranny ucieka\'b3 ze stolicy Aztek\'f3w, Tenochtitlan. Umkn\'b9\'b3 do Otumby le\'bf\'b9cej 40 km na p\'f3\'b3nocny wsch\'f3d. Ale w kilka dni p\'f3\'9fniej musia
\'b3 zn\'f3w stan\'b9\'e6 na czele swojej bandy naprzeciw przewa\'bfaj\'b9cych si\'b3 
\par dwustutysi\'eacznej armii Aztek\'f3w. Ze wzniesie\'f1, znajduj\'b9cych si\'ea 2 km na po\'b3udnie od Otumby, na pewno zauwa\'bfy\'b3 niezwykle r\'f3wnomierny
\par uk\'b3ad wzg\'f3rz. Nie wspomina o tym wprawdzie \'bfadna z kronik, mo\'bfliwe jednak, \'bfe Cortes jecha\'b3 mi\'eadzy pag\'f3rkami i pag\'f3reczkami - nie przeczuwaj\'b9c, co kryje ziemia pod kopytami jego konia. Wiedzieli o tym Aztecy, ale nic nie m
\'f3wili. Pag\'f3rkowat\'b9 okolic\'ea okre\'9clali s\'b3owem teotihuacan, czyli "miejsce, gdzie zostaje si\'ea bogiem". Bernardino de Sahag\'f1n napisa\'b3: "Nazywali to miejsce Teotihuacan, poniewa\'bf chowa-
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 no tu bog\'f3
w" [1]. Pierwotna nazwa tego miejsca nie jest defacto znana -\tab nie wiadomo, kim byli Teotihuakanie i sk\'b9d przybyli, nie wiadomo
\par r\'f3wnie\'bf, jakim m\'f3wili j\'eazykiem [2].
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Ju\'bf za czas\'f3w azteckich Teotihuacan le\'bfa\'b3o w gruzach, poro\'9cni\'eatych
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 bujn\'b9 traw\'b9, mchem i krzakami. Aztekowie mylili si\'ea twierdz\'b9c, \'bfe Teotihuacan by\'b3o miejscem poch\'f3wku ich dawnych bog\'f3
w, olbrzymich istot. Teotihuacan by\'b3o wszystkim, tylko nie nekropol\'b9 - przynajmniej do dzi\'9c nie znaleziono tu boskich grob\'f3w.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Pewne jest natomiast, \'bfe Aztekowie znali swoj\'b9 dawn\'b9 stolic\'ea tylko
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 z\tab legend - na w\'b3asne oczy ujrzeli dopiero jej ruiny:
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin288\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
"W czas nocy, gdy nie \'9cwieci\'b3o jeszcze s\'b3o\'f1ce, gdy nie nasta\'b3 jeszcze dzie\'f1, w\'b3a\'9cnie w\'f3wczas, jak powiadaj\'b9, bogowie zebrali si\'ea na narad\'ea w miejscu, kt\'f3re nazwano Teotihuacan, i przemawiali do siebie s\'b3
owami: 'Przyb\'b9d\'9fcie, o bogowie! Kto si\'ea tym zajmie, kto we\'9fmie to 
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa480\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 na siebie i sprawi, \'bfeby zaja\'9cnia\'b3o s\'b3o\'f1ce, \'bfeby sta\'b3 si\'ea dzie\'f1?"' [1]
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa240\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab "Boski piec" i masakry w\'9cr\'f3d Aztek\'f3w
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Z legendy mo\'bfna wnosi\'e6, \'bfe bogowie si\'ea bali, a przedsi\'eawzi\'eacie maj\'b9ce
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 uratowa\'e6 s\'b3o\'f1ce uwa\'bfali za przygod\'ea nader niebezpieczn\'b9.
\par \tab W boskiej naradzie w Teotihuacan wzi\'eali udzia\'b3 mi\'eadzy innymi: Citlalinicue, bogini gwiezdnego nieba, i czerwony Tezcatlipoca, b\'f3g
\par \sect }\sectd \margrsxn2304\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 w\tab 
gwiezdnej szacie. Wedle innej legendy na to wa\'bfne zebranie przyby\'b3
\par podobno nawet Quetzalcoatl, W\'b9\'bf Ozdobiony Zielonymi Pi\'f3rami, b\'f3g Ksi\'ea\'bfyca i Gwiazdy Zarannej [3]. Podobno tylko dw\'f3ch bog\'f3w
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 z\tab 
szacownego zgromadzenia - Tecuciztecatl i Nanauatzin - o\'9cwiad-
\par czy\'b3o, \'bfe s\'b9 gotowi podo\'b3a\'e6 niezwykle ryzykownemu zadaniu.
\par \tab \'8cmia\'b3kowie przez cztery dni oddawali si\'ea pokucie, nast\'eapnie wyk\'b9pali si\'ea w \'9cwi\'eatym stawie, a wreszcie natarto ich kred\'b9 i odziano w kosztowne szaty zdobione pi\'f3rami. Tymczasem ich boscy koledzy przepalali
\par "boski piec", rozniecaj\'b9c pot\'ea\'bfny ogie\'f1 - \'bfeby wrzuci\'e6 do \'9crodka obu bohater\'f3w wypucowanych i wystrojonych z okazji ca\'b3ego przedsi\'eaw-
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \fi-288\li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin288\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 zi
\'eacia. W\'9cr\'f3d ognia i dymu boskie ofiary znikn\'ea\'b3y na firmamencie. Etnograf Karl Kohlenberg [4] widzi w tej legendzie "typowy przy-
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 k\'b3ad, jak w mitycznych opowie\'9cciach miesza si\'ea cz\'easto skutek i przy\-czyn\'ea". Kohlenberg uwa\'bfa poza tym, \'bfe opis ten m\'f3g\'b3by r\'f3wnie 
dobrze przedstawia\'e6 countdown przed startem rakiety kosmicznej.
\par \tab Dopiero tak nowoczesne podej\'9ccie do problemu pozwala zrozumie\'e6 legend\'ea: Najpierw bogowie poczuwali si\'ea do winy za znikni\'eacie s\'b3o\'f1ca,
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
do czego przyczyni\'b3 si\'ea zapewne wybuch Planety X b\'b9d\'9f jakiej\'9c du\'bfej planetoidy. Potem uradzili, jak naprawi\'e6 nieszcz\'ea\'9ccie. By\'e6 mo\'bfe rozwa\'bfali, czy od\'b3am cia\'b3a niebieskiego da si\'ea rozdrobni\'e6 lub przesun\'b9
\'e6 na inn\'b9 orbit\'ea - byli jednak wyra\'9fnie przyt\'b3oczeni ci\'b9\'bf\'b9cymi na nich ewentualnymi skutkami takiej ingerencji i wybrali na ofiar\'ea dw\'f3ch koleg\'f3w. Dwuosobowa za\'b3oga przygotowywa\'b3a si\'ea przez dwa dni,
\par a\tab tymczasem pozosta\'b3a cz\'ea\'9c\'e6 zespo\'b3u doprowadza\'b3a "boski piec" do
\par gotowo\'9cci startowej. Potem ochotnicy pojawili si\'ea w kosztownych ubraniach (skafandrach kosmicznych) i rzucili si\'ea do wn\'eatrza "boskiego pieca". W\'9cr\'f3d dymu i ognia "piec" znikn\'b9\'b3 w otch\'b3aniach Kosmosu. 
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 Wed\'b3ug azteckiej legendy szale\'f1czo odwa\'bfni bogowie-astronauci
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 mieli k\'b3opoty z wype\'b3nieniem zadania. Pojawi\'b3y si\'ea trudno\'9cci. W dzien\-niku pok\'b3adowym zanotowano, \'bfe strza\'b3a obcego gwiezdnego boga
\par "trafi\'b3a w czo\'b3o" jednego ze \'9cmia\'b3k\'f3w, kt\'f3ry run\'b9\'b3 w dziewi\'eaciokrotny pr\'b9d, w morze Zachodu". Bogom w centrum startowym nie pozosta\'b3o
\par nic innego, jak zaoferowa\'e6 siebie samych, bo tylko ich krew mog\'b3a na powr\'f3t obdarzy\'e6 s\'b3o\'f1ce si\'b3\'b9 i \'bfyciem.
\par \tab Fakty z najdalszej przesz\'b3o\'9cci opisane w mitach doprowadzi\'b3y
\par Aztek\'f3w do sk\'b3adania straszliwych ofiar z ludzi.
\par \tab Przed podbojem Tenochtitlan Cortes utrzymuj\'b9cyjeszcze przyjaciels\-kie stosunki z w\'b3adc\'b9 Aztek\'f3w, Montezum\'b9, poprosi\'b3 go o pozwolenie 
\par wej\'9ccia do najwi\'eakszej \'9cwi\'b9tyni znajduj\'b9cej si\'ea w centrum miasta. Cortes by\'b3 wstrz\'b9\'9cni\'eaty. \'8cciany \'9cwi\'b9tyni by\'b3y pokryte zakrzep\'b3\'b9 ludzk\'b9 krwi\'b9, najednym z kamiennych o\'b3tarzy le\'bfa\'b3
y trzy ludzkie serca. W przej\'9cciach cuchn\'ea\'b3o gorzej ni\'bf w rze\'9fni, gorzej ni\'bf cuchnie tysi\'b9c gnij\'b9cych zw\'b3ok. 
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 Kiedy Cortes schodzi\'b3 ze swoj\'b9 \'9cwit\'b9 po schodach \'9cwi\'b9tyni, ujrza\'b3 na
\par }\pard \ql \fi-288\li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 jednym ze wzniesie\'f1 wielki drewniany budynek. Wszed\'b3szy do \'9crodka Hiszpanie dokonali makabrycznego odkrycia: od pod\'b3ogi do sufitu pouk\'b3
adano tam ludzkie czaszki. Doliczono si\'ea 136 tys. relikt\'f3w
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 straszliwych masakr, jakich dopuszczano si\'ea w kr\'f3lestwie Aztek\'f3w. Informacj\'ea potwierdza Historia kr\'f3lestw Colhuacan i Meksyku:
\par \sect }\sectd \margrsxn2736\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \qc \li0\ri0\sa240\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 "Tymi, kt
\'f3rych po\'9cwi\'eacono na ofiar\'ea, byli je\'f1cy. Umar\'b3o Indian:
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab Tzapteca        - 16 000
\par \sect }\sectd \margrsxn7632\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
Tlappaneca      - 24 000
\par }\pard \ql \li288\ri0\sa240\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 Huexotzinca     - 16 000 Tziuhcohuaca    - 24 400" [5]
\par \sect }\sectd \margrsxn1584\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 \tab 
Lecz co wsp\'f3lnego mia\'b3y ofiary z ludzi sk\'b3adane przez Aztek\'f3w - co mo\'bfna udowodni\'e6 - z upadkiem Teotihuacan, kt\'f3re nigdy przecie\'bf nie by\'b3o miastem azteckim?
\par \tab W Teotihuacan bogowie dla ratowania ludzi z\'b3o\'bfyli ofar\'ea z siebie. W\'b3asn\'b9 krwi\'b9 zap\'b3acili za to, \'bfeby zn\'f3w za\'9cwieci\'b3o s\'b3o\'f1ce i \'bfeby przebudzi\'b3a si\'ea ziemia.
\par \tab Ludzie zawsze i wsz\'eadzie szukali idea\'b3\'f3w - cz\'easto pope\'b3niaj\'b9c przy tym b\'b3\'eady. Tak\'bfe w tym przypadku wszystko im si\'ea popl\'b9ta\'b3o, przyj\'eaty spos\'f3b rozumowania zaprowadzi\'b3 ich na manowce: Sk\'b3adaj\'b9c ofiary

\par bogom chcieli na\'9cladowa\'e6 bog\'f3w, kt\'f3rzy z\'b3o\'bfyli w ofierze w\'b3asne \'bfycie. 
\par \'8fle zrozumieli legend\'ea - my\'9cleli i obawiali si\'ea zarazem, \'bfe s\'b3o\'f1ce b\'eadzie dla nich \'9cwieci\'e6 tylko tak d\'b3ugo, jak d\'b3ugo b\'ead\'b9 sk\'b3adali ofary tocz\'b9c rzeki ludzkiej krwi. To, co by\'b3o w\'b3a\'9c
ciwe bogom, wydawa\'b3o si\'ea s\'b3uszne r\'f3wnie\'bf dla ludzi.
\par \tab Rytua\'b3y ofiarne Aztek\'f3w i Maj\'f3w osi\'b9gn\'ea\'b3y niewyobra\'bfalne roz-
\par \sect }\sectd \margrsxn2448\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
miary. Ludy Mezoameryki, obszaru, na kt\'f3rym rozwin\'ea\'b3a si\'ea wysoka kultura meksyka\'f1ska i kultura Maj\'f3w, prowadzi\'b3y wojny, \'bfeby przygo\-towa\'e6 dostateczny zapas ludzkiej krwi", \'bfeby "nie wyczerpywa\'e6 rezerw ludzkich w\'b3
asnego plemienia [6]. Niedorzeczna \'9farliwo\'9c\'e6 religijna doprowadzi\'b3a je do przekonania, \'bfe s\'b3o\'f1ce musi by\'e6 "kar\-mione" krwi\'b9.
\par \tab Zgodnie z rytua\'b3em dw\'f3ch silnych m\'ea\'bfczyzn \'b3apa\'b3o ofiar\'ea za r\'eace
\par \sect }\sectd \margrsxn2304\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 i\tab nogi i k
\'b3ad\'b3o na plecach na o\'b3tarzu ofiarnym. O\'b3tarz znajdowa\'b3 si\'ea
\par zwykle przed niewielk\'b9 \'9cwi\'b9tyni\'b9 na szczycie piramidy, aby jak najwi\'eacej ludzi mog\'b3o obserwowa\'e6 t\'ea rze\'9fni\'ea. Kap\'b3an, ubrany we wspania\'b3e, wielobarwne szaty przetykane drogocennymi pi\'f3rami, zr\'eacz\-nie wycina\'b3
 obsydianowym, bogato zdobionym no\'bfem serce z piersi ofiary. Nierzadko wyci\'b9ga\'b3 potem pulsuj\'b9ce jeszcze serce niczym
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1440\tx2016\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
trofeum ku s\'b3o\'f1cu - przy szczeg\'f3lnych okazjach z mordowanego \'9cci\'b9gano sk\'f3r\'ea, kt\'f3r\'b9 nast\'eapnie przywdziewa\'b3 kap\'b3an, \'bfeby odta\'f1czy\'e6 w\tab niej obrz\'eadowy taniec.
\par \tab Hiszpa\'f1scy kronikarze opisali jeden z takich rytua\'b3\'f3w Maj\'f3w: Najpierw nic nie przeczuwaj\'b9ca ofiara ta\'f1czy\'b3a wesp\'f3\'b3 z innymi 
\par cz\'b3onkami plemienia, potem stawiano jej na piersi bia\'b3y znak i przywi\'b9\-zywano do drewnianego pala. W trakcie ta\'f1ca, kt\'f3ry trwa\'b3 nadal, nieszcz\'ea\'9cnik stawa\'b3 si\'ea \'bfyw\'b9 tarcz\'b9 - ka\'bfdy z uczestnik\'f3
w strasznej ceremonii wypuszcza\'b3 strza\'b3\'ea, celuj\'b9c w poranione cia\'b3o, pomalowane teraz na b\'b3\'eakitny kolor ofiarny. Nast\'eapnie z piersi nieszcz\'ea\'9cnika wycinano podziurawione serce.
\par \tab Je\'9cli wzi\'b9\'e6 pod uwag\'ea zam\'eat panuj\'b9cy w umys\'b3ach \'f3wczesnych ludzi,
\par nie powinno nikogo dziwi\'e6, \'bfe ofiary dawa\'b3y si\'ea prowadzi\'e6 na \'9cmier\'e6 bez oporu, s\'b9dzi\'b3y bowiem, \'bfe oddaj\'b9 swoj\'b9 krew za \'bfycie s\'b3o\'f1ca, a wi\'eac za dalsze istnienie swojego ludu. Niekt\'f3re z nich znajdowa\'b3
y si\'ea pod wp\'b3ywem \'9crodk\'f3w odurzaj\'b9cych - nie wiedzia\'b3y, co si\'ea z nimi dzieje.
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1440\tx2016\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
We wszystkich wi\'eakszych siedliskach Maj\'f3w i Aztek\'f3w znajdowa\'b3y
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa480\nowidctlpar\tx288\tx1440\tx2016\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 si\'ea kostnice, gdzie przechowywano i pokazywano z dum\'b9 czaszki i ko\'9cci. \'8cwiadczy\'b3y one o tym, \'bfe plemi\'ea nie przygl\'b9da si\'ea
 bezczynnie ga\'9cni\'eaciu s\'b3o\'f1ca [7].
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1440\tx2016\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab Wielkie miasto zbudowane wed\'b3ug plan\'f3w
\par \tab \tab \tab i nie maj\'b9ce historii?
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1440\tx2016\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 Zanim po zako\'f1czeniu intensywnych obrad w Teotihuacan bogowie znikn\'eali we Wszech\'9cwiecie, pozostawili plany ogromnego miasta - pla-
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1440\tx2016\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 ny, kt\'f3re dopiero dzisiaj zaczyna si\'ea powoli rozumie\'e6.
\par \tab Nikt nie wie, kim byli architekci-kap\'b3ani, bo nikt nie potrafi powiedzie\'e6, kto i kiedy rozpocz\'b9\'b3 budow\'ea tej metropolii. W g\'b9szczu twierdze\'f1, przypuszcze\'f1 i spekulacji Teotihuacan jest jednak uwa\'bfane jednog\'b3o\'9cnie za 
\'9cwiadectwo najstarszej cywilizacji na Wy\'bfynie Mek\-syka\'f1skiej oraz za miasto, kt\'f3re nie mia\'b3o historii.
\par \tab Laurette Sejourne kierowa\'b3a przez kilka lat pracami wykopalis\-kowymi w Teotihuacan i na ich podstawie opublikowa\'b3a liczne prace. Pisze ona mi\'eadzy innymi:
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1440\tx2016\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 "Prapocz\'b9tki tej wysokiej kultury gin\'b9 w najbardziej niedost\'eapnych mrokach tajemnicy [...]. Je\'bfeli z trudem mo\'bfemy przyj\'b9\'e6, \'bf
e cechy danej kultury - style architektoniczne, orientacja budynk\'f3w oraz specyfka rze\'9fby i malarstwa - ju\'bf na samym pocz\'b9tku odnalaz\'b3y ostateczny charakter, to jeszcze trudmej b\'eadzie nam sobie
\par \sect }\sectd \margrsxn2448\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1440\tx2016\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 wyobrazi
\'e6, \'bfe nale\'bf\'b9cy do tej kultury zesp\'f3\'b3 przes\'b3anek duchowych
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1440\tx2016\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 - doskonale ukszta\'b3towany - ni st\'b9d, ni zow\'b9d po prostu nagle zaistnia\'b3. Nie dysponujemy dowodami materialnymi, kt\'f3re mog\'b3yby za\'9c
wiadczy\'e6 o tym zadziwaj\'b9cyzn procesie rozwoju." [8]
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1440\tx2016\faauto\rin0\lin288\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
Kto zainspirowa\'b3 budow\'ea Teotihuacan? Czy\'bfby "bogowie"? Teotihuacan by\'b3o z ca\'b3\'b9 pewno\'9cci\'b9 najwi\'eakszym miastem Mezoame-
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1440\tx2016\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 ryki - w okresie rozkwitu rozci\'b9ga\'b3o si\'ea na powierzchni 25 km2 i mia\'b3o 200 tys. mieszka\'f1c\'f3w. Wedle obowi\'b9zuj\'b9cej teorii jego budow\'ea
 roz\-pocz\'eato oko\'b3o 300 r. prz. Chr. Teotihuacan by\'b3o potem rozbudowywane
\par w\tab trakcie pi\'eaciu etap\'f3w. Do oko\'b3o 600 r. po Chr. wzniesiono oko\'b3o 2600
\par budynk\'f3w. Dziewi\'ea\'e6set lat - od roku 300 prz. Chr. do 600 po Chr.
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1440\tx2016\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 -\tab 
stanowi okres do\'9c\'e6 d\'b3ugi, ca\'b3y czas jednak kolejne pokolenia
\par architekt\'f3w i budowniczych trzyma\'b3y si\'ea pocz\'b9tkowych plan\'f3w. "Po\-s\'b3usze\'f1stwo" tego rodzaju mo\'bfna zrozumie\'e6 tylko w\'f3wczas, kiedy si\'ea przyjmie, \'bfe wszystko dzia\'b3o si\'ea w sferze wp\'b3yw\'f3w pot\'ea\'bf
nej religii, dominuj\'b9cej nad wszystkim.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1440\tx2016\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Oko\'b3o 650 r. po Chr. Teotihuacan by\'b3o w pe\'b3ni rozkwitu. Dosz\'b3o
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1440\tx2016\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 w\'f3wczas zapewne do powstania. Powody rozruch\'f3w nie s\'b9 znane. Mo\'bfliwe, \'bfe ch\'b3opi i posp\'f3lstwo zbuntowali si\'ea przeciwko w\'b3adcom. 

\par Mo\'bfliwe, \'bfe niewolnicy, przysz\'b3e ofiary mord\'f3w rytualnych, zacz\'eali si\'ea broni\'e6 przed samowol\'b9 kap\'b3an\'f3w - mo\'bfliwe jest tak\'bfe to, \'bfe miasto opanowali nieznani zdobywcy. Nie wiadomo. Przypuszcza si\'ea nawet, \'bfe

\par \sect }\sectd \margrsxn2448\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1440\tx2016\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
to sami kap\'b3ani zniszczyli swoje \'9cwi\'b9tynie [9], ale trudno by\'b3oby znale\'9f\'e6 jakiekolwiek przyczyny takiego post\'eapowania. Wielop\'b3aszczyznowa
\par zagadka Teotihuacan staje si\'ea jeszcze bardziej zagmatwana. Po stra-
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2880\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
szliwych zniszczeniach mieszka\'f1cy, a w\'9cr\'f3d nich chyba te\'bf kap\'b3ani, na pewno powr\'f3cili do miasta, udowodniono bowiem, \'bfe budowle wzno-
\par szono jeszcze po roku 650 [...] a\'bf do chwili, kiedy oko\'b3o 800 r. Teotihuacan znikn\'ea\'b3o z historii. Tylko niewielkie grupy ludzi mieszka\'b3y jeszcze w ruinach - potem i oni wyw\'eadrowali albo powymierali. Miasto bog\'f3w opanowa\'b3a przyroda.

\par \tab Zaledwie 40 km od Teotihuacan zacz\'ea\'b3o si\'ea powoli organizowa\'e6 kr\'f3lestwo Aztek\'f3w. Jego stolic\'b9 zosta\'b3o Tenochtitlan. To na jego ruinach toczy si\'ea gwarne \'bfycie obecnej stolicy Meksyku.
\par \tab \tab Teotihuacan powinno si\'ea znale\'9f\'e6 w Ksi\'eadze
\par \sect }\sectd \margrsxn1440\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2880\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 \tab 
\tab \tab Rekord\'f3w Guinnessa
\par \tab Teotihuacan budzi zdumienie ze wzgl\'eadu na sw\'f3j wielkomiejski rozmach, z powodu za\'9c doskona\'b3ej infrastruktury mo\'bfe by\'e6 uwa\'bfane za cud. Dzisiejsi urbani\'9cci mogliby si\'ea tu wiele nauczy\'e6.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2880\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Z p\'f3\'b3nocy na po\'b3udnie biegnie przez miasto trzykilometrowa wspa-
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2880\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 nia\'b3a ulica maj\'b9ca 40 m szeroko\'9cci, a nazywana dzi\'9c Camino de los Muertos, Drog\'b9 Zmar\'b3ych. Jej obie strony obrze\'bfa\'b3
o luksusowe korso, na kt\'f3rym sta\'b3y niewielkie piramidy i \'9cwi\'b9tynie. W kierunku p\'f3\'b3nocnym bulwar wznosi\'b3 si\'ea o 30 m - obserwator znajduj\'b9cy si\'ea na po\'b3udniowym 
\par kra\'f1cu mia\'b3 z\'b3\'a6dzenie, i\'bf ulica prowadzi do nieba. Tak jest zreszt\'b9 i dzi\'9c -\tab kto stanie na dolnym kra\'f1cu, ujrzy "nie ko\'f1cz\'b9ce si\'ea" schody,
\par zlewaj\'b9ce si\'ea z piramid\'b9. Droga Zmar\'b3ych dochodzi bowiem do
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2880\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
piramidy Ksi\'ea\'bfyca, schodkowej budowli, kt\'f3rej podstawa ma wymiary
\par 150 x 200 m - znacznie wi\'eacej ni\'bf dwa boiska do pi\'b3ki no\'bfnej. Od strony po\'b3udniowej budowla wypi\'eatrza si\'ea pi\'eacioma tarasami, ich \'9crodkiem szerokie schody prowadz\'b9 na szczyt.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2880\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Patrz\'b9c od strony piramidy Ksi\'ea\'bfyca po lewej stronie Drogi Zmar\'b3ych
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2880\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 stoi najbardziej monumentalna budowla ca\'b3ej Mezoameryki: piramida S\'b3o\'f1ca. Piramida ma wysoko\'9c\'e6 63 m; podstaw\'ea o wymiarach 222 x 225 m
\par \sect }\sectd \margrsxn2304\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2880\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 i\tab 
jest skierowana na zach\'f3d. Cho\'e6 jest wy\'bfsza od piramidy Ksi\'ea\'bfyca
\par o\tab ca\'b3e 19 m, to jednak kto\'9c obserwuj\'b9cy panoram\'ea Teotihuacan z jej
\par szczytu odniesie wra\'bfenie, \'bfe obie budowle s\'b9 sobie r\'f3wne - spowodo\-wane jest to spadkiem Drogi Zmar\'b3ych.
\par \tab Piramida S\'b3o\'f1ca jest pot\'ea\'bfniejsza od piramidy Cheopsa w Gizie. Mas\'ea zu\'bfytego na ni\'b9 budulca - gliniane ceg\'b3y suszone na s\'b3o\'f1cu
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2880\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 -\tab 
ocenia si\'ea na milion ton. Trzon piramidy sk\'b3ada si\'ea z kamieni i gliny,
\par pow\'b3oka z utwardzonej zaprawy murarskiej by\'b3a prawdopodobnie
\par kiedy\'9c pokryta warstw\'b9 wapna.
\par \tab To, co dzisiaj mog\'b9 zobaczy\'e6 w Teotihuacan tury\'9cci, jest wci\'b9\'bf zadziwiaj\'b9ce, cho\'e6 niepor\'f3wnywalne z okresem rozkwitu metropolu. Piramidy i \'9cwi\'b9tynie l\'9cni\'b3y wtedy kolorami. Dzi\'9c na sp\'b3aszczonych wierzcho\'b3
kach piramid nie ma \'9cwi\'b9ty\'f1, na piramidzie Ksi\'ea\'bfyca nie ma trzymetrowej kamiennej fgury wa\'bf\'b9cej 22 tony, kt\'f3r\'b9 znaleziono
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2880\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 i\tab 
odkopano p\'f3\'9fniej u podn\'f3\'bfa budowli. Na szczycie piramidy S\'b3o\'f1ca
\par sta\'b3 pierwotnie pos\'b9g boga, powleczony z\'b3otem i srebrem - pos\'b9g ten istnia\'b3 jeszcze po przybyciu hiszpa\'f1skich naje\'9fd\'9fc\'f3w, ale franciszkanin Juan de Zumagarra (1478-1548), pierwszy biskup Meksyku, kaza\'b3 go
\par }\pard \ql \fi-288\li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2880\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 zdj\'b9\'e6 i przetopi\'e6 [10). Do dzi\'9c nie wiadomo, co to by\'b3o za b\'f3stwo. Aztekowie opowiadali Hiszpanom, \'bfe Teotihuacan by\'b3
o nekropol\'b9
\par \sect }\sectd \margrsxn2304\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2880\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 ich kr
\'f3l\'f3w i bog\'f3w. Na podstawie tych relacji archeolodzy przypusz\-czali, \'bfe w piramidach znajduj\'b9 si\'ea bogato wyposa\'bfone grobowce.
\par W\tab roku 1920, potem w 1930 oraz niedawno kuto w piramidzie S\'b3o\'f1ca
\par tunele - ale grob\'f3w nie znaleziono. Je\'bfeli istniej\'b9, to znajduj\'b9 si\'ea zapewne g\'b3\'eaboko pod piramidami.
\par \tab Trzecim co do wielko\'9cci obiektem jest Cytadela, zesp\'f3\'b3 budowli,
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2880\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 w\tab kt
\'f3rego centrum znajduje si\'ea \'9cwi\'b9tynia Quetzalcoatla. Nazwa
\par "Cytadela", nadana przez hiszpa\'f1skich naje\'9fdzc\'f3w, jest absurdalna -\tab tak samo nie pochodzi od budowniczych miasta, jak okre\'9clenia
\par "piramida S\'b3o\'f1ca" i "piramida Ksi\'ea\'bfyca", a nawet Teotihuacan. Quetzalcoatl by\'b3 lataj\'b9cym bogiem Aztek\'f3w i Maj\'f3w - Teotihuacan 
\par tymczasem mia\'b3o tyle wsp\'f3lnego z Aztekami, a "Cytadela" z fortem, ile \'9cwi\'b9tynia hinduistyczna z Dworcem G\'b3\'f3wnym w Zurychu.
\par \tab Wzd\'b3u\'bf czterystumetrowych bok\'f3w Cytadeli budowniczowie roz-
\par mie\'9ccili od p\'f3hiocy, po\'b3udnia i zachodu po cztery piramidy - do naszych czas\'f3w dotrwa\'b3y z nich zaledwie ruiny. Na wzniesionym tarasie najciekawsz\'b9 i najpi\'eakniej zdobion\'b9 (po odrestaurowaniu) budowl\'b9 Teotihuacan jest \'9cwi\'b9
tynia Quetzalcoatla. G\'b3owy w\'ea\'bf\'f3w ozdobionych pi\'f3rami sun\'b9 po fryzach, maski demonicznych istot wytrzeszczaj\'b9 oczy z\tab boku schod\'f3w i z relief\'f3w, cia\'b3a w\'ea\'bfy pe\'b3zn\'b9 wok\'f3\'b3 dolnej cz\'ea\'9cci
\par \'9cwi\'b9tyni. To, co widzimy dzi\'9c w o\'9clepiaj\'b9cym blasku s\'b3o\'f1ca jako biel, szaro\'9c\'e6 i br\'b9z, l\'9cni\'b3o niegdy\'9c wszystkimi kolorami t\'eaczy - ka\'bfdy b\'f3g, ka\'bfdy demon mia\'b3 "swoj\'b9" barw\'ea. Reliefy s\'b3u\'bfy\'b3
y nie tylko ku ozdobie -\tab mia\'b3y wymow\'ea religijn\'b9. W monumentalnych budowlach i w ich
\par szezeg\'f3\'b3ach zakodowano \'9cwi\'eate przes\'b3ania. Nic, absolutnie nic nie pozostawiono inspiracji artyst\'f3w, wszystko by\'b3o zgodne z planem. 
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2880\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 Motywy zdobnicze wewn\'b9trz i na zewn\'b9trz \'9cwi\'b9tyni Quetzalcoatla
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2880\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 potwierdzaj\'b9 fakt, \'bfe wizerunek uskrzydlonego boga-w\'ea\'bfa by\'b3 znany
\par \sect }\sectd \margrsxn1440\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2880\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 w\tab 
Mezoameryce na d\'b3ugo przed pojawieniem si\'ea Aztek\'f3w i Maj\'f3w.
\par Motywy s\'b9 prawie takie same jak p\'f3\'9fniejsze obrazy "prawdziwego" boga Aztek\'f3w, Quetzalcoatla, kt\'f3rego Majowie okre\'9clali mianem Kukulcan. Tym samym z repertuaru zwyczajowych twierdze\'f1 na ten temat mo\'bfna wyeliminowa\'e6 "bia\'b3
ego, brodatego m\'ea\'bfczyzn\'ea", kt\'f3ry za czas\'f3w Maj\'f3w przyw\'eadrowa\'b3 podobno "stamt\'b9d, gdzie wschodzi 
\par s\'b3o\'f1ce" [11). Mo\'bfliwe, \'bfe za czas\'f3w Maj\'f3w przyw\'eadrowa\'b3 tujaki\'9c bia\'b3y, brodaty m\'ea\'bfczyzna ze wschodu, m\'ea\'bfczyzna, na kt\'f3rego wo\'b3ano Quet\-zalcoatl - pierwszy jednak, pierwotny i prawdziwy Quetzalcoatl istnia
\'b3 ju\'bf w epoce Teotihuakan. Dowodem jest samo miasto, cho\'e6 z owych
\par czas\'f3w przetrwa\'b3y tylko rudymenty. Archolodzy s\'b9 zdania, \'bfe \'9cciany zewn\'eatrzne wszystkich budynk\'f3w by\'b3y niegdy\'9c zdobione artystycznymi pos\'b9gami i symbolami. Znaleziono resztki wspania\'b3ych relief\'f3w z mas\-
kami i innymi ornamentami, a tak\'bfe ok\'b3adziny \'9ccian zewn\'eatrznych pokryte l\'9cni\'b9cymi farbami. We wn\'eatrzach ods\'b3oni\'eato dot\'b9d oko\'b3o 350 malowide\'b3 \'9cciennych, fachowcy uwa\'bfaj\'b9 jednak, \'bfe mog\'b9 ich by\'e6
 nawet dziesi\'b9tki tysi\'eacy [12].
\par \tab Za tarasami \'9cwi\'b9ty\'f1 i za piramidami, obrze\'bfaj\'b9cymi wspania\'b3\'b9 Drog\'ea Zmar\'b3ych, znajduj\'b9 si\'ea budowle, kt\'f3re dzi\'9c uznano by za mieszkalne. S\'b9 
\par to struktury, na kt\'f3re sk\'b3adaj\'b9 si\'ea uk\'b3ady izb i dziedzi\'f1c\'f3w. Ustalono, \'bfe jeden kompleks obejmowa\'b3 przeci\'eatnie 30 pomieszcze\'f1, wykopaliska
\par \sect }\sectd \margrsxn2304\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2880\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
jednak ods\'b3oni\'b3y i takie struktury, gdzie by\'b3o ich 175. Do 1983 roku zarejestrowano 2010 kompleks\'f3w mieszkalnych - niekt\'f3re by\'b3y po\'b3\'b9\-czone ze \'9cwi\'b9tyniami i kaplicami. Te ogromne uk\'b3ady architektoniczne wyposa\'bf
ono w doskona\'b3y system wodoci\'b9g\'f3w i kanalizacji. Odkrycie warsztat\'f3w garncarskich oraz narz\'eadzi pozwala wyci\'b9gn\'b9\'e6 wniosek, \'bfe mieszka\'f1cy kompleks\'f3w byli grupowani wed\'b3ug zawodu. Miasto
\par liczy\'b3o 200 tys. mieszka\'f1c\'f3w, a garncarstwo by\'b3o tu najprawdopodob\-niej kwitn\'b9c\'b9 ga\'b3\'eazi\'b9 rzemios\'b3a, pozwalaj\'b9c\'b9 nawet na eksport - a\'bf
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2880\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 w\tab 
Gwatemali odkryto naczynia pochodz\'b9ce z Teotihuacan. By\'b3a to
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa480\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2880\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 metropolia t\'eatni\'b9ca zyciem - wi\'eaksza od staro\'bfytnego Rzymu w cza\-sach Cezar\'f3w.
\par }\pard \qc \li0\ri0\sa240\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2880\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Najnowocze\'9cniejsza technika na tropie tajemnic
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2880\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Ameryka\'f1ski archeolog Rene Millon z Universytetu Rochester
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2880\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 wpad\'b3 na genialny pomys\'b3. \'afeby usystematyzowa\'e6 po\'b3o\'bfenie budynk\'f3w 
\par ods\'b3oni\'eatych z labiryntu ruin, zmieni\'b3 perspektyw\'ea obserwacji. Z samo\-lotu dostrzeg\'b3 uk\'b3ad infrastuktury i powi\'b9zania mi\'eadzy poszezeg\'f3lnymi budowlami. Wraz z zespo\'b3em swoich ekspert\'f3w u\'b3o\'bfy\'b3 na podstawie
\par \sect }\sectd \margrsxn2592\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2880\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
setek zdj\'ea\'e6 lotniczych mozaik\'ea, kt\'f3ra ukaza\'b3a obraz fantastycznej metropolii: wyra\'9fny sta\'b3 si\'ea jej podzia\'b3 na cztery cz\'ea\'9cci. Droga Zmar\'b3ych tworzy\'b3a, jak wiemy, o\'9c p\'f3\'b3noc-po\'b3udnie, wielka ulica prostopad
\'b3a do
\par niej o\'9c wsch\'f3d-zach\'f3d.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2880\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Ponad 5000 mniejszych i wi\'eakszych kwadrat\'f3w obrazowa\'b3o po\'b3o\'bfe-
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2880\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 nie budynk\'f3w mieszkalnych i warsztat\'f3w rzemie\'9clniczych. Miasto przecina\'b3a sie\'e6 ulic krzy\'bfuj\'b9cych si\'ea dok\'b3adnie pod k\'b9
tem prostym. Dopiero teraz mo\'bfna by\'b3o uzyska\'e6 prawdziwy obraz - we w\'b3a\'9cciwym znaczeniu tego s\'b3owa - pradawnej metropolii.
\par \tab Wiosn\'b9 1971 roku profesor Millon poprosi\'b3 o pomoc koleg\'f3w
\par \sect }\sectd \margrsxn1584\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx2880\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 z\tab 
wydzia\'b3u informatyki. Do banku danych wprowadzono 281 infor-
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx3600\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 macji podstawowych. Program odpowiada\'b3 na pytania, w kt\'f3rym
\par z\tab kwarta\'b3\'f3w Teotihuacan zarejestrowano takie same b\'b9d\'9f podobne
\par artefakty - wkr\'f3tce umiejscowiono 300 pracowni garncarskich i 400 warsztat\'f3w, w kt\'f3rych zajmowano si\'ea obr\'f3bk\'b9 obsydianu [13]. Prze\-prowadzono te\'bf kartograficzn\'b9 inwentaryzacj\'ea systemu irygacyjnego. 
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx3600\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 Archeolodzy s\'b9 zdania, \'bfe Teotihuacan by\'b3o miastem po\'9cwi\'eaconym
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx3600\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 bogu deszczu Tlalocowi - pewnie dlatego, \'bfe w tysi\'b9cach wodoci\'b9g\'f3w p\'b3yn\'ea\'b3a woda. Rze\'9fba przedstawiaj\'b9ca tego boga tkwi\'b3
a przez dwa tysi\'b9ce lat zaklinowana mi\'eadzy ska\'b3ami w pobli\'bfu wsi Coatlinehan, oko\'b3o 20 km od Teotihuacan. Dzi\'9c \'bf\'f3\'b3tobr\'b9zowe monstrum stoi na stra\'bfy Narodowego Muzeum Antropologicznego w stolicy Meksyku. Pos\'b9
g o wadze 168 ton przewieziono tam na platformie specjalnego pojazdu o 48 ko\'b3ach, wypo\'bfyczonego z Teksasu. Rozmarzony Tlaloc 
\par trwa teraz, w p\'f3\'b3\'9cnie, na swoim postumencie. Straci\'b3 gdzie\'9c cz\'ea\'9cci r\'b9k,
\par a\tab uszkodzenia twarzy sprawi\'b3y, \'bfe jest prawie nie do poznania - mimo
\par wszystko pod doln\'b9 szcz\'eak\'b9 zwisa mu co\'9c przypominaj\'b9cego kosz
\par o\tab wielu otworaeh, z kt\'f3rych niegdy\'9c kapa\'b3 deszez. W pobli\'bfu piramidy
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx3600\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Ksi\'ea\'bfyea znaleziono niedu\'bf\'b9, bardziej por\'eaczn\'b9 wersj\'ea wielkiego i z\'b3ow-
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx3600\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 r\'f3\'bfbnego boga deszezu - na tej podstawie uznano, \'bfe Teotihuacan jest centrum obrz\'eadowym po\'9cwi\'eaconym grubemu Tlalocowi. Pod czasz-
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\sa480\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx3600\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
kami obu pos\'b9g\'f3w kr\'b9\'bf\'b9 mo\'bfe najdziwniejsze my\'9cli, w kt\'f3rych nieustannie pojawia si\'ea pytanie, dlaczego ich wz\'f3r, Tlaloca, uznano za boga deszczu. To jednak pozostaje nadal tajemnic\'b9 bezradnej nauki.
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx3600\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab Jakimi jednostkami miary pos\'b3ugiwali si\'ea urbani\'9cci
\par \sect }\sectd \margrsxn2736\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \qc \li0\ri0\sa240\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx3600\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
z Teotihuacan?
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx3600\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab Teotihuacan okaza\'b3o si\'ea zadziwiaj\'b9cym, wielkim, kamiennym "kos\-micznym modelem" [14], schematem Uk\'b3adu S\'b3onecznego. Ameryka\'f1\-
ski badacz Peter Tompkins wykaza\'b3, \'bfe mi\'eadzy budowlami kultowymi a\tab firmamentem zachodz\'b9 zdumiewaj\'b9ce zwi\'b9zki [15]. Tompkins powo-
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx3600\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 \'b3a
\'b3 si\'ea przy tym na ustalenia swojego rodaka Hugha Harlestonajr., kt\'f3ry podczas wieloletniego pobytu w Meksyku po\'9cwi\'eaci\'b3 si\'ea rozwi\'b9zywaniu
\par tej kwestii [16]. B\'ead\'b9c in\'bfynierem za\'b3o\'bfy\'b3, \'bfe projektowanie nie jest mo\'bfliwe, je\'9cli nie dysponuje si\'ea jednostk\'b9 miary... i rozpocz\'b9\'b3 po\-szukiwania jednostki, jak\'b9 pos\'b3ugiwali si\'ea urbani\'9cci, kt\'f3
rzy projek\-towali Teotihuacan.
\par \tab Harleston odnalaz\'b3 wsz\'eadzie jednostk\'ea r\'f3wn\'b9 57 metrom - d\'b3ugo\'9cci licz\'b9ce 57 m (b\'b9d\'9f wie\'b3okrotno\'9c\'e6 tej warto\'9cci) odkrywa\'b3 albo na budynkach i tarasach \'9cwi\'b9ty\'f1, albo budowle by\'b3
y wzniesione w odleg\-\'b3o\'9cciach podzielnych przez t\'ea liczb\'ea: na przyk\'b3ad przy Drodze Zmar\'b3ych znajduj\'b9 si\'ea charakterystyczne bud\'f3wle odda\'b3one od siebie o 114
\par m\tab (czyli 2 x 57 m) wzgl\'eadnie o 342 m (czyli 6 x 57 m). Mur Cytadeli
\par natomiast ma d\'b3ugo\'9c\'e6 399 m (czyli 7 x 57 m).
\par \tab Nast\'eapnie zacz\'b9\'b3 szuka\'e6 mniejszej jednostki miary - 57 podzieli\'b3 przez 3. Iloraz, czyli 19, pasowa\'b3 do wielu mniejszych budowli. Z racji swojego zawodu Harleston by\'b3 przyzwyczajony do pos\'b3ugiwania si\'ea
\par przy projektowaniu jednostkami jeszcze mniejszymi, podzie\'b3i\'b3 wi\'eac 19 najpierw przez 6, a nast\'eapnie przez 3. Wyniki por\'f3wna\'b3 z mapami sporz\'b9dzonymi przez profesora Millona. Swoje poszukiwania prowa-
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx3600\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 dzi\'b3
 do chwili, kiedy odnalaz\'b3 najmniejsz\'b9 jednostk\'ea miary stosowan\'b9 w\tab Teotihuacan. Wynosi\'b3a ona 1,059 m. Jednostk\'ea t\'ea Majowie nazywali
\par hunab, co znaczy "jednostka". Tak uda\'b3o si\'ea znale\'9f\'e6 klucz do planu miasta - Teotihuacan mo\'bfna by\'b3o teraz "otworzy\'e6" za pomoc\'b9 hunab. Cokolwiek zmierzono, by\'b3o wielokrotno\'9cci\'b9 tej jednostki. "\'afeby ujrze\'e6 co\'9c wyra
\'9fnie, wystarczy cz\'easto zmiana punktu widzenia" - napisa\'b3 Antoine de Saint-Exupery (1900-1944).
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx3600\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Odkrywaj\'b9cjednostk\'ea miary Har\'b3eston znalaz\'b3 nowy i zdumiewaj\'b9cy
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx3600\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 punkt widzenia.
\par \tab Piramida Quetzalcoatla, piramida S\'b3o\'f1ca i piramida Ksi\'ea\'bfyca maj\'b9 odpowiednio wysoko\'9c\'e6 21, 42 i 63 hunab - stosunek ich wysoko\'9cci wynosi 1:2:3. Stopnie piramidy S\'b3o\'f1ca wznosz\'b9 si\'ea o wielokrotno\'9c\'e6
\par \sect }\sectd \margrsxn2592\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx3600\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 3\tab 
hunab. Komputer wyliczy\'b3 rzecz zadziwiaj\'b9c\'b9: bok rzutu poziomego
\par piramidy Quetzalcoatla r\'f3wna si\'ea jednej stutysi\'eacznej biegunowego promienia kuli ziemskiej. W Cytadeli za\'9c Harleston odkry\'b3 r\'f3\'bfne
\par \sect }\sectd \margrsxn1584\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx3600\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 tr\'f3jk
\'b9ty pitagorejskie, liczb\'ea pi wraz z jej funkcjami i wielko\'9c\'e6 odpowiadaj\'b9c\'b9 pr\'eadko\'9cci \'9cwiat\'b3a (299792 kmJs). Badacza zacz\'ea\'b3o ogarnia\'e6 zdumienie, gdy ujrza\'b3 cyfry migaj\'b9ce z ekranu monitora. Po\'b3o\'bf
enie piramid i taras\'f3w Cytadeli odpowiada\'b3o przeci\'eatnym odleg\-\'b3o\'9cciom od S\'b3o\'f1ca poszczeg\'f3lnych planet - Merkurego, Wenus, Ziemi
\par i\tab Marsa. Je\'bfeli przyj\'b9\'e6 odpowiedni\'b9 skal\'ea, odleg\'b3o\'9c\'e6 Ziemi od S\'b3o\'f1ca
\par r\'f3wna si\'ea 96 hunab. Merkury le\'bfy w odleg\'b3o\'9cci 36, Wenus 72, a Mars
\par 144 hunab.
\par \tab Zaraz za Cytadel\'b9 sztucznym "kana\'b3em", kt\'f3ry jest dzie\'b3em budow\-niczych miasta, p\'b3ynie strumie\'f1 San Juan - odleg\'b3o\'9c\'e6 od kana\'b3u do osi Cytadeli wynosi 288 hunab, o dalsze 520 hunab le\'bf\'b9
 ruiny nieznanej budowli, ta za\'9c odleg\'b3o\'9c\'e6, w skali, odpowiada odleg\'b3o\'9cci dziel\'b9cej S\'b3o\'f1ce od Jowisza. Mierz\'b9c od \'9crodka Cytadeli - wzd\'b3u\'bf Drogi Zmar\'b3ych
\par w\tab kierunku piramidy Ksi\'ea\'bfyca - Harleston powinien by\'b3 odkry\'e6
\par w\tab odleg\'b3o\'9cci 945 hunab budowl\'ea, kt\'f3ra oznacza\'b3aby po\'b3o\'bfenie Saturna
\par -\tab nic takiego tam jednak nie znaleziono. Czy\'bfby nale\'bfa\'b3o uzna\'e6 jego
\par dotychczasowe wyliczenia za chimery? Ale w Bibliotece Narodowej
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx3600\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 w\tab 
stolicy Meksyku Harleston odnalaz\'b3 stare plany Teotihuacan
\par -\tab w planach tych, dok\'b3adnie w wyliczonym miejscu, znajdowa\'b3a si\'ea
\par jaka\'9c budowla - okaza\'b3o si\'ea, \'bfe jej resztki usuni\'eato podczas wyr\'f3w\-nywania terenu pod budow\'ea asfaltowej szosy, prowadzonej dla wygody turyst\'f3w. Projektanci Teotihuacan nie zapomnieli o zamarkowaniu po\'b3o\'bfenia Saturna.
\par \tab O 1845 hunab dalej, na ko\'f1cu Drogi Zmar\'b3ych, o\'9c piramidy Ksi\'ea\'bfyca wyznacza odleg\'b3o\'9c\'e6 dziel\'b9c\'b9 Uran od S\'b3o\'f1ca. Czy\'bfby jednak projek\-tanci zapomnieli o kamiennych punktach maj\'b9cych oznacza\'e6 po\'b3o\'bf
enie Neptuna i Plutona?
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx3600\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Tak zwana Droga Procesji za piramid\'b9 Ksi\'ea\'bfyca jest przed\'b3u\'bfeniem
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx3600\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Drogi Zmar\'b3ych i prowadzi mi\'eadzy wzg\'f3rza. Hugh Harleston wraz ze swoimi pomocnikami przeszuka\'b3 tam wszystkie zbocza. Gdyby znaj\-
\par dowa\'b3 si\'ea tu jaki\'9c znak, to nale\'bfa\'b3oby go szuka\'e6 w odleg\'b3o\'9cci 2880 hunab -\tab punkt ten odpowiada\'b3by po\'b3o\'bfeniu Neptuna w Uk\'b3adzie S\'b3onecz-
\par nym. W ko\'f1cu Harlestonowi uda\'b3o si\'ea odkry\'e6 na do\'9c\'e6 charakterystycz-
\par nym wzniesieniu Cerro Gordo wzg\'f3rze \'9cwi\'b9tynne oraz, nieco wy\'bfej,
\par w\tab odleg\'b3o\'9cci 3780 hunab, pozosta\'b3o\'9cci wie\'bfy o kszta\'b3cie phallusa, kt\'f3r\'b9
\par tubylcy nazywaj\'b9 Xochitel (Kwiat). W modelu nie zapomniano te\'bf
\par o\tab Plutonie. Ju\'bf wi\'eac na samym pocz\'b9tku budowy urbani\'9cci Teotihuacan
\par zaprojektowali kamienny model Uk\'b3adu S\'b3onecznego, w kt\'f3ry w\'b3\'b9czyli
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx3600\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 -\tab 
poza osi\'b9 p\'f3\'b3noc-po\'b3udnie tworzon\'b9 przez Drog\'ea Zmar\'b3ych
\par a\tab zamkni\'eat\'b9 piramid\'b9 Ksi\'ea\'bfyca - naturaln\'b9 konfguracj\'ea terenu.
\par Staram si\'ea informowa\'e6 moich Czytelnik\'f3w o sprawach, kt\'f3re mo\'bfna 
\par zweryfikowa\'e6. Dlatego chcia\'b3em si\'ea dowiedzie\'e6, na ile prawdziwe jest twierdzenie Harlestona, \'bfe na Cerro Gordo istniej\'b9 charakterystyczne znaki.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx3600\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 W ci\'b9gu wielu lat niezliczon\'b9 ilo\'9c\'e6 razy szed\'b3em Drog\'b9 Zmar\'b3ych,
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx3600\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 cz\'easto odkrywa\'b3em przy tym nowe, zdumiewaj\'b9ce rzeczy. Kiedy znalaz\'b3em si\'ea tam latem 1983 roku, do przeszukania zboczy Cerro Gordo pos\'b3u\'bfy
\'b3em si\'ea lornetk\'b9, a potem teleobiektywem: br\'b9zowozielo\-na barwa ochronna wzg\'f3rza nie \'9cwiadczy\'b3a o tym, \'bfeby znajdowa\'b3o si\'ea tam co\'9c szczeg\'f3lnego. Zapyta\'b3em jednego z handlarzy - kt\'f3rzy niezmordowanie wciskaj\'b9
 turystom najr\'f3\'bfniejsze pami\'b9tki, przede 
\par wszystkim niewielkie gliniane fujarki - czy prowadzi tam jaka\'9c droga? Sprzedawca powiedzia\'b3, \'bfe musz\'ea pojecha\'e6 do przysi\'f3\'b3ka Otumbo
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx3600\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 -\tab 
stamt\'b9d prowadzi na szczyt droga, kt\'f3r\'b9 transportowano kiedy\'9c
\par materia\'b3y do budowy stacji radarowej. Handlarz pow\'b9tpiewa\'b3, czy uda mi si\'ea tamt\'eady przejecha\'e6, bo po drodze znajduje si\'ea teren wojskowy. Ale ju\'bf wielokrotnie zdarza\'b3o mi si\'ea pokonywa\'e6 nie takie przeszkody, je\'bf
eli tylko uzna\'b3em, \'bfe m\'f3j cel jest naprawd\'ea pasjonuj\'b9cy.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx3600\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 W trakcie jazdy w\'9cr\'f3d p\'f3l pe\'b3nych kaktus\'f3w gasi\'b3em pragnienie
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx3600\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 niewielkimi, zielonymi owocami opuncji figowej, sprzedawanymi przez dzieci stoj\'b9ce na skraju drogi - owoce te s\'b9 s\'b3
odkie i podobnie jak cytrusy zawieraj\'b9 sporo witaminy C. Jest na nie chyba du\'bfy popyt, bo 
\par ca\'b3e grupy kobiet i m\'ea\'bfczyzn pakowa\'b3y wielkie ich ilo\'9cci do drewnianych skrzynek. Nie zauwa\'bfy\'b3em drogi, kt\'f3ra z Otumbo powinna prowadzi\'e6
\par na szczyt. W pewnym miejscu skr\'eaci\'b3em w lewo - w g\'f3r\'ea bieg\'b3a w\'b9ska droga wy\'b3o\'bfona kamieniami. Kozy i owce patrzy\'b3y w kierunku mojego
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 volkswagena z r
\'f3wnym zdziwieniem jak india\'f1scy pasterze. W po\'b3owie drogi, na linie rozci\'b9gni\'eatej w poprzek w\'b9skiej szosy, wisia\'b3a tablica z\tab gro\'9fnym napisem: "Przej\'9ccia nie ma". Zapewne w\'b3a\'9cnie w tym miejscu
\par zaczyna\'b3 si\'ea teren zamkni\'eaty - odemkn\'b9\'b3em go wi\'eac odwi\'b9zuj\'b9c lin\'ea.
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 W\tab miar\'ea
 zbli\'bfania si\'ea do wierzcho\'b3ka, chronionego przed ciekawskimi
\par kolejnym ostrze\'bfeniem: "Zamkni\'eaty teren wojskowy", droga stawa\'b3a
\par si\'ea coraz bardziej stroma. Jak okiem si\'eagn\'b9\'e6 ani \'bfo\'b3nierza, doda\'b3em wi\'eac gazu, a\'bf opony zapiszcza\'b3y na kamieniach.
\par \tab Wychodz\'b9c z kolejnego zakr\'eatu ujrza\'b3em na szczycie wie\'bfy olbrzymi\'b9 anten\'ea radaru obracaj\'b9c\'b9 si\'ea - nale\'bfa\'b3oby powiedzie\'e6: "majestatycz\-nie". Volkswagena zatrzyma\'b3em w zag\'b3\'eabieniu terenu z nadziej\'b9, \'bf
e nie pojawi\'b3 si\'ea na ekranie obserwowanym przez dy\'bfurnego. By\'b3em go\'9cciem
\par nie proszonym, schyli\'b3em si\'ea wi\'eac i przebiegaj\'b9c od drzewa do drzewa stara\'b3em si\'ea dotrze\'e6 do przed\'b3u\'bfenia osi Drogi Zmar\'b3ych, znajduj\'b9cej si\'ea teraz du\'bfo ni\'bfej. Piramida S\'b3o\'f1ca i piramida Ksi\'ea\'bfyca wygl
\'b9da\'b3y z g\'f3ry jak dziecinne klocki. Droga Zmar\'b3ychjak wst\'b9\'bfka, Po chwili znalaz\'b3em
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 si\'ea
 blisko szczytu. Wspina\'b3em si\'ea w skalistym terenie chwytaj\'b9c si\'ea za ga\'b3\'eazie - w ko\'f1cu dotar\'b3em do punktu, kt\'f3ry le\'bfa\'b3 dok\'b3adnie na osi b\'ead\'b9cej przed\'b3u\'bfeniem Drogi Zmar\'b3ych! Gdzie\'9c st\'b9d powinno by
\'e6 wida\'e6
\par -\tab o ile twierdzenie Harlestona mia\'b3o racj\'ea bytu - symboliczne miejsce
\par oznaczaj\'b9ce po\'b3o\'bfenie Plutona. Nic takiego nie widzia\'b3em. W g\'f3rze by\'b3o pusto a\'bf do plateau, na kt\'f3rym sta\'b3a stacja radarowa, zacz\'b9\'b3em wi\'eac schodzi\'e6 ostro\'bfnie z powrotem, maj\'b9c na celowniku Drog\'ea Zmar\'b3ych.

\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 St\'b9d nie mog
\'b3em ju\'bf nie zauwa\'bfy\'e6 szczytu starej wie\'bfy o kszta\'b3cie
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 phallusa! Le\'bfa\'b3a tylko o kilka krok\'f3w ni\'bfej! Nie mia\'b3a okien ani drzwi. Tynk odpada\'b3 ze \'9ccian, ods\'b3aniaj\'b9c br\'b9
zowoczarne kamienie. Punkt oznaczaj\'b9cy po\'b3o\'bfenie Plutona w Uk\'b3adzie S\'b3onecznym znajdowa\'b3 si\'ea dok\'b3adnie na przed\'b3u\'bfeniu Drogi Zmar\'b3ych!
\par \tab W zapale nie zauwa\'bfy\'b3em, \'bfe tymczasem niebo zaci\'b9gn\'ea\'b3o si\'ea
\par ciemnymi chmurami, kt\'f3re - zanim zszed\'b3szy ni\'bfej zweryfikowa\'b3em ostatecznie punkt oznaczaj\'b9cy po\'b3o\'bfenie Neptuna - zacz\'ea\'b3y si\'ea po\-\'9cpiesznie pozbywa\'e6 swojego balastu. Przemoczony do suchej nitki dotar\'b3
em do volkswagena, kt\'f3ry -jak si\'ea tego obawia\'b3em - \'9clizga\'b3 si\'ea raczej po wyg\'b3adzonych kamieniach i wilgotnym mchu, ni\'bf jecha\'b3
\par w\tab kierunku doliny. Jak ka\'bfdy Szwajcar nawyk\'b3y do porz\'b9dku, chcia\'b3em
\par \sect }\sectd \margrsxn2304\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 na powr\'f3
t umocowa\'e6 lin\'ea z tablic\'b9 "Przej\'9ccia nie ma", ale zatrzymali mnie czterej \'bfo\'b3nierze w d\'bfipie:
\par \tab - Czego pan tu szuka?
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 - Jestem turyst\'b9, chcia\'b3em zrobi\'e6 z g\'f3ry zdj\'eacie piramid - uspra-
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 wiedliwia\'b3em si\'ea.
\par \tab - To zabronione!
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa480\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab - A tu jeszcze ten deszcz... - Pr\'f3bowa\'b3em si\'ea u\'9cmiechn\'b9\'e6.
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab Dziwi si\'ea fachowiec, laika ogarnia zdumienie
\par \tab Czy jednostka, jak\'b9 wyliczy\'b3 Hugh Harleston, pasowa\'b3a wy\'b3\'b9cznie do jego modelu? Czy chcia\'b3 wprowadzi\'e6 w b\'b3\'b9d uczonych? Za pomoc\'b9 liczb mo\'bfna udowodni\'e6 prawie wszystk
o. Dlaczego to niby dawni architekci mieliby projektowa\'e6 swoje olbrzymie miasto wed\'b3ug uniwersalnego modelu? Archeolodzy komentowali obliczenia Harlestona u\'9cmiechem pe\'b3nym znu\'bfenia, dop\'f3ki inne obserwacje nie kaza\'b3y im si\'ea
 nad nimi powa\'bfnie zastanowi\'e6.
\par \tab Droga Zmar\'b3ych nie przebiega dok\'b3adnie w kierunku p\'f3\'b3noc\--po\'b3udnie, "odchyla si\'ea o 17a na wsch\'f3d od p\'f3\'b3nocy" [18]. Tak samo zorientowane s\'b9 budowle Teotihuacan. Nie by\'b3oby w tym nic dziwnego
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 i\tab mo\'bf
na by to uzna\'e6 za szczeg\'f3ln\'b9 cech\'ea uk\'b3adu urbanistycznego
\par Teotihuacan, gdyby nie fakt, \'bfe takie samo odchylenie od osi p\'f3\'b3\-noc-po\'b3udnie powtarza si\'ea w innych o\'9crodkach kultowych Mezoamery\-
\par ki - na przyk\'b3ad w Tuli, odkrytej na nowo stolicy imperium Toltek\'f3w, albo w Chichen-Itza, starym mie\'9ccie Maj\'f3w. Nawet kierunki wy-
\par znaczone przez staroindia\'f1skie sieci katastralne wskazywa\'b3y odchylenie od p\'f3\'b3nocy o 17o na wsch\'f3d - nawet Hiszpanie zachowali t\'ea zasad\'ea, zak\'b3adaj\'b9c tu osiedla. Wykazano r\'f3wnie\'bf, \'bfe \'f3
w siedemnastostopniowy system odchylenia uwzgl\'eadnia\'b3 drogi, pola, wsie, klasztory i monumen\-talne budowle. Profesor Franz Tichy, kt\'f3ry analizowa\'b3 \'f3w fenomen,
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 twierdzi:

\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 "Problem polega na tym, \'bfe zgodnie z takim mniemaniem sieci katastralne musia\'b3yby si\'ea zachowa\'e6 przez ponad 2000 lat. W przypad\-
ku czysto kulturowo-religijnego znaczenia sieci katastralnych i urba\-nistycznych fakt ten by\'b3by trudno zrozumia\'b3y." [19]
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab Gdyby uzna\'e6, \'bfe Majowie i Aztekowie skopiowali po prostu siedem\-nastostopniowy system z Teotihuacan, uda\'b3oby si\'ea rozwi\'b9za\'e6 zagadk\'ea.
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
Ale ten rebus nie da si\'ea tak \'b3atwo rozwik\'b3a\'e6. Teotihuacan od dawna le\'bfa\'b3o przecie\'bf w gruzach, kiedy Majowie i Aztekowie budowali swoje nowe miasta. Poza tym, je\'9cli budowano je uwzgl\'eadniaj\'b9c system wsp\'f3\'b3rz\'ea
dnych, to dlaczego nie uwzgl\'eadniono dok\'b3adnie kierunku p\'f3\'b3noc-pohzdnie?
\par \tab Droga Zmar\'b3ych - odchylona o 17\'b0 na wsch\'f3d - by\'b3a osi\'b9 p\'f3\'b3noc-po\'b3udnie, a zarazem g\'b3\'f3wn\'b9 arteri\'b9 miasta. Przy niej wznoszono najwa\'bfniejsze budowle. Ta trzykilometrowa ulica bieg\'b3a obok Cytadeli, kt\'f3rej 
\'9crodek markowa\'b3 po\'b3o\'bfenie S\'b3o\'f1ca, nast\'eapnie wzd\'b3u\'bf strumienia San Juan b\'ead\'b9cego odpowiednikiem orbit planetoid, przez zalane asfaltem ruiny, oznaczaj\'b9ce po\'b3o\'bfenie Jowisza. Potem mija\'b3a piramid\'ea S\'b3o\'f1
ca markuj\'b9c\'b9 po\'b3o\'bfenie Saturna i dochodzi\'b3a do piramidy Ksi\'ea\'bfyca oznaczaj\'b9cej Urana. Na zboczach Cerro Gordo - na przed\'b3u\'bfeniu osi Drogi Zmar\'b3ych - znajdowa\'b3y si\'ea budowle, oznaczaj\'b9ce po\'b3o\'bfenie 
\par Neptuna i Plutona - na ko\'f1cu tej linii odkryto na szczycie g\'f3ry prastare india\'f1skie ryty naskalne.
\par \tab Budowniczowie Teotihuacan od pocz\'b9tku uwzgl\'eadniali w swoich
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
planach modelu Uk\'b3adu S\'b3onecznego konfiguracj\'ea terenu. O\'9c biegn\'b9ca
\par do szczytu Cerro Gordo musia\'b3a by\'e6 zatem odchylona od kierunku p\'f3\'b3noc-po\'b3udnie o 17o. Bo nawet ci genialni budowniczowie nie potrafili przenosi\'e6 g\'f3r! "\'afe co\'9c si\'ea dzieje, to nic. Wszystkim jest o tym wiedzie\'e6" - chcia\'b3
bym m\'f3c powt\'f3rzy\'e6 za Egonem Friedel-
\par lem (1878-1938).
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Nie daje to jednak odpowiedzi na pytanie, dlaczego Majowie buduj\'b9c
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 swoje p\'f3\'9fniejsze siedziby - jak cho\'e6by Mayapan czy Chichen-Itza, le\'bf\'b9ce w d\'bf
ungli Jukatanu, a oddalone o ponad 1000 km w linii prostej od Teotihuacan - uwzgl\'eadniali nadal pogrzebany przed wielu laty system siedemnastostopniowego odchylenia na wsch\'f3d. W miejscu,
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\sa480\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
gdzie budowano te miasta, nie by\'b3o dominuj\'b9cego wzniesienia - trudno te\'bf by\'b3oby znale\'9f\'e6 inny pow\'f3d trzymania si\'ea tej zasady. System zastosowano po raz pierwszy w Teotihuacan ze wzgl\'eadu na ukszta\'b3\-towanie terenu. P\'f3\'9f
niej boski plan uznano zapewne w \'9cwiecie Mezoa\-meryki za obowi\'b9zuj\'b9cy wz\'f3r post\'eapowej kultury miejskiej. Teotihua\-can przesta\'b3o mie\'e6 tylko "znaczenie czysto kulturowo-religijne - sta\'b3o si\'ea
 wzorem projektowania struktur urbanistycznych.
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa240\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab Tajemnicze mapy
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 W ostatnich latach prowadzono badania wzg\'f3rz, stok\'f3w i szczyt\'f3w
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 g\'f3r. Wsz\'eadzie w pobli\'bfu charakterystycznych punkt\'f3w archeolodzy znale\'9fli india\'f1skie ryty naskalne, kt\'f3rych przed\'b3u\'bfenia tworzy\'b3y sie\'e6
 nak\'b3adaj\'b9c\'b9 si\'ea na Teotihuacan.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Na szczycie Cerro Haravillas, 7,5 km na zach\'f3d od piramidy S\'b3o\'f1ca,
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 odkopano blok skalny trzymetrowej d\'b3ugo\'9cci, na kt\'f3rym by\'b3 wyryty wizerunek s\'b3o\'f1ca oraz dwa splecione i dwa skrzy\'bfowane pier\'9ccienie.
\par Z\tab miejsca znaleziska nie wida\'e6 piramidy S\'b3o\'f1ca, bo zas\'b3aniaj\'b9 j\'b9
\par wzniesienia terenu. Kiedy jednak badacze w stron\'ea zas\'b3oni\'eatej wzg\'f3rza\-mi piramidy S\'b3o\'f1ca skierowali teodolit, odkryli na najbli\'bfym pag\'f3rku kolejny blok skalny, na kt\'f3rym po dok\'b3adnych ogl\'ea
dzinach znaleziono geometryczne ryty - by\'b3y to "skrzy\'bfowane" okr\'eagi oraz tr\'f3jk\'b9t. O\'9c za\'9c przeprowadzo\'f1a przez \'9crodek okr\'eag\'f3w wskazywa\'b3a dok\'b3adnie szczyt piramidy S\'b3o\'f1ca.
\par \tab Pomiary i obliczenia pozwoli\'b3y odkry\'e6 kolejny cud! Je\'9cli pierwszego dnia astronomicznej wiosny spojrzymy z piramidy S\'b3o\'f1ca na zach\'f3d, to zachodz\'b9ce S\'b3o\'f1ce znajdzie sig na horyzoncie dok\'b3adnie nad charak\-
terystycznym kamieniem. Podobne znaki odkryto r\'f3wnie\'bf na Cerro Chiconautla, 14 km na po\'b3udniowy zach\'f3d, jeszcze inne znajdowa\'b3y si\'ea nawet 35 km na p\'f3\'b3nocny wsch\'f3d od Teotihuacan.
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
W mniejszej lub wi\'eakszej odleg\'b3o\'9cci znajduje si\'ea ponad 30 punkt\'f3w
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa480\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 wi\'b9\'bf\'b9cych si\'ea w zagadkowy spos\'f3b z Teotihuacan. Znaki te jednak mia\'b3y jeszcze inny cel: wskazywa\'b3
y gwiazdozbiory, przede wszystkim Plejady, oraz odleg\'b3e miasta. Takie same ryty naskalne jak wok\'f3\'b3 Teotihuacan odkryto 720 km na p\'f3\'b3noc, w pobli\'bfu miasta Durango. Nie ulega w\'b9tpliwo\'9cci, \'bfe ca\'b3\'b9 Mezoameryk\'ea - a p
rzypuszczalnie nawet p\'f3\'b3nocne tereny USA i po\'b3udniowe Kanady - pokrywa geometryczna sie\'e6. Na Big Horn Mountain w stanie Wyoming znajduje si\'ea tak zwane medicine wheel (ko\'b3o medyczne), pasuj\'b9ce do uk\'b3adu wsp\'f3\'b3rz\'ea
dnych Teotihuacan i ukierunkowane na gwiazdy Rigel i Aldebaran - spe\'b3nia zatem za\'b3o\'bfenia innych znanych punkt\'f3w orientacyjnych: s\'b9 skierowa\-ne na Teotihuacan a zarazem maj\'b9 zwi\'b9zek z gwiazdami.
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa240\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab Opary z magicznej szkatu\'b3ki
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab Teotihuacan by\'b3o zaprojektowane jako centrum pewnego systemu geografcznego i kosmicznego. Oba te komponenty musiano ustali\'e6 przed rozpocz\'ea
ciem budowy. Budowle - elementy sk\'b3adowe struktury urbanistycznej - nie mog\'b3y by\'e6 przecie\'bf p\'f3\'9fniej "przestawiane". 
\par Ustalenie daty przesilenia letniego i zimowego jest wzgl\'eadnie proste:
\par wiadomo, \'bfe kiedy pr\'eat wbity w ziemi\'ea rzuca najkr\'f3tszy cie\'f1, mamy 24 czerwca, kiedy najd\'b3u\'bfszy - 21 grudnia. O ile wi\'eac s\'b3o\'f1ce nie skryje si\'ea za chmurami, na uzyskanie prawid\'b3owych wynik\'f3w pozwalaj\'b9 proste,
\par cho\'e6 d\'b3ugotrwa\'b3e obserwacje. W przypadku danych dotycz\'b9cych
\par gwiazd sta\'b3ych czy orbit planet do wylicze\'f1 trzeba stosowa\'e6 kwadranty
\par i\tab inne przyrz\'b9dy, koniecznajest te\'bf wy\'bfsza matematyka. Je\'bfeli za\'9c ma si\'ea
\par zamiar namierzy\'e6 z dok\'b3adno\'9cci\'b9 do jednego metra punkty do\'9c\'e6 od
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 siebie odleg
\'b3e i niewidoczne z jednego miejsca, to na obserwacje potrzeba bardzo d\'b3ugiego czasu i wielu pomiar\'f3w - od jednego pag\'f3rka do drugiego, od jednego szczytu do drugiego - oraz od\-powiednich przyrz\'b9d\'f3
w. A do tego stuletniego okresu dobrej pogody! 
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 Cz\'easto wpadaj\'b9 mi w r\'eace ksi\'b9\'bfki, w kt\'f3rych m\'b9drzy autorzy
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 zwracaj\'b9 si\'ea zazwyczaj do m\'b3odzie\'bfy - bo t\'ea naj\'b3atwiej otumani\'e6. Autorzy ci twierdz\'b9, \'bfe w przypadku zadziwiaj\'b9cych obserwacji nieba i
\tab dok\'b3adnych kalendarzy lud\'f3w Mezoameryki wcale nie jest konieczne
\par "powo\'b3ywanie si\'ea na tajemnicze techniki dla zrozumienia tej astro\-
\par nomii" [20]. \'afeby wyja\'9cni\'e6 "powstanie piramid i pa\'b3ac\'f3w nie trzeba si\'ea te\'bf wcale ucieka\'e6 do utraconych tajemnic", bo wszystko by\'b3o bardzo proste: ludy Mezoameryki epoki kamiennej zmajstrowa\'b3y sobie z bie\-g
iem stuleci specjalne drewniane b\'b9d\'9f kamienne przyrz\'b9dy do obser\-
\par wacji astronomicznych. Twierdzi si\'ea nawet, \'bfe orbity planet i ustalenie k\'b9t\'f3w by\'b3o mo\'bfliwe dzi\'eaki wykorzystaniu "strzelnic", takich jak znajduj\'b9ce si\'ea w najwy\'bfej le\'bf\'b9cym pomieszczeniu obserwatorium
\par \sect }\sectd \margrsxn2592\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 w\tab 
Chichen-Itza. Nawet ca\'b3e zespo\'b3y budynk\'f3w mo\'bfna by\'b3o - jak na
\par przyk\'b3ad w Uaxactun - dok\'b3adnie zorientowa\'e6 astronomicznie, ponie\-wa\'bf "gdy obserwacj\'ea przeprowadzano z wysoko\'9cci jednego budynku, s\'b3o\'f1ce wschodzi\'b3o w okre\'9clonym momencie za rogiem budynku drugie\-go".
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
Po przeczytaniu takiego tekstu cz\'b3owiek zadaje sobie pytanie, dlacze-
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 go powa\'bfni naukowcy nadal zajmuj\'b9 si\'ea kontrowersyjnymi domys\'b3ami,
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
skoro wszystko mo\'bfna wyja\'9cni\'e6 w tak prosty spos\'f3b. Czytelnik nie obeznany z problematyk\'b9 dowie si\'ea co najwy\'bfej, \'bfe wszystkie zagadki ju\'bf rozwi\'b9zano. Wcale tak nie jest.
\par \tab W bardzo przemy\'9clny spos\'f3b, za pomoc\'b9 kuglarskich sztuczek manipuluje si\'ea faktami, kt\'f3re zaistnia\'b3y dopiero po wzniesieniu zagad\-kowych budowli. "Strzelnice" obserwatorium w Chichen-Itza powsta\'b3y
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
po wzniesieniu tej budowli. W Uaxact\'f1n S\'b3o\'f1ce dawa\'b3o,si\'ea namierzy\'e6 dopiero w\'f3wczas, kiedy mo\'bfna je by\'b3o obserwowa\'e6 z wysoko\'9cci
\par innego budynku".
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Ze szczytu piramidy S\'b3o\'f1ca w Teotihuacan do punkt\'f3w odniesienia
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 na firmamencie prowadz\'b9 teoretyczne horyzontalne linie obserwacji. Aby tak jednak by\'b3o, musiano najpierw okre\'9cli\'e6 dok\'b3adnie miejsce budowy oraz wysoko
\'9c\'e6 piramidy, poniewa\'bf linie kierunku obserwacji "objawia\'b3y si\'ea" dopiero ze szczytu piramidy. Budowla ta wszak\'bfe nie mog\'b3a - jak powsta\'b3e p\'f3\'9fniej "strzelnice" - by\'e6 przestawiona o kilka
\par metr\'f3w, gdyby po uko\'f1czeniu dzie\'b3a okaza\'b3o si\'ea, \'bfe linie kierunku obserwacji mijaj\'b9 si\'ea z punktami odniesienia.
\par \tab \tab O czym nie wiedziano...
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 W czasach wznoszenia Teotihuacan nie znano jeszcze takich planet
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 jak Uran, Neptun i Pluton - ale mia\'b3y one swoje odpowiedniki
\par w\tab modelu Uk\'b3adu S\'b3onecznego. Uran zosta\'b3 odkryty w 1781 roku przez
\par astronoma-amatora, Fryderyka Wilhelma Herschla (1738-1822)
\par -\tab z wykszta\'b3cenia muzyka. W latach 1840-1845 obliczenia pozwala\'b3y
\par domniemywa\'e6 istnienie Neptuna, ale potwierdzi\'b3 je dopiero obserwac\-jami w 1846 roku w Berlinie Johann Gottfried Galle ( 1812-1910): Male\'f1ki Pluton zosta\'b3 odkryty w XX wieku - ma on \'9crednic\'ea zaledwie 600
0 km, jest zatem znacznie mniejszy od Marsa i Ziemi, \'9cwiat\'b3o ode\'f1 
\par odbite jest tak s\'b3abe, \'bfe nie wida\'e6 go przez s\'b3absze teleskopy. Dopiero w\tab 1930 roku Clyde William Tombaugh (ur. 1906) z Obserwatorium
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
Lowell w Arizonie po systematycznym przeszukiwaniu nieba za pomoc\'b9 astrofotografii odkry\'b3 dziewi\'b9t\'b9 planet\'ea Uk\'b3adu S\'b3onecznego. 
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 Poniewa\'bf ani Majowie, ani ich przodkowie, ani nieznani budow-
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 niczowie Teotihuacan nie mieli teleskop\'f3w, to logiczne, \'bfe nie mogli mie\'e6 zielonego poj\'eacia o istnieniu Urana, Neptuna i Plutona, nie 
\par m\'f3wi\'b9c o obliczeniu odleg\'b3o\'9cci tych planet od S\'b3o\'f1ca. Fachowcy wiedz\'b9 o\tab tym, unikaj\'b9 wi\'eac jak mog\'b9 dyskusji na ten temat. S\'b9 zdania, \'bfe albo
\par wyniki bada\'f1 Hugha Harlestona s\'b9 spraw\'b9 przypadku, albo mieszka\'f1-
\par \sect }\sectd \margrsxn2736\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 cy Teoti
huacan dysponowali zestawem przyrz\'b9d\'f3w umo\'bfliwiaj\'b9cych ustalenie po\'b3o\'bfenia najodleglejszych planet Uk\'b3adu S\'b3onecznego. 
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 Przed kilku laty pod centralnym punktem piramidy S\'b3o\'f1ca odkryto
\par \sect }\sectd \margrsxn1440\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 jaskinig, le
\'bf\'b9c\'b9 g\'b3\'eaboko pod z\'b3o\'bfami lawy. W literaturze fachowej nie uda\'b3o mi si\'ea znale\'9f\'e6 \'bfadnych wzmianek, czy w owym podziemnym pomieszczeniu znajdowa\'b3y si\'ea jakie\'9c przedmioty. Nie kwestionuje si\'ea 
\par istnienia tej jaskini, lecz reszt\'ea pomija si\'ea milczeniem. Pomieszczenie to jest kolejnym dowodem, \'bfe wszystko w Teotihuacan budowano wed\'b3ug
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 \'9ccis\'b3
ego planu - \'9cwiadczy ono r\'f3wnie\'bf o niezwykle precyzyjnym wyborze miejsca budowy, kt\'f3re - \'bfe tak powiem - od pierwszego sztychu \'b3opaty budowniczych uwzgl\'eadnia\'b3o warunki naturalne okolicy. 
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 Mimo to raczej akcepuje si\'ea najr\'f3\'bfniejsze wykr\'eaty, ni\'bf dopuszcza
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 mo\'bfliwo\'9c\'e6, \'bfe to przybysze z Kosmosu przekazali budowniczym metropolii plany budowy i inne niepoj\'eate dane.
\par \tab Je\'bfeli przyj\'b9\'e6, \'bfe istoty pozaziemskie obdarzy\'b3y tubylc\'f3w wiedz\'b9 
\par astronomiczn\'b9 i umiejgtno\'9cci\'b9 budowania miast, to nasuwa si\'ea pytanie, co by\'b3o ich zamiarem? W\'b3a\'9cnie to, brzmi odpowied\'9f, co tysi\'b9ce lat p\'f3\'9fniej sta\'b3o sig rzeczywisto\'9cci\'b9: M\'b9drzy naukowcy powinni wyci\'b9gn\'b9
\'e6 
\par z\tab tej nauki wnioski, w\'b3a\'9cciwe wnioski. Inaczej nie b\'eadzie dowodu na to,
\par \'bfe stan ziemskiej wiedzy osi\'b9gn\'b9\'b3 poziom pozwalaj\'b9cy ludzko\'9cci
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa480\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 wkroczy\'e6 w er\'ea kosmiczn\'b9.
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa240\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab R\'e9sum\'e9
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Nikt nie kwestionuje istnienia zdumiewaj\'b9cych danych zawartych
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 w\tab kalendarzach lud\'f3w Mezoameryki oraz informacji o planetach
\par (Wenus!) i procesach zachodz\'b9cych na niebie. Genialne tabele za\'e6mie\'f1
\par w\tab Kodeksie Drezde\'f1skim \'9cwiadcz\'b9 o tym, i\'bf ludy te wiedzia\'b3y, \'bfe Ziemia
\par si\'ea obraca i \'bfe jest okr\'b9g\'b3a. Niezaprzeczalny jest r\'f3wnie\'bf fakt, \'bfe
\par w\tab okresie tych wysokich kultur te same ludy - ow\'b3adni\'eate ob\'b3\'eadem
\par \sect }\sectd \margrsxn1296\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
religijnym - zar\'bfn\'ea\'b3y bez lito\'9cci setki tysi\'eacy (!) ludzi tylko po to, \'bfeby zachowa\'e6 s\'b3o\'f1ce przy \'bfyciu.
\par \tab Sprzeczno\'9c\'e6 jest wyra\'9fna: albo dla Teotihuakan i Maj\'f3w Uk\'b3ad
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 S\'b3oneczny by
\'b3 znany - w takim jednak razie bezsensowne by\'b3yby oflary z\tab ludzi. Poniewa\'bfjednak spe\'b3nianoje "dlaprzeb\'b3agania s\'b3o\'f1ca", ludy te
\par nie mog\'b3y rozumie\'e6 funkcji S\'b3o\'f1ca oraz kr\'b9\'bf\'b9cych wok\'f3\'b3 niego planet. Lecz mimo to wiedzia\'b3y o Jowis\'bfu, Saturnie, Uranie, Neptunie i Pluto\-nie. Czy jest wi\'eac mo\'bfliwe inne rozwi\'b9zanie tej sprzeczno\'9cci ni\'bf
 twierdzenie, \'bfe "bogowie" obdarzyli te ludy podstawowymi informac\-jami o planetach?
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 \tab 
Teotihuacan budowano przez okr\'b9g\'b3e tysi\'b9c lat "w sze\'9cciu r\'f3\'bfnych fazach" [21]. Aleju\'bf w chwili rozpocz\'eacia budowy musia\'b3 istnie\'e6 projekt ca\'b3o\'9cci - w trakcie tysi\'b9cletniego okresu wznoszenia miasta nie powsta\'b3
o nawet kilka budynk\'f3w, kt\'f3re stanowi\'b3yby dow\'f3d odej\'9ccia od za\'b3o\'bfonego planu. O jego rygorystycznym przestrzeganiu \'9cwiadcz\'b9
\par r\'f3wnie\'bf motywy na reliefach i malowid\'b3ach, na przyk\'b3ad Quetzalcoatl
\par i\tab tapir, ma\'b3pa, grzechotnik czy jaguar - wizerunki zwierz\'b9t nie
\par wyst\'eapuj\'b9cych na Wy\'bfynie Meksyka\'f1skiej, lecz w le\'bf\'b9cej znacznie ni\'bfej d\'bfungli gwatemalskiej. Cze\'9c\'e6 oddawana "pierzastemu w\'ea\'bfowi" jest
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 w\tab 
Teotihuacan wszechobecna.
\par \tab Mo\'bfna przyj\'b9\'e6, \'bfe mieszka\'f1cy Teotihuacan przyw\'eadrowali w te okolice z nizin. Czcili kosmicznego boga, a wywodz\'b9ca si\'ea st\'b9d wiara 
\par by\'b3a zapewne na tyle silna i wzbudzaj\'b9ca strach, \'bfe plan dany ludziom uwa\'bfano za \'9cwi\'eato\'9c\'e6. W legendzie mo\'bfna znale\'9f\'e6 informacj\'ea, \'bfe
\par \sect }\sectd \margrsxn2304\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 w\tab 
Teotihuacan odby\'b3o si\'ea niegdy\'9c spotkanie bog\'f3w, kt\'f3rzy radzili nad
\par losem ludzi. Legenda m\'f3wi te\'bf o kamiennych oznaczeniach w okolicy Teotihuacan - a wszystko sta\'b3o si\'ea "za spraw\'b9 boskich r\'b9k" [22]. 
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 Nauczony do\'9cwiadczeniem, chcia\'b3bym podkre\'9cli\'e6, i\'bf nie twierdz\'ea, \'bfe
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Teotihuacan zbudowali "bogowie"! Ten zarzut zaraz wyp\'b3ynie jak potw\'f3r z Loch Ness. Nie ma dla mnie nic dalszego od twierdzenia, \'bf
e nasi przodkowie nie potrafili wznosi\'e6 monumentalnych budowli.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Tak, to mieszka\'f1cy Wy\'bfyny Meksyka\'f1skiej zbudowali je na wysoko-
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa480\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \'9cci prawie 2400 m n.p.m. Przed imponuj\'b9cymi ruinami stajemy ze zdumieniem. Ale Indianie nie podj\'eali tego nadludzkiego wysi\'b3ku dla przyjemno\'9c
ci. Harowali w pocie czo\'b3a, poniewa\'bf tak zaplanowa\'b3 wszystko i za\'bf\'b9da\'b3 b\'f3g, kt\'f3ry w\'b3ada\'b3 ich istnieniem - b\'f3g, kt\'f3ry niegdy\'9c przyby\'b3 z nieba jako "pierzasty w\'b9\'bf".
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa240\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab Oko nam zbiela\'b3o
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 \tab 
Gerardo Levet, meksyka\'f1ski in\'bfynier, z kt\'f3rym przyja\'9fni\'ea si\'ea od lat zwr\'f3ci\'b3 uwag\'ea na co\'9c, co sta\'b3o si\'ea p\'f3\'9fniej prawdziw\'b9 sensacj\'b9 mojej wyprawy do Teotihuacan w 1983 roku. Najpierwjednak zaprosi\'b3 mnie

\par na wystawn\'b9 kolacj\'ea do "Hacienda de los Morales", jednej z najlep\-szych spo\'9cr\'f3d wielu znakomitych restauracji stolicy Meksyku.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 - Widzia\'b3e\'9c ju\'bf w Teotihuacan pomieszczenie wy\'b3o\'bfone wielkimi
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 p\'b3atami miki? - zapyta\'b3 mnie przy aperitifie.
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 \tab 
- Nie mam o tym zie\'b3onego poj\'eacia!
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 - Musisz je zobaczy\'e6! M\'f3j stary przyjaciel archeolog opowiedzia\'b3
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 mi o tym. Napomkn\'b9\'b3 te\'bf, \'bfe przedstawiciele tej dziedziny wiedzy stoj\'b9 wobec dziwnej zagadki. Chodzi o to, \'bfe w Meksyku mika prawie nie wyst\'ea
puje, a w Teotihuacan stosowano j\'b9 na wielk\'b9 skal\'ea - wprawiaj\'b9c ca\'b3e warstwy mi\'eadzy ska\'b3y. . . Z pomieszczenia wy\'b3o\'bfonego mik\'b9 prowa\-dz\'b9 podobno dziwne rury do innego niewielkiego pomieszczenia...
\par -\tab powiedzia\'b3 Gerardo w wielkim sekrecie, bo odkrycie uznano
\par oczywi\'9ccie za \'9cci\'9cle tajne. - Musisz si\'ea wszystkiego dowiedzie\'e6. B\'b9d\'9f co b\'b9d\'9f ci faceci z epoki kamiennej musieli du\'bfo wiedzie\'e6 o szczeg\'f3lnych w\'b3a\'9cciwo\'9cciach miki, w ko\'f1
cu w naszym kraju jest jej bardzo niewie\'b3e, importujemyj\'b9 ze Stan\'f3w Zjednoczonych, z Brazylii i z innych kraj\'f3w... 
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 Po zrealizowaniu pierwotnego planu podr\'f3\'bfy pojecha\'b3em wi\'eacjeszcze
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
raz do Teotihuacan. Z wielkich autokar\'f3w wylewa\'b3y si\'ea tabuny
\par turyst\'f3w. Nie wiedzieli, jak wymija\'e6 natr\'eatnych handlarzy - dawali si\'ea podpuszcza\'e6, zaczynali targowa\'e6 o zdecydowanie za drogie naszyjniki, bransolety, pos\'b9\'bfki bog\'f3w, dywaniki do modlitwy i gliniane fujarki.
\par W\tab ko\'f1cu godzili si\'ea na cen\'ea wprawd\'bfie trzy razy ni\'bfsz\'b9 od wyj\'9cciowej,
\par lecz nadal o wiele za wysok\'b9. Istnieje bardzo prosty spos\'f3b, \'bfeby ich omin\'b9\'e6 i po\'9cwi\'eaci\'e6 ca\'b3y sw\'f3j czas na ogl\'b9danie rzeczy naprawd\'ea wartych uwagi: trzeba tylko wiedzie\'e6, \'bfe handlarze - podobnie jak r\'f3
wnie natarczywe india\'f1skie dzieci - maj\'b9 swoje "rewiry". Zostaj\'b9, gdy cz\'b3owiek idzie dalej.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \'afaden ze stra\'bfnik\'f3w nie s\'b3ysza\'b3 o mikowej komnacie. Pomaszerowali-
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \'9cmy zatem - dziennikarz i fotograf Helmut Werb, Ralforazja - praw\'b9 stron\'b9 Drogi Zmar\'b3ych pod g\'f3r\'ea, a potem lew\'b9 stron\'b9
 z powrotem do Cytadeli. Jaki\'9c przewodnik opowiada\'b3 w\'b3a\'9cnie po angielsku swojej grupie o polach magnetycznych, kt\'f3re wykryto wzd\'b3u\'bf bulwaru - od-
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 nios\'b3em wra
\'bfenie, \'bfe by\'b3 to cz\'b3owiek maj\'b9cy niez\'b3e informacje. Us\'b3ysza\-\'b3em, jak m\'f3wi: "St\'b9d, patrz\'b9c od Cytadeli, znajd\'b9 pa\'f1stwo mik\'ea
\par zaledwie na kilometr przed piramid\'b9 S\'b3o\'f1ca. Je\'bfeli b\'ead\'b9 si\'ea pa\'f1stwo trzymali prawej strony, ujrz\'b9 pa\'f1stwo tablic\'ea z napisem 'Mika'. Nie zobacz\'b9 pa\'f1stwo jednak mikowej komnaty, bo jest zamkni\'eata dwiema \'bf
elaznymi p\'b3ytami." Przypadkiem wskazano nam w\'b3a\'9cciw\'b9, a nawet oficjaln\'b9 drog\'ea.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 W miejscu oznaczonym tablic\'b9 znajdowa\'b3a si\'ea istotnie \'bfelazna p\'b3yta
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 broni\'b9ca dost\'eapu do drugiej takiej samej, widocznej kilka metr\'f3w dalej -\tab obie by\'b3y zakotwione w ziemi za pomoc\'b9 \'b3a\'f1cuch\'f3w spi\'eatych

\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 masywnymi k\'b3
\'f3dkami. Przeprowadzili\'9cmy po\'9cpieszn\'b9 inspekcj\'ea okoli\-cy. Zastanawiali\'9cmy si\'ea w\'b3a\'9cnie, jak otworzy\'e6 k\'b3\'f3dki - je\'9cli to konieczne, nawet za pomoc\'b9 \'b3agodnej perswazji - kiedy ze spoj\-rzeniem cz\'b3owieka dysponuj
\'b9cego odrobin\'b9 w\'b3adzy zbli\'bfy\'b3 si\'ea do nas dozorca.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 - Powiedz, \'bfe jeste\'9c archeologiem! - sykn\'b9\'b3 Helmut, kt\'f3ry jako
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 dziennikarz potrafi si\'ea znale\'9f\'e6 w ka\'bfdej sytuacji.
\par \tab - Przyjecha\'b3em ze Szwajcarii. Jeden z moich meksyka\'f1skich kole\-g\'f3w, archeolog, opowiedzia\'b3 mi, \'bfe pod tymi p\'b3ytami znajduj\'b9 si\'ea warstwy miki. Mo\'bfna je zobaczy\'e6?
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Gorliwy stra\'bfnik zacz\'b9\'b3 z wysi\'b3kiem my\'9cle\'e6, z p\'eaku kluczy, jaki mu
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 wisia\'b3 u pasa obok no\'bfa w pochwie, wybra\'b3 jeden. Spojrza\'b3 na mnie 
\par badawczo, potem przykl\'eakn\'b9\'b3 i otworzy\'b3 k\'b3\'f3dki. Do podj\'eacia tej decyzji mog\'b3o go sk\'b3oni\'e6 rzucone mimochodem s\'b3owo "archeolog" i zdumiewa-
\par \sect }\sectd \margrsxn2304\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 j\'b9cy fakt, 
\'bfe zna\'b3em tajemnic\'ea kryj\'b9c\'b9 si\'ea pod ziemi\'b9. Odt\'b9d Helmut fotografowa\'b3 wszystko, co wpad\'b3o mu w obiektyw.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Gdy promienie s\'b3o\'f1ca w\'9clizn\'ea\'b3y si\'ea do podziemnego pomieszczenia,
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 o\'9clepi\'b3 nas blask miki, kt\'f3rej p\'b3atami wielko\'9cci 10-20 cm by\'b3a wy\'b3o\'bfona pod\'b3oga. Niespodziewany efekt zaskoczy\'b3 nas ponownie, kiedy stra
\'bfnik podni\'f3s\'b3 drug\'b9 p\'b3yt\'ea. Teraz widzieli\'9cmy wszystko dok\'b3adnie - kamienne mury sufitu by\'b3y prze\'b3o\'bfone, jak kanapka, 
\par warstwami miki - stanowi\'b3o to jakby plafon z kamieni u\'b3o\'bfonych jeden na drugim i po\'b3\'b9czonych zapraw\'b9 murarsk\'b9, potem by\'b3a oko\'b3o siedmiocentymetrowa warstwa miki, potem nast\'eapowa\'b3a kolejna pot\'ea\'bf\-na, p\'f3\'b3
metrowa warstwa kamieni.
\par \tab - Jak g\'b3\'eaboko si\'eagaj\'b9 warstwy miki? - zapyta\'b3em stra\'bfnika.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 - Zbadano dwadzie\'9ccia dziewi\'ea\'e6 metr\'f3w, ale warstwy mog\'b9 si\'eaga\'e6
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 dalej. Jak daleko, oka\'bfe si\'ea podczas kolejnych prac.
\par \tab Stra\'bfnik nie zabroni\'b3 mi nawet wzi\'b9\'e6 do r\'eaki jednej z p\'b3ytek
\par \sect }\sectd \margrsxn1296\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 -\tab rozpad
\'b3a si\'ea jak kruchutka folia - nie by\'b3a grubsza od b\'b3ony
\par filmowej. P\'b3atki miki s\'b9 przejrzyste, lecz silnie odbijaj\'b9 \'9cwiat\'b3o s\'b3onecz\-ne. Tak, to w\'b3a\'9cnie jest muskowit (vitrum muscovitum), minera\'b3, kt\'f3ry
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
nasi dziadkowie nazywali "szk\'b3em z Moskwy".
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Muskowit, czyli glinokrzemian potasu i glinu, wyst\'eapuje najcz\'ea\'9cciej
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 w\tab \'bfy\'b3ach w pobli\'bfu ska\'b3 granitowych. Niewielkie ilo\'9cci odkryto r\'f3wnie\'bf
\par w\tab Szwajcarii w g\'f3rach \'9cw. Gotharda i w Alpach P\'f3\'b3nocnotyrolskich.
\par Wielkie z\'b3o\'bfa s\'b9 w Indiach, na Madagaskarze, w Afryce Po\'b3udniowej,
\par \sect }\sectd \margrsxn2304\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 w\tab 
Brazylii, w Stanach Zjednoczonych i nad Jeziorem Bajka\'b3 w Zwi\'b9zku
\par Radzieckim. Kraje europejskie skazane s\'b9 na import, podobnie jak wiele innych, w tym kraje Ameryki \'8crodkowej, gdzie w g\'f3rach dominuj\'b9 ska\'b3y wulkaniczne. Sk\'b9d pochodzi mika, kt\'f3r\'b9 na tak wielk\'b9 skal\'ea stosowano w Teotihuacan?

\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Mika ma w\'b3a\'9cciwo\'9cci, kt\'f3re czyni\'b9 j\'b9 prawie niezast\'b9pion\'b9: jest
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 elastyczna, wytrzymuje do 800oC, nie szkodz\'b9 jej gwa\'b3towne skoki temperatury. Jest te\'bf odporna na rozpuszczalniki organiczne i wi\'eak\-szo\'9c\'e6 kwas\'f3
w - przede wszystkim jednak stanowi doskona\'b3y materia\'b3
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
na izolatory - nie boi si\'ea \'b3uku elektrycznego, pr\'b9d\'f3w b\'b3\'b9dz\'b9cych
\par i\tab wy\'b3adowa\'f1. Ze wzgl\'eadu na przejrzysto\'9c\'e6 i wytrzyma\'b3o\'9c\'e6 na wysokie
\par temperatury stosuje si\'ea j\'b9 na wzierniki wielkich piec\'f3w. W elektrotech\-nice zastosowanie p\'b3ytek mikowych jest bardzo wielostronne - s\'b3u\'bf\'b9
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 one na przyk
\'b3ad jako izolatory w lampach elektronowych oraz w trans\-formatorach i urz\'b9dzeniach radarowych. Obok wielu innych zastoso\-wa\'f1 miki u\'bfywa si\'ea tak\'bfe w technice komputerowej. Gatunki ni\'bfszej 
\par jako\'9cci miele si\'ea na proszek b\'b9d\'9f rozwarstwia i stosuje w przemy\'9cle do produkcji \'bfelazek, toster\'f3w, pralek i jako dodatek do specjalnych gatunk\'f3w szk\'b3a.
\par \sect }\sectd \margrsxn1440\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx5472\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 \tab 
Czy budowniczowie Teotihuacan wiedzieli o tak wielostronnych mo\'bfliwo\'9cciach stosowania miki? Mo\'bfna to potwierdzi\'e6 bez najmniej\-
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx5472\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 szego udzia\'b3u fantazji, bo inaczej nie k\'b3adlibyjej mi\'eadzy warstwy kamieni! Sk\'b9d zdobywali tak wielkie ilo\'9cci tego minera\'b3u, a w dodatku p\'b3ytek

\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx5472\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 tak du\'bf
ych, skoro i dzi\'9c, przy zastosowaniu nowoczesnych metod wydobycia, p\'b3ytki maj\'b9ce 30-40 cm2 nale\'bf\'b9 do rzadko\'9cci?
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx5472\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Co dzia\'b3o si\'ea w tym pomieszczeniu? Czy komora taka by\'b3a tylko
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx5472\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 jedna, czy istnia\'b3o ich wi\'eacej - jeszcze nie odkrytych - kt\'f3re zabezpieczono w ten spos\'f3b przed wp\'b3ywami z zewn\'b9trz?
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx5472\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Pomy\'9cla\'b3em o dw\'f3ch mo\'bfliwo\'9cciach, ale \'bfadna mnie nie satysfak-
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx5472\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 cjonuje:
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx5472\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 - W pomieszczeniu wytwarzano wysok\'b9 temperatur\'ea, a ciep\'b3o nie powinno przedostawa\'e6 si\'ea na zewn\'b9trz. Mog\'b3o tak by\'e6 w razie stosowania urz
\'b9dzenia do przetopu metali. Ale poniewa\'bf naj\-pierw rozgrza\'b3by si\'ea kamienny sufit, to panuj\'b9ce tu ekstremalne temperatury mo\'bfna by "odczyta\'e6" i dzi\'9c. Nale\'bfy wi\'eac zada\'e6 pytanie, czy archeolodzy rozpocz\'eali takie badania.

\par - A mo\'bfe pomieszczenie z przek\'b3adkowym suftem mia\'b3o by\'e6 izolowane od temperatur panuj\'b9cych na zewn\'b9trz? Przeciwko takiej hipotezie \'9cwiadczy jednak fakt, \'bfe nad warstw\'b9 miki znajduje si\'ea p\'f3\'b3metrowy kamienny mur, kt\'f3
ry sam stanowi 
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx5472\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 dostateczn\'b9 izolacj\'ea. Istnieje tylko jedno wyja\'9cnienie, sprawiaj\'b9ce jednak wra\'bfenie zupe\'b3nej fantazji: nad komor\'b9 panowa\'b3
a stale temperatura wieluset stopni - lecz temperatura nie na tyle
\par \sect }\sectd \margrsxn2304\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx5472\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 \tab wysoka, 
\'bfeby stopi\'e6 kamienie.
\par \tab Czy przeprowadzano tu jakie\'9c eksperymenty? Gerardo Levet dowie\-dzia\'b3 si\'ea od jednego z archeolog\'f3w, \'bfe podobno dwie rury prowadz\'b9 stamt\'b9d do podziemnej komory w piramidzie S\'b3o\'f1ca. Stra\'bfnik nic o tym nie wiedzia\'b3
, a sztolnia do piramidy by\'b3a zamkni\'eata \'bfelazn\'b9 krat\'b9. 
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx5472\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 Czy pod termoodporn\'b9 warstw\'b9 bogowie przechowywali jakie\'9c
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx5472\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 urz\'b9dzenia? Mo\'bfna te\'bf zada\'e6 pytanie spekulatywne: Czy by\'b3o to centrum energetyczne Teotihuacan?
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx5472\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 \tab Niezale
\'bfnie od tego, jak wiele zadamy pyta\'f1 i jak niewiele otrzymamy odpowiedzi, bezsprzeczne jest, \'bfe projektanci i budowniczowie Teotihu\-acan znali w\'b3a\'9cciwo\'9cci miki - inaczej oszcz\'eadziliby sobie trudu stworzenia przek\'b3adkowej izolacji.

\par \tab Czy "przeciwnika" mo\'bfna zaatakowa\'e6 jego w\'b3asn\'b9 broni\'b9? Budow\-niczowie Teotihuacan byli podobno ludem epoki kamiennej, nie mogli wi\'eac ani nie powinni wiedzie\'e6 nic na temat wysokich temperatur pozwalaj\'b9
cych na topienie metalu - kt\'f3rego nie znali. Dla wszech\-wiedz\'b9cych uczonych jest jasne, \'bfe nie mieli poj\'eacia o elektryczno\'9cci. Czy\'bf nie pozostaje nam nic innego, jak wyci\'b9gn\'b9\'e6 wniosek, \'bfe pomiesz\-czenie to stworzy\'b3y pot
\'ea\'bfne nieznane istoty? \'afe KTO\'8c musia\'b3 zna\'e6 w\'b3a\'9cciwo\'9cci miki i \'9fr\'f3d\'b3o importu tego minera\'b3u?
\par \tab Podejrzana wydaje mi si\'ea tajemnica, jak\'b9 otoczono ca\'b3\'b9 spraw\'ea. \'afelazne p\'b3yty. K\'b3\'f3dki. Wi\'eakszo\'9c\'e6 stra\'bfnik\'f3w nie ma o niczym zielonego poj\'eacia... Prosz\'ea nie wyskakiwa\'e6 z wy\'9cwiechtanym wyja\'9c
nieniem, \'bfe
\par \sect }\sectd \margrsxn2304\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx5472\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
taki skarb trzeba chroni\'e6 przed turystami! Wystarczy\'b3oby dw\'f3ch stra\'bfnik\'f3w na dwie zmiany. W Chichen-Itza tury\'9cci mog\'b9 wchodzi\'e6 g\'easiego do piramidy, gdzie podziwaj\'b9 kamiennego jaguara. Dlaczego wi\'ea
c tu nie zamontowano - mimo koszt\'f3w - kuloodpornych szyb chroni\'b9cych \'9cciany. A mo\'bfe chodzi tylko o unikni\'eacie zb\'eadnych pyta\'f1? 
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx5472\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 "Oto ca\'b3a bieda: g\'b3upi s\'b9 tak pewni siebie, rozs\'b9dni tak pe\'b3ni
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa720\nowidctlpar\tx288\tx5472\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 w\'b9tpliwo\'9cci" - twierdzi\'b3 Bertrand Russel (1872-1970).
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa240\sl480\slmult0\nowidctlpar\tx288\tx5472\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352  VII. Palenque: odkryte, lecz wci\'b9\'bf zagadkowe
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li5472\ri0\sl240\slmult0\nowidctlpar\tx288\tx5472\faauto\rin0\lin5472\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {
\f2\insrsid2974352 Nauka robi si\'ea naprawd\'ea interesuj\'b9ca dopiero tam, gdzie si\'ea ko\'f1czy
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx6192\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 
\par \tab \tab Juslus von Liebig (1803-1873)
\par \tab W 1773 roku hiszpa\'f1ski oddzia\'b3 zwiadowczy doni\'f3s\'b3 ko\'9ccielnemu zwierzchnikowi okr\'eagu, biskupowi Antonio de Solis, \'bfe ko\'b3o miasteczka Tumbala - w dzisiejszym stanie Chiapas na samym po\'b3udniu Meksyku
\par \sect }\sectd \margrsxn2592\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx6192\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 -\tab znajduj
\'b9 si\'ea nader dziwne kamienne domy, casas depiedra. Duchow-
\par ny uzna\'b3 wiadomo\'9c\'e6 za nieistotn\'b9 - mog\'b3o chodzi\'e6 co najwy\'bfej
\par \sect }\sectd \margrsxn2304\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx6192\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 o\tab 
prymitywne india\'f1skie chaty.
\par \tab Informacja zacz\'ea\'b3a jednak kr\'b9\'bfy\'e6 w formie plotki i w ko\'f1cu dotar\'b3a do Ram\'f3na Ord\'f3\'f1eza, ksi\'eadza w Ciudad Real. Ord\'f3\'f1ez poleci\'b3 paru swoim ludziom oraz miejscowym Indianom obejrze\'e6 kamienne domy.
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx6192\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
Po powrocie ekspedycja z zachwytem opisywa\'b3a kap\'b3anowi wie\'bfe, piramidy i hale, odkryte w odleg\'b3o\'9cci tylko dw\'f3ch leguas (8,76 km) od niewielkiej wioski Santo Domingo de Palenque.
\par \tab Ord\'f3\'f1ez napisa\'b3 raport, kt\'f3ry po d\'b3ugich korowodach spowodowa-
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx6192\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 nych drog\'b9 s
\'b3u\'bfbow\'b9, dotar\'b3 do Komisji Kr\'f3lewskiej Audiencia w Gwa\-temali. Nast\'eapnie Audiencia wyda\'b3a oficerowi nazwiskiem Antonio del Rio rozkaz przeprowadzenia dok\'b3adnych ogl\'eadzin ruin - wyznaczy\'b3a 
\par te\'bf rysownika, kt\'f3ry mia\'b3 przenie\'9c\'e6 na papier kamienne dziwy kryj\'b9ce si\'ea w d\'bfungli.
\par \tab Wprawdzie wie\'9c Santo Domingo by\'b3a odleg\'b3a od celu wyprawy
\par zaledwie o 6 km, ale g\'eastwina i pora deszczowa sprawi\'b3y, \'bfe droga przez zielone piek\'b3o zamieni\'b3a si\'ea w koszmar. Del Rio dotar\'b3 do celu dopiero 3\tab maja 1787 roku. By\'b3 to pocz\'b9tek odkry\'e6 w Palenque - odkry\'e6, kt\'f3re

\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx6192\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 w\tab 
trakcie ostatnich dwustu lat da\'b3y wiele sensacyjnych wynik\'f3w. Mimo
\par wszystko jednak zagadka tego miasta nadal oczekuje na ostateczne
\par i\tab prawdziwe wyja\'9cnienie.
\par \tab Z pocz\'b9tkiem maja 1787 roku kapitan del Rio dotar\'b3 wraz ze swoim zm\'eaczonym oddzia\'b3em do ruin poro\'9cni\'eatych d\'bfungl\'b9. Potrzeba by\'b3o 
\par dw\'f3ch tygodni, \'bfeby wyci\'b9\'e6 \'9ccie\'bfki w g\'eastwinie i usun\'b9\'e6 cz\'ea\'9c\'e6 zaro\'9cli. Wreszcie kapitan stan\'b9\'b3 "po\'9crodku rozleg\'b3ej polany i patrzy\'b3 jak urzeczony na ruiny pa\'b3acu, prawdziwego labiryntu pomieszcze
\'f1 i po\-dw\'f3rc\'f3w, wzniesionego na ogromnym tarasie z ziemi i gruzu" [1]. Ze stiuk\'f3w pokrywaj\'b9cych \'9cciany pe\'b3ne niezrozumia\'b3ych znak\'f3w i wize\-runk\'f3w tajemniczych postaci, spogl\'b9da\'b3y na intruz\'f3w okrutne twarze. Zewsz
\'b9d kapa\'b3a woda. Kapitana i jego ludzi prze\'9cladowa\'b3y chmary krwio\'bferczych moskit\'f3w. Del Rio stara\'b3 si\'ea jak najszybciej wype\'b3ni\'e6 nieprzyjemne zadanie. Brutalnie zerwa\'b3 w jednej z wie\'bf cz\'ea\'9c\'e6 pod\'b3ogi
\par \sect }\sectd \margrsxn2592\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx6192\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 i\tab wdar\'b3
 si\'ea do przyziemia. Na sam\'b9 my\'9cl o jego bestialskim po-
\par }\pard \ql \fi-288\li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx6192\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 st\'eapowaniu archelodzy po dzi\'9c dzie\'f1 dostaj\'b9 g\'easiej sk\'f3rki. 
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx6192\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 "\'a3upem" pad\'b3y 32 przedmioty, przekazane nast\'eapnie Audiencii wraz
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx6192\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 z\tab 
25 rysunkami i relacj\'b9 Antonia del Rio. W Madrycie dossier i skrzynie
\par ze znaleziskami znikn\'ea\'b3y w przepastnym archiwum. Kupa gruz\'f3w
\par w\tab Nowej Hiszpanii - jak nazywano w rodzinnym kraju zdobyte
\par obszary - nie zainteresowa\'b3a nikogo na madryckim dworze.
\par \tab Biegiem wydarze\'f1 rz\'b9dzi\'b3 przypadek.
\par \tab Czterdzie\'9cci pi\'ea\'e6 lat p\'f3\'9fniej relacja Antonia del Rio w niewyja\'9cniony spos\'f3b wpad\'b3a w r\'eace londy\'f1skiego ksi\'eagarza i wydawcy Henry'ego Berthouda, kt\'f3ry w 1822 roku opublikowa\'b3 j\'b9 w formie niewielkiej ksi\'b9
\'bfeczki. Nie zwr\'f3ci\'b3a ona jednak na siebie najmniejszej uwagi. Archeologia jeszcze nie istnia\'b3a. Badanie staro\'bfytno\'9cci by\'b3o hobby zamo\'bfnych ekscentryk\'f3w b\'b9d\'9f awanturnik\'f3w szukaj\'b9cych skarb\'f3w.
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx6192\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 \'8cwiat mia
\'b3 inne k\'b3opoty, nie zwraca\'b3 uwagi na odkrycia w dalekim Meksyku. Lecz mimo to ksi\'b9\'bfeczka wydana w Londynie odegra w tej historu jeszcze pewn\'b9 rol\'ea.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx6192\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Na razie skupiskami ruin zainteresowa\'b3y si\'ea meksyka\'f1skie plac\'f3wki
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx6192\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 rz\'b9dowe. Francuz Guillaume Dupaix, emerytowany oficer artylerii, otrzyma\'b3 polecenie zaj\'eacia si\'ea "niekt\'f3rymi ruinami". W planie umiesz\-czono r\'f3wnie
\'bf Palenque. Dupaix nie wiedzia\'b3 nic o zadaniu Antonia del Rio, mia\'b3 jednak u boku - podobnie jak niegdy\'9c Hiszpan - malarza, profesora Jose Luciano Casta\'f1ed\'ea. Do\'9c\'e6 dobrze wyposa\'bfona wyprawa trwa\'b3a trzy lat
a - od 1805 do 1808 roku. Do prac wykopaliskowych werbowano miejscowych Indian, na kt\'f3rych jednak nie mo\'bfna by\'b3o
\par \sect }\sectd \margrsxn2304\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 polega\'e6.

\par \tab Dupaix dotar\'b3 do Palenque w 1807 roku. Mimo \'bfe dzi\'eaki \'bfarliwym studiom zna\'b3 osi\'b9gni\'eacia wysoko rozwini\'eatych kultur Meksyku, wstrz\'b9\-sn\'b9\'b3 nim imponuj\'b9cy widok zniszczonych i zaro\'9cni\'ea
tych budowli. Dupaix przeprowadzi\'b3 gruntown\'b9 inwentaryzacj\'ea, kt\'f3r\'b9 wspaniale zilustrowa\'b3 jego przyjaciel Casta\'f1eda. Kompendium wiedzy zdobytej
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 w\tab 
Palenque powinno by\'b3o poruszy\'e6 cz\'b3onk\'f3w meksyka\'f1skiego rz\'b9du,
\par lecz nawet tutaj, w ojczy\'9fnie zabytk\'f3w, biurokracja przegapi\'b3a swoj\'b9 szans\'ea: relacj\'ea Dupaixa wrzucono do szuflady. By\'e6 mo\'bfe dobrze si\'ea sta\'b3o, bo Hiszpanie i Meksykanie zacz\'ealiby si\'ea prze\'9cciga\'e6 w pl\'b9
drowaniu stanowisk archeologicznych. Mimo wszystko jednak o Palenque nie zapomniano. Miejsce to odwiedzali podr\'f3\'bfnicy i badacze, w\'9cr\'f3d
\par \sect }\sectd \margrsxn1584\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 kt\'f3
rych znalaz\'b3 si\'ea w 1816 roku Alexander von Humboldt. Dopiero
\par w\tab \'e6wier\'e6 wieku p\'f3\'9fniej dla Palenque wybi\'b3a wreszcie godzina zero.
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa480\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab Biegiem wydarze\'f1 rz\'b9dzi\'b3 przypadek!
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab Statysta w g\'b3\'f3wnej roli
\par \tab W historu odkry\'e6 w Palenque decyduj\'b9c\'b9 rol\'ea odegra\'b3 hrabia Jean-Frederic von Waldeck. W oczach wsp\'f3\'b3czesnych by\'b3 uwa\'bfany za 
\par osob\'ea b\'b3yskotliw\'b9 i lubian\'b9, kr\'eagi mieszcza\'f1skie okre\'9cla\'b3y go natomiast jako "nieco szalonego". Nigdy si\'ea nie dowiedziano, sk\'b9d pochodzi
\par -\tab puszcza\'b3 w obieg nar\'f3\'bfniejsze wersje \'bfyciorysu, wymieniaj\'b9c jako
\par miejsce swoich urodzin raz Prag\'ea, raz Pary\'bf, innym razem Rzym. By\'e6
\par mo\'bfe nie mia\'b3 kryszta\'b3owej opinii, ale nikt nie w\'b9tpi\'b3 w jego talent jako malarza i rysownika.
\par \tab Hrabia spotka\'b3 w 1821 roku londy\'f1skiego wydawc\'ea Henry'ego
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 Berthouda, kt
\'f3ry zamierza\'b3 opublikowa\'e6 relacj\'ea kapitana del Rio. Berthoud poprosi\'b3 von Waldecka o zrobienie ilustracji do ksi\'b9\'bfki. Artysta dostarczy\'b3 mu w\'f3wczas 16 miedzioryt\'f3w, kt\'f3re, jak nam ju\'bf wiadomo, nie przeszkodzi\'b3y, \'bf
e ksi\'b9\'bfka zrobi\'b3a klap\'ea.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Tymczasem relacja kapitana del Rio bez reszty ow\'b3adn\'ea\'b3a von
\par }\pard \ql \fi-288\li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 Waldeckiem. Hrabia marzy\'b3 tylko o jednym - wyjecha\'e6 do Meksyku! Wyruszy\'b3 w marcu 1822 roku, pozostawiaj\'b9c w Londynie rodzin\'ea.
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Zapocz\'b9tkowa\'b3 niezbyt udan\'b9 kwest\'ea na rzecz Palenque, przyj\'b9\'b3 propozycj\'ea meksyka\'f1skiej sp\'f3\'b3ki kopalnianej sporz\'b9dzenia plan\'f3w 

\par i\tab szkic\'f3w sytuacyjnych - do tego pracowa\'b3 jako nauczyciel i portrecis-
\par ta. Ale znajdowa\'b3 jeszcze czas i ch\'ea\'e6 na szkicowanie meksyka\'f1skich zabytk\'f3w. Chyba naprawd\'ea by\'b3 "nieco szalony".
\par \tab Rz\'b9d udzieli\'b3 przybyszowi oficjalnego zezwolenia na prowadzenie bada\'f1 w Palenque. "W imieniu meksyka\'f1skiego rz\'b9du" von Waldeck
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 prosi\'b3 wi
\'eac Indian o pomoc przy oczyszczaniu ruin, ci jednak chcieli pieni\'eadzy - odleg\'b3y rz\'b9d nic ich nie obchodzi\'b3. Trzy tysi\'b9ce dolar\'f3w meksyka\'f1skich, ca\'b3y maj\'b9tek von Waldecka, stopnia\'b3y w pal\'b9cych promieniach s\'b3o\'f1
ca jak kawa\'b3ek mas\'b3a, tak ma\'b3y, \'bfe nie starczy\'b3by na posmarowanie kromki chleba. Nast\'b9pi\'b3a ca\'b3kowita plajta, lecz Waldeck nie przerwa\'b3 pracy. Cz\'easto pozostawiany sam sobie przez niesolidnych wsp\'f3\'b3pracownik\'f3w, dr\'ea
czony tropikalnym klimatem, torowa\'b3 drog\'ea do pozosta\'b3ych \'9cwi\'b9ty\'f1, dzie\'f1 w dzie\'f1 siedzia\'b3 z rysownic\'b9 na kolanach w\tab piekielnym skwarze tylko po to, \'bfeby utrwali\'e6 przesz\'b3o sto widok\'f3w
\par Palenque. \'afeby si\'ea uchroni\'e6 przed duchot\'b9, gwa\'b3townymi oberwaniami chmur i w\'9cciek\'b3ymi uk\'b9szeniami robactwa, urz\'b9dzi\'b3 sobie w ruinach jednej ze \'9cwi\'b9ty\'f1 mieszkanie tak skromne, \'bfe przypomina\'b3o wi\'ea
zienie. Od kiedy Majowie opu\'9ccili Palenque by\'b3 pierwszym cz\'b3owiekiem, kt\'f3ry zamieszka\'b3 w "kamiennym domu"! Jeszcze dzi\'9c budowl\'ea, w kt\'f3rej zadomowi\'b3 si\'ea von Waldeck, nazywa si\'ea z ciep\'b3\'b9 ironi\'b9 "\'9cwi\'b9tyni\'b9
 Hrabiego".
\par \tab Jean-Frederic, zafascynowany Palenque, jako pierwszy odkry\'b3 na stiukowych reliefach g\'b3owy s\'b3oni. Odkrycie to doprowadzi\'b3o go do 
\par przekonania, \'bfe Palenque zbudowa\'b3 jaki\'9c lud z Azji lub z Afryki. G\'b3owy s\'b3oni wprawiaj\'b9 uczonych w zak\'b3opotanie do dzi\'9c! Od 12 tys. lat
\par w\tab Ameryce \'8crodkowej nie by\'b3o ani s\'b3oni, ani mamut\'f3w! Stoimy wobec
\par alternatywy: albo Palenque zbudowa\'b3 nieznany lud, kt\'f3ry widzia\'b3 s\'b3onie na w\'b3asne oczy... albo ma ono ponad 12 tys. lat.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Dyskusja na temat s\'b3oni von Waldecka -je\'bfeli wolno mi si\'ea w\'b3\'b9czy\'e6
\par \sect }\sectd \margrsxn2304\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 -\tab 
jeszcze si\'ea nie sko\'f1czy\'b3a. Specjali\'9cci obdarzeni szczeg\'f3lnym wzro-
\par kiem, widz\'b9 w g\'b3owach s\'b3oni "maski bog\'f3w deszczu". Laik nie o\'9clepiony nauk\'b9, widzi to, co von Waldeck - g\'b3owy s\'b3oni.
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 Bez w\'b9
tpienia na starych mezoameryka\'f1skich reliefach znajduj\'b9 si\'ea
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 g\'b3owy s\'b3oni. Na jednej ze \'9ccian ruin Monte Alban - 250 km na po\'b3udniowy wsch\'f3d od stolicy Meksyku - zrobi\'b3em zdj\'eacie g\'b3owy 
\par s\'b3onia z wyci\'b9gni\'eat\'b9 tr\'b9b\'b9 [2) - fotografia jest tak jednoznaczna, \'bfe nikt nie mo\'bfe bzdurzy\'e6 o "masce boga deszczu". Chorobliwe majacze\-nia, \'bfe g\'b3owy s\'b3oni odkryte przez von Waldecka s\'b9 "maskami bog\'f3
w deszczu", nie za\'b3atwiaj\'b9 sprawy. Bo jak dosz\'b3o do tego, \'bfe wizerunki g\'b3\'f3w s\'b3oni pojawi\'b3y si\'ea w Monte Alban? Monte Alban w dolinie Oaxaca
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 i\tab 
Palenque w d\'bfungli Chiapas dzieli w linu prostej prawie 500 km,
\par a\tab budowle w obu miejscowo\'9cciach powsta\'b3y mniej wi\'eacej w tym samym
\par okresie, czyli 500 r. prz. - 600 r. po Chr.
\par \tab W czasie dwuletniego pobytu w ruinach hrabia von Waldeck
\par zakocha\'b3 si\'ea w Palenque. Szala\'b3, kiedy tubylcy zrywali ze \'9ccian stiukowe p\'b3ytki, \'bfeby je sprzeda\'e6. Zazdro\'9cnie patrzy\'b3 na zwiedzaj\'b9cych - nie znosi\'b3, kiedy obcy szkicowali "jego" dom.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Zubo\'bfa\'b3y, zgorzknia\'b3y, lecz nadal pe\'b3en nadziei pojecha\'b3 wiosn\'b9 1834
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 roku do Campeche, le\'bf\'b9cego nad zatok\'b9 o tej samej nazwie, gdzie
\par w\tab 1517 roku wyl\'b9dowali Hiszpanie - mia\'b3 nadziej\'ea, \'bfe uda mu si\'ea tam
\par dobrze sprzeda\'e6 swoje rysunki. Po przyje\'9fdzie dowiedzia\'b3 si\'ea, \'bfe rz\'b9d Meksyku, kt\'f3rego \'bfyczliwo\'9cci\'b9 cieszy\'b3 si\'ea dotychczas, ust\'b9pi\'b3, cz\'b3on\-kom za\'9c nowego gabinetu nie dowierza\'b3
. Dlatego na wszelki wypadek
\par \sect }\sectd \margrsxn2592\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 da\'b3
 swoje rysunki do skopiowania, powierzaj\'b9c orygina\'b3y pewnemu brytyjskiemu urz\'eadnikowi. Mia\'b3 nosa. Wkr\'f3tce zjawi\'b3a si\'ea delegacja burmistrza, kt\'f3ra zrewidowa\'b3a jego rzeczy i skonfiskowa\'b3a rysunki -\tab na szcz\'ea\'9ccie by\'b3
y to tylko kopie! Meksyka\'f1skie gazety zacz\'ea\'b3y
\par zarzuca\'e6 von Waldeckowi, \'bfe jak barbarzy\'f1ca grasowa\'b3 po Palenque
\par \sect }\sectd \margrsxn3024\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 i\tab 
potajemnie wywozi\'b3 stamt\'b9d skarby. Nie mia\'b3o to nic wsp\'f3lnego
\par z\tab prawd\'b9.
\par \tab W\'9cciek\'b3y i rozczarowany von Waldeck wyjecha\'b3 z ukochanego Meksyku i powr\'f3ciwszy do Europy zamieszka\'b3 z rodzin\'b9 w Pary\'bfu. W\tab 1838 roku opublikowa\'b3 Romantyczn\'b9 podr\'f3\'bf archelogiczn\'a6 po
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
Jukatanie zawieraj\'b9c\'b9 wyb\'f3r 21 rysunk\'f3w, kt\'f3rych orygina\'b3y uda\'b3o mu
\par si\'ea zachowa\'e6.
\par \tab Podobnie jak relacja Antonia del Rio r\'f3wnie\'bf ksi\'b9\'bfka von Waldecka zwr\'f3ci\'b3a na siebie niewielk\'b9 uwag\'ea. Czy nale\'bfy to t\'b3umaczy\'e6 tajem\-niczo\'9cci\'b9 wie\'9cci nap\'b3ywaj\'b9cych z Nowej Hiszpanii, czy mo\'bf
e opinii, jaka otacza\'b3a arystokratycznego globtrotera?... W \'9cwiatku Pary\'bfa pada\'b3y na przyj\'eaciach i takie pytania: "Madame, czy pani s\'b3ysza\'b3a? W strasznych d\'bfunglach Nowej Hiszpanii istniej\'b9 podobno prawdziwe kamienne
\par \sect }\sectd \margrsxn1584\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\sa480\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
ruiny!" Wi\'eakszo\'9c\'e6 uczonych nie zwr\'f3ci\'b3a wprawdzie wi\'eakszej uwagi na relacje von Waldecka, nieuniknione by\'b3o jednak, \'bfe paru zarazi\'b3o si\'ea tajemnic\'b9 Palenque.
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa240\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab Z kim przestajesz, takim si\'ea stajesz
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab Jednym z zara\'bfonych by\'b3 John Lloyd Stephens. Ten niezwykle uzdolniony m\'b3ody cz\'b3owiek urodzony 18 listopada 1803 roku w Shrews\-
bury w stanie New Jersey w USA, maj\'b9c zaledwie 19 lat zda\'b3 egzamin prawniczy w Columbia College i w dwa lata p\'f3\'9fniej - po odbyciu kilku podr\'f3\'bfy - rozpocz\'b9\'b3 prac\'ea jako adwokat w kancelarii przy Wall Street. Stephens zdoby\'b3 s
\'b3aw\'ea jako prawnik, kt\'f3ry wiedzia\'b3, jak najlepiej przedstawia\'e6 ch\'b3odne argumenty w mowach obro\'f1czych, i by\'b3 pewien 
\par wra\'bfenia, jakie wywr\'b9 one na \'b3awie przysi\'eag\'b3ych. Zdawa\'b3o si\'ea, \'bfejest mu pisana wspania\'b3a kariera adwokacka, lecz przypl\'b9ta\'b3o si\'ea zapalenie strun g\'b3osowych. Teraz Stephens a\'bf za cz\'easto wyje\'bfd\'bfa\'b3 za rad
\'b9 lekarza do Europy. Podr\'f3\'bfe sta\'b3y si\'eajego nami\'eatno\'9cci\'b9jeszcze podczas studi\'f3w. 
\par By\'b3 w Rosji, Grecji, Turcji, Polsce, Egipcie i Ziemi \'8cwi\'eatej. Nauczy\'b3 si\'ea francuskiego i arabskiego, w Egipcie pracowa\'b3 jako przewodnik - pisy-
\par wa\'b3 stamt\'b9d zabawne, lecz rzeczowe listy do przyjaci\'f3\'b3 w Stanach. Jeden
\par z\tab nich opublikowa\'b3 je bez wiedzy Stephensa w pewnym wydawnictwie:
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 adwokat sta\'b3
 si\'ea od razu popularnym i niezale\'bfnym autorem ksi\'b9\'bfki podr\'f3\'bfniczej.
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1440\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab W Londynie Stephens zwiedzi\'b3 wystaw\'ea "Panorama Jerozolimy", gdzie eksponowano cykl obraz\'f3w Fredericka Catherwooda, i nawi\'b9za\'b3
 kontakt z malarzem, kt\'f3rego prace wywar\'b3y na nim wielkie wra\'bfenie. 
\par W\tab par\'ea dni p\'f3\'9fniej spotkali si\'ea w pewnej herbaciarni. Tak\'bfe Cather-
\par wood wiele podr\'f3\'bfowa\'b3, z woja\'bfy po krajach basenu Morza \'8cr\'f3dziem\-nego przywi\'f3z\'b3 teki pe\'b3ne wspania\'b3ych rysunk\'f3w przedstawiaj\'b9cych 
\par zabytki staro\'bfytno\'9cci. Podr\'f3\'bfnicza pasja sprawi\'b3a, \'bfe obaj m\'ea\'bfczy\'9fni od razu zostali przyjaci\'f3\'b3mi. Snuli plany. Dok\'b9d poprowadzi ich nowa przygoda?
\par \tab Catherwood zna\'b3 zar\'f3wno relacj\'ea kapitana del Rio, jak i ksi\'b9\'bfk\'ea von Waldecka. Dzi\'eaki literaturze r\'f3wnie\'bf Stephens dysponowa\'b3 wiedz\'b9 na temat Jukatanu, poza tym zna\'b3 urz\'eadowy protok\'f3\'b3 bada\'f1
 politycznego awanturnika i archeologa z zami\'b3owania, pu\'b3kownika Juana Galindo,
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1440\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 kt\'f3ry tak 
naprawd\'ea mia\'b3 na imi\'ea John - urodzi\'b3 si\'ea w Irlandii w 1802 roku. Trzydziestoczteroletni pu\'b3kownik do\'b3\'b9czy\'b3 do protoko\'b3u opisy \'9cwi\'b9ty\'f1 i ruin.
\par \tab Obu m\'ea\'bfczyzn, ow\'b3adni\'eatych pragnieniem wyruszenia w podr\'f3\'bf
\par i\tab ciekawych zaginionego \'9cwiata podnieca\'b3a my\'9cl, \'bfe \'9cwiadectwa dawnej,
\par wysoko rozwini\'eatej kultury mog\'b9 istnie\'e6 naprawd\'ea. Lecz c\'f3\'bf by to by\'b3a za kultura? Przodkowie Indian nie mogli budowa\'e6 pa\'b3ac\'f3w. Kt\'f3\'bf wi\'eac zbudowa\'b3 wie\'bfe, \'9cwi\'b9tynie i piramidy, o kt\'f3
rych pisali del Rio, hrabia von Waldeck, Dupaix i Galindo? Nowi przyjaciele byli zdecydowani zbada\'e6 ca\'b3\'b9 rzecz jak najdok\'b3adniej.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1440\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 John L. Stephens wr\'f3ci\'b3 do dzia\'b3alno\'9cci adwokackiej - stara\'b3 si\'ea
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1440\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 jednocze\'9cnie o stanowisko charge d'affaires Stan\'f3w Zjednoczonych
\par \sect }\sectd \margrsxn2304\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1440\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 przy Federacji 
\'8crodkowoameryka\'f1skiej w Gwatemali. \'a3ut szcz\'ea\'9ccia
\par i\tab stosunki sprawi\'b3y, \'bfe pragnienie si\'ea spe\'b3ni\'b3o. Zosta\'b3 dyplomat\'b9,
\par otrzyma\'b3 upragniony paszport, kt\'f3ry w obcych krajach otwiera\'b3 wiele drzwi, W jego baga\'bfu znalaz\'b3 si\'ea te\'bf plik list\'f3w polecaj\'b9cych - lecz przede wszystkim m\'f3g\'b3 obci\'b9\'bfy\'e6 bud\'bfet federalny znaczn\'b9 cz\'ea\'9cci
\'b9 koszt\'f3w ekspedycji. Tymczasem do Nowego Jorku przyby\'b3 Frederick Catherwood. Stephens da\'b3 mu do podpisania umow\'ea, wedle kt\'f3rej Catherwood mia\'b3 by\'e6 rysownikiem wyprawy, oraz zapewni\'b3 jego
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1440\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 rodzinie sta
\'b3\'b9 pensj\'ea.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1440\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 3 pa\'9fdziernika 1839 roku przyjaciele wyruszyli w podr\'f3\'bf. Jej celem
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1440\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 by\'b3y kontrowersyjne ruiny pozosta\'b3e w Ameryce \'8crodkowej po nie-
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa480\nowidctlpar\tx288\tx1440\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 znanej kulturze.
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1440\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab Pocz\'b9tek naukowych bada\'f1 historii Maj\'f3w
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1440\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 W trakcie dw\'f3ch d\'b3ugich i pe\'b3nych przyg\'f3d podr\'f3\'bfy obaj nami\'eatni
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1440\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 badacze-hobby\'9cci odwiedzili 44 zrujnowane miasta. Uda\'b3o im si\'ea urzeczywistni\'e6 sw\'f3j zamiar: ich dwie prace opublikowane w latach 1841 i\tab 1843 zdoby
\'b3y popularno\'9c\'e6 zar\'f3wno w \'9cwiecie nauki, jak i w\'9cr\'f3d
\par zwyk\'b3ych czytelnik\'f3w. Pierwsza ksi\'b9\'bfka [3] ju\'bf w roku wydania mia\'b3a 12 nak\'b3ad\'f3w i prze\'b3o\'bfono j\'b9 na wszystkie wa\'bfniejsze j\'eazyki. Stephens napisa\'b3 pierwszy bestseller archeologiczny - same opisy Palenque zajmowa\'b3
y w nim przesz\'b3o 60 stron.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1440\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Turysta podje\'bfd\'bfaj\'b9cy dzi\'9c pod odrestaurowane ruiny taks\'f3wk\'b9 albo
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1440\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 autokarem z klimatyzacj\'b9, nie ma zielonego poj\'eacia o straszliwych trudach, jakie Stephens i Catherwood znosili tu przed prawie 150 laty. 
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1440\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 Zaczyna\'b3a si\'ea w\'b3a\'9cnie pora deszczowa, kiedy obaj przyjaciele - oraz
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1440\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 kilku tubylc\'f3w z pobliskiej wioski Santo Domingo de Palenque
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1440\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 -\tab 
dotarli do ruin. Dziewiczy las by\'b3 pe\'b3en wilgoci i parowa\'b3. Z pocz\'b9tku
\par obaj m\'ea\'bfczy\'9fni nie potrafili nawet znale\'9f\'e6 "kamiennych dom\'f3w"
\par ukrytych w g\'eastej, podmok\'b3ej d\'bfungli.
\par \tab Podobnie jak ekscentrycznemu von Waldeckowi r\'f3wnie\'bf Stephen-
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1440\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
sowi i Catherwoodowi nie pozosta\'b3o nic innego, jak zamieszka\'e6
\par w\tab ruinach. Pierwsz\'b9 noc sp\'eadzon\'b9 pod dachem moskity zamieni\'b3y
\par w\tab piek\'b3o. Baga\'bfe przesi\'b9k\'b3y wod\'b9. Wilgo\'e6 spowodowana bezustannym
\par deszczem sprawia\'b3a, \'bfe buty, ubrania i rzeczy ze sk\'f3ry pokrywa\'b3y si\'ea ple\'9cni\'b9. Przedmioty z \'bfelaza - oskardy, \'b3opaty i no\'bfe - rdzewia\'b3y. Nie pozbawiony resztek humoru Stephens zapisa\'b3: "Na reumatyzm nie
\par b\'eadziemy d\'b3ugo czeka\'e6."
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1440\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Nie mieli siekier do wycinania \'9ccie\'bfek - jedynym narz\'eadziem by\'b3a
\par \sect }\sectd \margrsxn1584\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 maczeta, du\'bf
y i ci\'ea\'bfki n\'f3\'bf z szerok\'b9 kling\'b9 o podgi\'eatym ko\'f1cu - mielije Indianie, o ile si\'ea zjawili. Stephens p\'b3aci\'b3 im 18 cent\'f3w za dni\'f3wk\'ea, ale tubylcy byli leniwi, przychodzili do pracy p\'f3\'9fno, ko\'f1czyli j\'b9 wcze
\'9cnie: "Niekiedy zjawia\'b3o si\'ea tylko dw\'f3ch albo trzech, ten sam rzadko przychodzi\'b3 drugi raz. W trakcie naszego pobytu przewin\'eali si\'ea wszyscy mieszka\'f1cy wioski."
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Do moskit\'f3w, tych "uprzykrzonych krwiopijc\'f3w", do\'b3\'b9cza\'b3y w ci\'b9gu
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 dnia jadowite w\'ea\'bfe, kleszcze i inne robactwo. Noce by\'b3y r\'f3wnie przera\'bfaj\'b9ce. Nie mo\'bfna by\'b3o zapali\'e6 \'9cwiecy, poniewa\'bf blask \'9cwiat
\'b3a zwabia\'b3 miriady male\'f1kich dr\'eaczycieli -jedynie dym cygar utrzymywa\'b3
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
owady na dystans.
\par \tab Kiedy przedar\'b3szy si\'ea przez g\'eastwin\'ea krzak\'f3w, porost\'f3w i lian, dotarli do taras\'f3w i piramid, znale\'9fli sp\'eakane kamienie, kt\'f3re zniszczy\'b3a sama przyroda, i mury rozbite przez kapitana del Rio. Stephens odkry\'b3
 nawet miejsca, sk\'b9d wyszabrowano stiukowe zdobienia. Potem podziwiali
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 pos\'b9gi bog
\'f3w l\'9cni\'b9ce jeszcze resztkami czerwonej, niebieskiej, \'bf\'f3\'b3tej, czarnej i bia\'b3ej farby. Widok demonicznych pysk\'f3w i postaci przy\-strojonych pi\'f3rami i sk\'f3rami obdarzy\'b3 ich pe\'b3ni\'b9 szcz\'ea\'9ccia, jakiego tylko mo\'bf
e dozna\'e6 archeolog. Z zachwytem stawali przed \'9ccianami, z kt\'f3rych spogl\'b9da\'b3y na nich dzikie twarze, bezradni wobec tajemniczego labiryn-
\par tu niezrozumia\'b3ych znak\'f3w. Pos\'b9gi o dumnym i powa\'bfnym spojrzeniu domaga\'b3y si\'ea respektu: "Zamarli\'9cmy ze zdziwienia wobec ich pogod\-nego spokoju oraz niezwyk\'b3ego podobie\'f1stwa do pos\'b9g\'f3w egipskich". Mimo nasuwaj\'b9cych si
\'ea nieodparcie analogii z Egiptem Stephens by\'b3 \'9cwiadom niepowtarzalno\'9cci kultury ludu, kt\'f3ry zbudowa\'b3 Palenque. "To, co ujrzeli\'9cmy, by\'b3o wspania\'b3e, zagadkowe i zas\'b3uguj\'b9ce na najwy\'bfsz\'b9 uwag\'ea."
\par \tab Stephens uzna\'b3 Palenque za imponuj\'b9c\'b9 spu\'9ccizn\'ea ludu, kt\'f3ry si\'ea tu rozwija\'b3 i - bez jakichkolwiek wp\'b3yw\'f3w z zewn\'b9trz i bez nauczycieli 
\par -\tab pozwoli\'b3 rozkwitn\'b9\'e6 w ca\'b3ej pe\'b3ni swojej kulturze. Nic nie wywar\'b3o na
\par nim, powiedzia\'b3, "w powie\'9cci dziej\'f3w wi\'eakszego wra\'bfenia od tego spektakularnego, wielkiego i wspania\'b3ego miasta". W stylu gaw\'eadziars\-kim i pe\'b3nym humoru Stephens da\'b3 dowody swojej rzetelnej wiedzy
\par i\tab wspania\'b3ego daru obserwacji. Ilustracje Catherwooda uzupe\'b3nia\'b3y opis
\par precyzyjnymi wizerunkami obiekt\'f3w. Catherwood by\'b3 "pierwszym ilustratorem, kt\'f3ry zaakceptowa\'b3 sztuk\'ea Maj\'f3w i jej niepowtarzalny styl" [4] - owe ilustracje-dokumenty s\'b9 niezast\'b9pione nawet dla wsp\'f3\'b3czesnych badaczy, poniewa
\'bf detali, jakie przedstawiaj\'b9, nie da si\'ea tak utrwali\'e6 nawet za pomoc\'b9 fotografii. Zas\'b3ug\'b9 Stephensa i Cather\-wooda jest "zapocz\'b9tkowanie naukowych bada\'f1 historii Maj\'f3w" [5].
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Kiedy Stephens i Catherwood \'b3amali sobie g\'b3ow\'ea nad t\'b9 kultur\'b9, nie
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa480\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 mieli nawet poj\'eacia o prawdziwych "cudach". Nie odczytano jeszcze hieroglif\'f3w, nie znano zadziwiaj\'b9cego kalendarza.
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab Palenque dzi\'9c
\par \tab Odrestaurowany o\'9crodek obrz\'eadowy le\'bfy na wzg\'f3rzach i sztucznych tarasach, rozdzielonych potokiem Otulum na cz\'ea\'9c\'e6 zachodni\'b9 i wschod\-ni\'b9. Ju\'bf ten strumie\'f1 jest pierwszym powodem do zdumienia.
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 \tab Wod\'ea
 Otulum skierowano podziemnym kana\'b3em tak du\'bfym, \'bfe
\par czterech m\'ea\'bfczyzn mo\'bfe w jego wn\'eatrzu i\'9c\'e6 swobodnie obok siebie. Wyrafinowany system kanalizacyjny przejmowa\'b3 kiedy\'9c tak\'bfe strumie\-nie wody deszczowej sp\'b3ywaj\'b9cej z dach\'f3w \'9cwi\'b9ty\'f1 - tylko o par\'ea metr\'f3
w na zach\'f3d od \'9cwi\'b9tyni Inskrypcji woda by\'b3a doprowadzana akweduktem i podziemnymi kana\'b3ami do "Pa\'b3acu".
\par \tab Wielki Pa\'b3ac, El Palacio, to wywieraj\'b9cy ogromne wra\'bfenie kompleks 
\par budowli wzniesiony na tarasie o kszta\'b3cie trapezu i tak zagmatwany, \'bfe turystom zdarza si\'ea tu niekiedy straci\'e6 orientacj\'ea.
\par \tab Ta masywna budowlajest podzielona na wiele mniejszych i wi\'eakszych dziedzi\'f1c\'f3w le\'bf\'b9cych na r\'f3\'bfnych poziomach - dzi\'9c okre\'9cla si\'ea je
\par \sect }\sectd \margrsxn2880\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 mianem Dziedzi
\'f1ca G\'b3\'f3wnego, Dziedzi\'f1ca Zachodniego, Dziedzi\'f1ca Wschodniego i Dziedzi\'f1ca Wie\'bfy. Dolna cz\'ea\'9c\'e6 - po stronie po\'b3u\-dniowej - nosi eleganck\'b9 nazw\'ea Subterraneum.
\par \tab W zachodniej, wyd\'b3u\'bfonej elewacji budynku dominuje pi\'ea\'e6 kwad\-ratowych s\'b3up\'f3w dwumetrowej grubo\'9cci, pokrytych stiukowymi p\'b3as-
\par \sect }\sectd \margrsxn2304\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 korze\'9f
bami. Jeden z relief\'f3w wyobra\'bfa Indianina w sanda\'b3ach przywi\'b9\-zanych do n\'f3g tasiemkami. Pod podeszwami sanda\'b3\'f3w wida\'e6 najwyra\'9f\-niej k\'f3\'b3eczka. Odwa\'bfny obserwator uzna, \'bfe s\'b9 to wrotki.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 W murach pozostawiono otwory w kszta\'b3cie litery T, kt\'f3re -jakoby
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 -\tab s\'b9 symbolem boga s\'b3o\'f1ca. Na Dziedzi\'f1cu Wschodnim znaleziono
\par kamienn\'b9 p\'b3yt\'ea o wymiarach 2,40x2,60 m, zdobion\'b9 262 niepowtarzal\-nymi rytami Maj\'f3w - s\'b9 to sceny mitologiczne, g\'b3owy bog\'f3w, ludzie
\par i\tab zwierz\'eata oraz hieroglify kalendarzowe.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Gigantyczny Pa\'b3ac dzieli si\'ea na trzy p\'b3aszczyzny, le\'bf\'b9ce jedna nad
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 drug\'b9. P\'b3aszczyzna na poziomie gruntu ma 100 x 180 m [7].
\par \tab R\'f3wnie natr\'eatne jak moskity by\'b3y pytania o sens i cel Wielkiego Pa\'b3acu dominuj\'b9cego nad parnym Palenque. "Pytaj rozs\'b9dnie, a us\'b3y\-szysz rozs\'b9dn\'b9 odpowied\'9f" - twierdzi\'b3 z odwa\'bfnym optymizmem
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
grecki tragik Eurypides (ok. 480 - 407/406 r. prz. Chr.). Na rozs\'b9dne pytania jednak udzielano dotychczas raczej niezbyt rozs\'b9dnych od\-powiedzi - twierdzono mianowicie, \'bfe by\'b3y to mieszkania kap\'b3an\'f3w, \'bfe\'f1ski klasztor albo pa\'b3
ac w\'b3adcy.
\par \tab Sensowniejsz\'b9 wypowied\'9f us\'b3ysza\'b3em z ust Bia\'b3ego Nied\'9fwiedzia, 
\par kt\'f3ry m\'f3wi\'b3 o uniwersytecie istniej\'b9cym niegdy\'9c w ojczystej miejscowo\-\'9cci jego przodk\'f3w - w Palatquapi. Najpr\'eadzej zaakceptowa\'b3bym
\par w\'b3a\'9cnie tak\'b9 interpretacj\'ea. Pa\'b3ac le\'bfy w centralnym punkcie miasta
\par i\tab znajduj\'b9 si\'ea w nim sale najr\'f3\'bfniejszej wielko\'9cci. Jest tam r\'f3wnie\'bf
\par "woda bie\'bf\'b9ca" i wiele kamiennych ubikacji, kt\'f3re rozmieszczono, \'bfe tak powiem, w strategicznych miejscach budynku - wszystkie s\'b9 sp\'b3ukiwane wod\'b9, kt\'f3ra odprowadza ekskrementy pod ziemi\'ea.
\par \sect }\sectd \margrsxn2448\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 Bia\'b3y Nied
\'9fwied\'9f opowiada\'b3, \'bfe na parterze uczniom wyk\'b3adano
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 histori\'ea ich ludu, na pierwszym pi\'eatrze zapoznawano ich z wiadomo\'9c\-ciami z zakresu chemii i przyrody, na drugim uczono astronomii
\par \sect }\sectd \margrsxn1584\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 i\tab 
matematyki. Lokalizacja uniwersytetu odpowiada umiejscowieniu
\par Wielkiego Pa\'b3acu.
\par \tab Z labiryntu pomieszcze\'f1 i dziedzi\'f1c\'f3w wznosi si\'ea na podstawie 
\par 7,0 x 7,5 m pi\'eatnastometrowa wie\'bfa o masywnym cokole. Wie\'bfa ma trzy pi\'eatra po 2,5 m wysoko\'9cci ka\'bfde. Du\'bfe okna umo\'bfliwiaj\'b9 doskona\'b3\'b9 obserwacj\'ea stron nieba - znaleziony tu i zidentyfikowany hieroglif symbolizuj\'b9
cy planet\'ea Wenus \'9cwiadczy niezbicie o przeznaczeniu wie\'bfy do cel\'f3w zwi\'b9zanych z astronomi\'b9.
\par \tab Konstrukcja wie\'bfy niejest typowa dla budownictwa Maj\'f3w, stanowi unikat w ich architekturze. Dzi\'9c okre\'9cla si\'ea j\'b9 mianem obserwatorium -\tab dawniej klasyfikowano j\'b9 jako wie\'bf\'ea widokow\'b9 b\'b9d\'9f stra\'bfnicz\'b9. Na

\par wie\'bfe obserwacyjne nadawa\'b3yby si\'ea bardziej piramidy na wzg\'f3rzach, bo 
\par wznosz\'b9 si\'eajeszcze wy\'bfej ni\'bf szczyt "wie\'bfy". Wie\'bf stra\'bfniczych Majowie nie znali, ich miasta nie mia\'b3y fortyfikacji - by\'b3y otwarte ze wszystkich stron. Zadziwiaj\'b9ce jest r\'f3wnie\'bf to, \'bfe w wie\'bfy nie by\'b3o wej\'9c
cia na pierwsze pi\'eatro, w\'b9ziutkie schodki prowadzi\'b3y od razu na pi\'eatro drugie
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 i\tab trzecie.

\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 W podziemiach, nad kt\'f3rymi wzniesiono Wielki Pa\'b3ac, obok pomie-
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 szcze\'f1 bieg\'b3y korytarze. Najd\'b3u\'bfszy z nich (20 m) ko\'f1czy si\'ea przy ci\'b9gu schod\'f3w - ci\'b9g ten przez otw\'f3r w pod\'b3odze prowadzi do centrum

\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 Pa\'b3
acu. Maista John E.S. Thompson przypuszcza, \'bfe "korytarze te by\'b3y przeznaczone do przygotowywania spektakularnych sztuczek umac\-niaj\'b9cych w\'9cr\'f3d wiernych si\'b3\'ea religii", mog\'b3y jednak r\'f3wnie\'bf s\'b3u\'bfy\'e6
 do odprawiania "obrz\'ead\'f3w, wi\'b9\'bf\'b9cych si\'ea ze \'9cwiatem podziemnym" [8]
\par -\tab drug\'b9 hipotez\'ea uwa\'bfa Thomson za bardziej prawdopodobn\'b9, bo
\par korytarze ozdobiono reliefami, tajnych przej\'9c\'e6 natomiast nie opat\-rywano by dekoracjami. Dla archeologa Pierre'a Ivanoffa wszystko by\'b3o znacznie prostsze: "Wzmiankowano te\'bf o istnieniu suteren czy 
\par raczej pomieszcze\'f1 piwnicznych, kt\'f3rejednak nie odznaczaj\'b9 si\'ea niczym szczeg\'f3lnym." [6] Je\'bfeli te podziemne korytarze nie odznacza\'b3y si\'ea "niczym szczeg\'f3lnym" - czy raczej: "nie odznaczaj\'b9
" - to dlaczego budowano je z takim trudem i ozdabiano reliefami ? Ta bzdurna glosa to jeszcze nic - niekt\'f3rzy twierdz\'b9 nawet, \'bfe owe niewielkie komory by\'b3y "\'b3a\'9fniami parowymi" [5]. Sauna w klimacie, w kt\'f3rym przy najmniej\-
szym ruchu pot tryska cz\'b3owiekowi wszystkimi porami sk\'f3ry! O, dobry, stary Eurypidesie, jak\'bfe si\'ea pan pomyli\'b3!
\par \tab Nieco rozs\'b9dniej by\'b3oby chyba uzna\'e6 te pomieszczenia za niewielkie laboratoria, jakie s\'b9 na ka\'bfdym uniwersytecie, na kt\'f3rym wyk\'b3ada si\'ea
\par \sect }\sectd \margrsxn2304\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
nauki przyrodnicze - a znajduj\'b9 si\'ea one zazwyczaj w\'b3a\'9cnie w takim miejscu, \'bfeby nieudane eksperymenty nie wyrz\'b9dzi\'b3y \'bfadnej szkody. Podziemne usytuowanie by\'b3oby idealne. Moja propozycja uznania podziemnych kom\'f3
r za laboratoria to spekulacja - ale teoria "\'b3a\'9fni parowych" nie mo\'bfe by\'e6 ju\'bf brana serio! Pozwol\'ea sobie jeszcze skromnie doda\'e6, \'bfe by\'e6 mo\'bfe pomieszczenia te s\'b3u\'bfy\'b3y jako magazyny, w\tab kt\'f3
rych przechowywano warto\'9cciowe dobra, niebezpieczne energie...
\par albo po prostu rzeczy \'b3atwo ulegaj\'b9ce zepsuciu. \'a3a\'9fnia parowa? D\'b3ugo trzeba my\'9cle\'e6, \'bfeby wpa\'9c\'e6 na co\'9c takiego.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 W Pa\'b3acu odkryto tak\'bfe system rur kanalizacyjnych. Prawdopodob-
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
nie w czasach, kiedy budynek t\'eatni\'b3 \'bfyciem, istnia\'b3 tu system wentylacyj\-ny - "powietrze" w podziemiach zapiera dech w piersi. Zaakcep-
\par towanie przemy\'9clanego systemu wentylacyjnego pozwoli wreszcie roz\-wi\'b9za\'e6 nie wyja\'9cniony dotychczas problem o\'9cwietlenia podziemnych korytarzy Pa\'b3acu - je\'9cli by\'b3a tam dostateczna ilo\'9c\'e6 tlenu, to mog\'b3y si\'ea pali\'e6 \'bf
ywiczne pochodnie, jakie stosowali Majowie! Kwadratura ko\'b3a: \'bfywiczne pochodnie zakopci\'b3yby niechybnie reliefy, tymczasem nie
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 wida\'e6
 na nich nawet najmniejszego \'9cladu sadzy. S\'b9dz\'ea, \'bfe panowie
\par z\tab wydzia\'b3u archeologii powinni przemy\'9cle\'e6 problem o\'9cwietlenia stoso-
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa480\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 wanego przez Maj\'f3w. Nie odkryto tu jeszcze czego\'9c niezwykle istot\-nego. A mo\'bfe powinien wkroczy\'e6 Scotland Yard?
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab Nazwy: dym to i mary
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Literatura naukowa stosuje wynalezione przez siebie nazwy \'9cwi\'b9ty\'f1
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 i\tab piramid z tak\'b9 oczywisto\'9cci\'b9, jak gdyby przej\'ea\'b3a je od budowniczych.
\par Ale pierwotne nazwy tych budowli wcale nie s\'b9 znane - nawet nazwa Palenque nie pochodzi od za\'b3o\'bfycieli miasta.
\par \tab Palenque znaczy po hiszpa\'f1sku "ogrodzenie" albo "plac turniejo-
\par wy", niekiedy t\'b3umaczy si\'eaje r\'f3wnie\'bfjako "miejsce palisad". Fachowcy s\'b9 zdania - i s\'b3usznie - \'bfe nazwa Palenque zosta\'b3a przej\'eata od pobliskiej wsi. Kiedy pierwsi osadnicy hiszpa\'f1scy zak\'b3adali now\'b9 wie\'9c, miejscowo\'9c
\'e6 ta nie nazywa\'b3a si\'ea Palenque, lecz Santo Domingo.
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
Dopiero 20 lat p\'f3\'9fniej ksi\'ea\'bfa ochrzcili to miejsce mianem Santo Domingo de Palenque. W XVI wieku ta zapad\'b3a dziura w dziewiczej puszczy tropikalnej na pewno nie by\'b3a "placem turniejowym", trudno za\'9c uzna\'e6, aby w drodze wyj\'b9
tku zaopatrywano j\'b9 w "ogradzenie". 
\par Nazwa "miejsce palisad" te\'bf nie wchodzi w gr\'ea, bo \'f3wczesny przysi\'f3\'b3ek Palenque na pewno twierdz\'b9 nie by\'b3.
\par \tab Czy istnieje rozwi\'b9zanie tego dylematu? S\'b9dz\'ea, \'bfe tak!
\par \sect }\sectd \margrsxn2304\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 \tab Koronnym 
\'9cwiadkiem historii Maj\'f3w b\'eadzie dla mnie znowu Bia\'b3y Nied\'9fwied\'9f. Bia\'b3y Nied\'9fwied\'9f opowiada, \'bfe za czas\'f3w jego dawnych przodk\'f3
w miejsce to zwano Palatquapi, a mieszkali tam Kaczynowie, przybysze z Kosmosu. Czy na tej podstawie nie mo\'bfna przyj\'b9\'e6, \'bfe to w\'b3a\'9cnie Indianie przekazali hiszpa\'f1skim osiedle\'f1com stare okre\'9c
lenie Palatquapi, a Hiszpanie zrozumieli to s\'b3owo tak, jak je us\'b3yszeli? W ten spos\'f3b Palatquapi mog\'b3o si\'ea przeobrazi\'e6 w Palenque, a z Santo
\par }\pard \ql \fi-288\li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 Domingo mog\'b3o powsta\'e6 nowe okre\'9clenie Santo Domingo de Palenque. Ruiny PalenQue le\'bf\'b9 nadal tylko o 10 km od Santo Domingo de
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Palenque, kt\'f3re tymczasem rozros\'b3o si\'ea w niewielkie miasteczko przy linii kolejowej Coatzacoalcos-Campeche. Z Villahermosy, stolicy stanu Tobasco, mo\'bf
na dotrze\'e6 do naszego celu autobusem po przeje\-chaniu szos\'b9 108 km, lataj\'b9 tam te\'bf dwusilnikowe samoloty.
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa480\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab Po tym wyja\'9cnieniu nie mo\'bfna ju\'bf traktowa\'e6 takich okre\'9cle\'f1 jak "\'9cwi\'b9tynia Krzy\'bfa", "\'9cwi\'b9tynia Li\'9cciastego Krzy\'bf
a" czy "\'9cwi\'b9tynia S\'b3o\'f1ca" jako nazw nadanych przez budowniczych - oni nie mieli z nimi nic wsp\'f3lnego.
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa240\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab \'8cwi\'b9tynie, \'9cwi\'b9tynie - cyfry, cyfry
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab Na najwy\'bfszym z czterech poziom\'f3w piramidy stoi \'9cwi\'b9tynia S\'b3o\'f1ca
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 o\tab 
kwadratowej podstawie 23 x 23 m. \'8cciany \'9cwi\'b9tyni maj\'b9 1 m grubo\'9cci,
\par do zwie\'f1czenia dachu budowla wznosi si\'ea na 19 m, szczyt przedni
\par -\tab podobnie jak \'9cciany boczne - jest zdobiony wspania\'b3ymi stiukowy-
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx5616\tx5760\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 mi reliefami. Do wn\'eatrza \'9cwi\'b9tyni, do sanktuarium prowadz\'b9 trzy wej\'9ccia. Po obu stronach wej\'9ccia \'9crodkowego \'9cciany s\'b9 pokryte p\'b3
askorze\'9fbami przedstawiaj\'b9cymi dwie bogato przystrojone postacie naturalnej wielko\'9cci. W niewielkim pomieszczeniu znajduje si\'ea Tablica S\'b3o\'f1ca, od kt\'f3rej wzi\'ea\'b3a nazw\'ea \'9cwi\'b9tynia.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx5616\tx5760\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Tablica S\'b3o\'f1ca to zachowany w dobrym stanie relief o wymiarach
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx5616\tx5760\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 3,0 x 1,1 m wyobra\'bfaj\'b9cy tarcz\'ea, na kt\'f3rej krzy\'bfuj\'b9 si\'ea dwie w\'b3\'f3cznie zdabione pi\'f3rami. Podobno wizerunek ten przedstawia S\'b3o
\'f1ce Jaguara. Zada\'b3em sobie bardzo wiele trudu, \'bfeby rozpozna\'e6 tam s\'b3o\'f1ce lub jaguara - bez skutku. W takich sytuacjach trzeba mie\'e6 wzrok specjalist\'f3w, \'bfeby zrozumie\'e6, o czym pisz\'b9 w swoich uczonych komen\-
tarzach. Z prawej i lewej strony kompozycji kap\'b3ani stoj\'b9 na cia\'b3ach niewolnik\'f3w" [9]. A mo\'bfe s\'b9 to wizerunki bog\'f3w w\'eadruj\'b9cych na
\par \sect }\sectd \margrsxn1584\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx5616\tx5760\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
barkach ludzko\'9cci? Nic nie jest tu zdefiniowane do ko\'f1ca.
\par \tab Scenerii dope\'b3niaj\'b9 cykle hieroglif\'f3w. \'8cwiatowej s\'b3awy archeo\-log-maista Herbert J. Spinden odczyta\'b3 z inskrypcji - obok dat p\'f3\'9fniejszych, jak na przyk\'b3ad rok 613 prz. Chr. i 176 po Chr. - dat\'ea si\'eagaj\'b9c\'b9
 znacznie dalej w przesz\'b3o\'9c\'e6:13 pa\'9fdziernika 3373 prz. Chr. [10] W\tab trakcie dyskusji uczeni przyj\'eali jednak za najstarsz\'b9 znan\'b9 dat\'ea dzie\'f1
\par I\tab 1 sierpnia 3114 prz. Chr. - jest to pocz\'b9tkowa data chronologii
\par Maj\'f3w.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx5616\tx5760\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Na \'9cwi\'b9tyniach w Palenque jest tak wiele dat, \'bfe nawet specjali\'9cci nie
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx5616\tx5760\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 zawsze mog\'b9 si\'ea w nich po\'b3apa\'e6. Niew\'b9tpliwa jest data urodzin w\'b3adcy Maj\'f3w, Pacala, kt\'f3ry przyszed\'b3 na \'9cwiat oko\'b3
o 603 r. po Chr., zmar\'b3 za\'9c oko\'b3o 683 roku. Odczytano te\'bf dat\'ea upadku PalenQue - ostatni
\par hieroglif podaje rok 780 po Chr.
\par \tab Profesor Spinden odczyta\'b3 nast\'eapuj\'b9ce daty:
\par \tab - w \'9cwi\'b9tyni Krzy\'bfa\tab \tab 7 lutego 3379 prz. Chr.
\par \tab \tab \tab 8 kwietnia 3371 prz. Chr.
\par \tab \tab 21 grudnia 2619 prz. Chr.
\par \tab - w \'9cwi\'b9tyni S\'b3o\'f1ca\tab 25 grudnia 2619 prz. Chr.
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx5616\tx5760\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 \tab 
- w \'9cwi\'b9tyni Li\'9cciastego Krzy\'bfa\tab \tab 8 stycznia 2618 prz. Chr.
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx5616\tx5760\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab 20 kwietnia 2584 prz. Chr. Je\'9cli nawet wed\'b3ug naj\'9cwie\'bfszych teoru od ka\'bfdej z tych liczb nale\'bfy
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx5616\tx5760\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 odj\'b9\'e6 260 lat, to mimo wszystko b\'ead\'b9 to daty si\'eagaj\'b9ce bardzo daleko
\par \sect }\sectd \margrsxn1296\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx5616\tx5760\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 w\tab 
przesz\'b3o\'9c\'e6 - i nie wiadomo dlaczego Majowie uwiecznili je na swoich
\par budowlach. W czasach okre\'9clanych przez daty odczytane w Palenque Maj\'f3w jeszcze nie by\'b3o!
\par \tab W tej sytuacji odwa\'bf\'ea si\'ea przedstawi\'e6 skromny postulat. M\'b9dry Indianin Hopi, Bia\'b3y Nied\'9fwied\'9f, opowiada, \'bfe przodkowie jego ludu w\'eadrowali z Ameryki Po\'b3udniowej kieruj\'b9c si\'ea ku Ameryce \'8crodkowej. Mo\'bf
e Indianie ci utrwalali najwa\'bfniejsze daty swojej w\'eadr\'f3wki? A mo\'bfe \'f3w z\'b3owr\'f3\'bfbny pocz\'b9tek kalendarza Maj\'f3w -11 sierpnia 3114 r. prz. Chr. - oznacza dzie\'f1, w kt\'f3rym z nieba zst\'b9pili Kaczynowie? A mo\'bfe
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx5616\tx5760\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 21 grudnia 2619 r. prz. Chr. oznacza dzie\'f1, w kt\'f3rym przodkowie
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx5616\tx5760\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 Maj\'f3w wyl\'b9dowali na wybrze\'bfach Ameryki Po\'b3udniowej, kiedy ich ojczysty kontynent, Kasskara, pogr\'b9\'bfy\'b3 si\'ea w morzu? A mo\'bfe dzie\'f1
 20
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx5616\tx5760\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 kwietnia 2584 r. prz. Chr. oznacza dat\'ea wyruszenia Indian w wielk\'b9 w\'eadr\'f3wk\'ea z po\'b3udnia na p\'f3\'b3noc?
\par \tab Tego nie wiemy. Ale z du\'bf\'b9 doz\'b9 prawdopodobie\'f1stwa mo\'bfna
\par wykluczy\'e6, \'bfe w przypadku danych z inskrypcji chodzi o daty fkcyjne, bez zwi\'b9zku z rzeczywistymi zdarzeniami: daty te s\'b9 za dok\'b3adne, poza 
\par tym jest ich za du\'bfo. Je\'bfeli istnia\'b3aby tylko jedna taka data, kt\'f3r\'b9 tw\'f3rcy kalendarza umie\'9cciliby w miejscu fikcyjnego pocz\'b9tku chronologii,
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx5616\tx5760\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 w\'f3
wczas - wprawdzie z niech\'eaci\'b9 - by\'b3bym sk\'b3onny uzna\'e6, \'bfe to
\par mo\'bfliwe. Ale zagadkowy zbi\'f3r dat obejmuj\'b9cy tysi\'b9clecia nie daje podstaw do przyj\'eacia hipotezy o fkcyjno\'9cci datowa\'f1, co fachowcy przypisuj\'b9 kap\'b3anom Maj\'f3w.
\par \tab W Palenque odkryto i odczytano cykle astronomiczne. Znamienne s\'b9 okresy licz\'b9ce 7260 i 144000 dni [11], odnaleziono jednak cykle licz\'b9ce 18700, a nawet 370000 lat [12]. Po odczytaniu pewnej inskrypcji
\par z\tab wylicze\'f1 wynik\'b3o, \'bfejeden z cykli liczy\'b3 455393401 dni - prosz\'ea sobie
\par tylko wyobrazi\'e6, \'bfe s\'b9 to - je\'bfeli nie uwzgl\'eadni si\'ea lat przest\'eapnych -1247653 lata.
\par \tab Cykle tak d\'b3ugie nie maj\'b9 na pewno nic wsp\'f3lnego z histori\'b9 ludzko\'9cci. Terminy up\'b3ywaj\'b9ce po tysi\'b9cach czy milionach lat s\'b9
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1440\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 zastrze\'bfone dla bog\'f3w.
\par \tab \tab \tab Sensacyjne odkrycie pod \'9cwi\'b9tyni\'b9
\par \tab Spo\'9cr\'f3d wielu artystycznie zdobionych budowli najbardziej tajem\-nicza jest \'9cwi\'b9tynia Inskrypcji, Templo las Inscriptiones. Znajduje si\'ea w\tab po\'b3udniowo-zachodnim rogu Pa\'b3acu, przed wzg\'f3rzem, kt\'f3re ar-
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1440\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
cheolodzy uznali za naturaln\'b9 formacj\'ea tektoniczn\'b9. Mam co do tego pewne w\'b9tpliwo\'9cci. Wzg\'f3rze to bowiem jest podzielone na cztery 
\par wyra\'9fne tarasy, a na jego szczycie odkryto \'9cwi\'b9tyni\'ea i trzy niewielkie skupiska ruin le\'bf\'b9ce na osi, kt\'f3rej przed\'b3u\'bf\'a6nie jest r\'f3wnoleg\'b3e do najni\'bfszego stopnia \'9cwi\'b9tyni i kieruje si\'ea dok\'b3
adnie ku zachodniej kraw\'eadzi wyd\'b3u\'bfonego budynku. Pag\'f3rek, poro\'9cni\'eaty g\'eastym lasem, zas\'b3ania widok od po\'b3udnia. Piramidy Maj\'f3w sta\'b3y za\'9c zawsze w miejs\-cach, z kt\'f3rych roztacza\'b3 si\'ea widok na wszystkie strony 
\'9cwiata. Mogg sobie jednak wyobrazi\'e6, \'bfe w tym naturalnym z pozoru pag\'f3rku kryj\'b9
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1440\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 si\'ea
 niespodzianki archeologiczne.
\par \tab \'8cwi\'b9tynia Inskrypcji wznosi si\'ea na szczycie szesnastometrowej pira\-midy sk\'b3adaj\'b9cej si\'ea z 9 coko\'b3\'f3w. Na g\'f3r\'ea prowadz\'b9 szerokie, strome schody o 60 stopniach - do \'9cwi\'b9tyni jest pi\'ea\'e6 wej\'9c\'e6 - ka\'bf
de ma z boku po dwa s\'b3upy z niepowtarzalnym stiukowym zdobieniem. W \'9crodku 
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa480\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1440\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 znajduj\'b9 si\'ea wspania\'b3e p\'b3yty reliefowe zawieraj\'b9ce 617 hieroglif\'f3w, st\'b9d nazwa - \'9cwi\'b9tynia Inskrypcji. Tu mia\'b3
a miejsce najwi\'eaksza sensacja archeologiczna Mezoameryki.
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa240\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1440\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab Tajemnicza grota pod piramid\'b9!
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1440\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab Na kierownika prac wykopaliskowych w Palenque Narodowy In-
\par \sect }\sectd \margrsxn1296\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1440\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
stytut Antropologii i Historii Meksyku wyznaczy\'b3 dr. Alberta Ruz Lhuilliera, meksyka\'f1skiego archeologa urodzonego w Pary\'bfu. Ze wzgl\'eadu na por\'ea deszczow\'b9 prace ogranicza\'b3y si\'ea do czterech miesi\'eacy w\tab roku.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1440\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Dr Ruz zainteresowa\'b3 si\'ea przede wszystkim \'9cwi\'b9tyni\'b9 Inskrypcji - po
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1440\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 pierwsze dlatego, \'bfe znajdowa\'b3a si\'ea tak wysoko na sp\'b3aszczonym szczyeie piramidy, po drugie - \'bfe nie by\'b3a do\'9c\'e6 dok\'b3adn
ie zbadana przez jego poprzednik\'f3w.
\par \tab Ruz pracowa\'b3 od rana do wieczora. Pewnego dnia obserwuj\'b9c
\par przebieg prac w \'9cwi\'b9tyni zauwa\'bfy\'b3 w pod\'b3odze pod\'b3u\'bfny \'9clad - poleci\'b3 go oczy\'9cci\'e6. \'8clad okaza\'b3 si\'ea fragmentem zarysu prostok\'b9tnej p\'b3yty. Po jej przeciwleg\'b3ych stronach znajdowa\'b3o si\'ea dwana\'9c
cie otwor\'f3w, jak gdyby kraw\'ead\'9f p\'b3yty by\'b3a perforowana. Dr Ruz zbada\'b3 \'9cciany pomiesz\-
\par czenia i zwr\'f3ci\'b3 uwag\'ea na fakt, \'bfe zag\'b3\'eabiaj\'b9 si\'ea one w grunt bardziej, ni\'bf nale\'bfa\'b3oby si\'ea tego spodziewa\'e6 - schodz\'b9 znacznie poni\'bfej poziomu
\par p\'b3yty.
\par \tab Wystara\'b3 si\'ea wi\'eac o d\'9fwigni\'ea. Z pocz\'b9tku jego ludzie podnosili ci\'ea\'bfk\'b9 p\'b3yt\'ea pod\'b3ogow\'b9 z trudem, centymetr po centymetrze, dysz\'b9c z wysi\'b3ku.
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1440\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
Potem jednak przesta\'b3y im przeszkadza\'e6 nawet moskity i duchota. Podnieceni i zaciekawieni pr\'f3bowali przebi\'e6 wzrokiem ciemno\'9c\'e6 w po\-mieszczeniu, kt\'f3re otworzy\'b3o si\'ea pod ich stopami. Stopniowo zaczynali widzie\'e6
 kamienie i gruz, potem zarys schod\'f3w. Po uprz\'b9tni\'eaciu wierzchniej warstwy gruzu ukaza\'b3o si\'ea wej\'9ccie do piramidy - schod mia\'b3y polerowane stopnie. Dotkn\'eali \'9ccian, kt\'f3re r\'f3wnie\'bf by\'b3y jak wypolerowane. Lecz zwa\'b3
y ziemi i kamienie zagradza\'b3y przej\'9ccie
\par -\tab zasypano je kiedy\'9c z rozmys\'b3em.
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1440\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 Praca by
\'b3a m\'eaczarni\'b9. Im ni\'bfej schodzili, tym bardziej zbity by\'b3 gruz,
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1440\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 tym ci\'ea\'bfsze kamienne bloki. Mieli lamp\'ea naftow\'b9, brakowa\'b3o jednak
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1440\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
tlenu, powietrze robi\'b3o si\'ea coraz gorsze. W ciasnocie podwa\'bfano kamie\'f1 za kamieniem i wydobywano na zewn\'b9trz. Na g\'f3r\'ea wyci\'b9gano mozolnie jedno wiadro gruzu po drugim.
\par \tab Do ko\'f1ca pierwszego sezonu prac wykopaliskowych ods\'b3oni\'eato 23 stopnie. Dr Ruz by\'b3 przekonany, \'bfe za rok odkryje tajemnic\'ea piramidy. Przypuszcza\'b3, \'bfe schody prowadz\'b9 do jej wn\'eatrza albo \'bfe s\'b9 cz\'ea\'9cci\'b9
 tajnego po\'b3\'b9czenia z s\'b9siedni\'b9 \'9cwi\'b9tyni\'b9.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1440\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 W trakcie drugiego sezonu wykopaliskowego ods\'b3oni\'eato dalsze 21
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1440\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 stopni. Strome schody bieg\'b3y w kierunku zachodnim, co potwierdza\'b3o hipotez\'ea, \'bfe stanowi\'b9 po\'b3\'b9czenie z inn\'b9 \'9cwi\'b9tyni\'b9. Ogromn
\'b9 nie\-spodziank\'b9 by\'b3o ods\'b3oni\'eacie w 1950 roku stopnia czterdziestego pi\'b9tego -\tab trafiono tu na odcinek pod\'b3ogi, a korytarz zakr\'eaca\'b3 o 180\'b0. Potem
\par zn\'f3w zacz\'ea\'b3y si\'ea schody, prowadz\'b9ce teraz na wsch\'f3d - ku \'9crodkowi piramidy.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1440\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \'8cwiat\'b3o elektryczne u\'b3atwi\'b3o prac\'ea. Powietrze jednak zrobi\'b3o si\'ea nie
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1440\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 do zniesienia. Nie by\'b3o czym oddycha\'e6. Jedynym po\'b3\'b9czeniem ze
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1440\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 \'9c
wiatem zewn\'eatrznym by\'b3 nadal otw\'f3r w pod\'b3odze, kt\'f3ry teraz znaj-
\par dowa\'b3 si\'ea 15 m nad miejscem prac.
\par \tab Rok 1951. Kopano coraz g\'b3\'eabiej. W jednej ze \'9ccian otworzy\'b3 si\'ea prostok\'b9tny otw\'f3r. Usuni\'eato gruz i ludzie mogli odetchn\'b9\'e6. Otw\'f3r by\'b3 wylotem szybu wentylacyjnego biegn\'b9cego przez o\'9c
miometrowy mur do zachodniej \'9cciany piramidy. Oddychaj\'b9c teraz \'9cwie\'bfym powietrzem archeolodzy odkopali dalsze \'b33 stopni. Po 66. stopniu otworzy\'b3 si\'ea przed nimi w\'b9ski, poziomy korytarz. Kolejny sezon dobieg\'b3 ko\'f1ca. Tym
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1440\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
razem dr Ruz by\'b3 przekonany, \'bfe w przysz\'b3ym roku dotrze do celu: prace toczy\'b3y si\'ea tylko 3 m nad powierzchni\'b9 gruntu - prawie na poziomie podstawy piramidy.
\par \tab Rok 1952. Nast\'eapn\'b9 przeszkod\'b9 by\'b3 mur z kamieni spojonych
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1440\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 zapraw
\'b9 murarsk\'b9. Po jego rozbiciu ujrzano \'9ccian\'ea z wmurowanym
\par w\tab ni\'b9 glinianym pojemnikiem, zawieraj\'b9cym: dwa kolczyki, siedem
\par ozd\'f3b z jadeitu, trzy ma\'b3e, malowane gliniane p\'b3ytki i cudown\'b9 per\'b3\'ea o\tab \'9crednicy 13 mm. Czy \'9cciany broni\'b3y dost\'eapu do skarbca?
\par \tab Ale syzyfowa praca jeszcze si\'ea nie sko\'f1czy\'b3a. Spod gruzu odkopano kilka wysokich stopni, ale potem zn\'f3w trafono na \'9ccian\'ea czteromet\-rowej grubo\'9cci. Praca nad jej pokonaniem poch\'b3on\'ea\'b3a ca\'b3y tydzie\'f1. Za \'9ccian\'b9
 kry\'b3 si\'ea sarkofag, w kt\'f3rym znajdowa\'b3y si\'ea szcz\'b9tki zmar\'b3ych -\tab pi\'eaciu m\'ea\'bfczyzn i jednej kobiety.
\par \tab 15 czerwca 1952 roku dr Ruz stan\'b9\'b3 wraz ze swoim zespo\'b3em przed kamienn\'b9 p\'b3yt\'b9,jakby tr\'f3jk\'b9tnymi drzwiami o podstawie 1,60 m i wyso\-
\par ko\'9cci 2,45 m. Podwa\'bfono j\'b9 i w szpar\'ea szeroko\'9cci d\'b3oni wsuni\'eato lamp\'ea elektryczn\'b9. Przycisn\'b9wszy twarz do kamienia Ruz zacz\'b9\'b3 opisywa\'e6 towarzysz\'b9cym mu osobom rzeczy niewiarygodne:
\par \tab "Z mglistych mrok\'f3w wy\'b3oni\'b3a si\'ea wizja ba\'9cniowa, fantastyczna feeria nie z tego \'9cwiata. Jakby ogromna zaczarowana grota wyrze\'9fbiona w\tab lodowej bryle, ze \'9ccianami l\'9cni\'b9cymi i po\'b3yskuj\'b9cymi jak \'9cnie\'bfne

\par kryszta\'b3y. Delikatne girlandy stalaktyt\'f3w zwiesza\'b3y si\'ea jak fr\'eadzle 
\par kotary, a stalagmity na pod\'b3odze wygl\'b9da\'b3y jak zastyg\'b3y wosk z wielkiej \'9cwiecy. Ca\'b3o\'9c\'e6 robi\'b3a wra\'bfenie opuszczonej kaplicy." [13]
\par \tab \'8cciany, na kt\'f3rych znajdowa\'b3y si\'ea wielkie reliefy przedstawiaj\'b9ce jakie\'9c postacie, l\'9cni\'b3y, jakby zrobiono je ze \'9cnie\'bfnych kryszta\'b3\'f3w. Pod\'b3og\'ea krypty pokrywa\'b3a wielka p\'b3yta pe\'b3na fascynuj\'b9
cych hiero\-glif\'f3w.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1440\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Kiedy uchylono drzwi na tyle, \'bfe da\'b3o si\'ea wej\'9c\'e6 do \'9crodka, niecierp-
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1440\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 liwo\'9c\'e6 i ciekawo\'9c\'e6 podnieconych badaczy sprawi\'b3a, \'bfe z sufitu po\-str\'b9cano stalaktyty.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1440\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Gdyby pozosta\'b3 cho\'e6jeden z nich, mo\'bfna by obliczy\'e6, ile lat min\'ea\'b3o od
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1440\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 chwili, gdy po raz ostatni wchodzono do pomieszczenia! Stalaktyty, czyli nacieki krystaliczne zwisaj\'b9ce ze stropu (albo stalagmity, kt\'f3re powstaj\'b9
 na gruncie wskutek osadzania w\'eaglanu wapnia po wyparowa-
\par \sect }\sectd \margrsxn1584\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1440\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 niu kapi
\'b9cej wody) rosn\'b9 w ci\'b9gu roku o kilka milimetr\'f3w a czasem centymetr\'f3w - w przypadku okolicy bogatej w ska\'b3y wapienne
\par powi\'eakszaj\'b9 si\'ea oczywi\'9ccie szybciej ni\'bf w okolicy, gdzie dominuje granit. Podziemna krypta odkryta przez dr. Ruza mia\'b3a 9 m d\'b3ugo\'9cci,
\par 4\tab m szeroko\'9cci i 7 m wysoko\'9cci. Przez ca\'b3e stulecia, ca\'b3e tysi\'b9clecia
\par w\tab Palenque pada\'b3y deszcze, przez mury przenika\'b3a wilgo\'e6. Od ludzi,
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1440\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 kt\'f3
rzy powinni si\'ea na tym zna\'e6, nie otrzyma\'b3em niestety odpowiedzi,
\par z\tab jak\'b9 szybko\'9cci\'b9 rosn\'b9 w takich warunkach stalaktyty. Kiedy \'9cwi\'b9tynia
\par t\'eatni\'b3a \'bfyciem, deszcz nie przenika\'b3 zapewne przez mury, bo Majowie dbali o stan budowli obrz\'eadowych. Nieszcz\'ea\'9ccie zacz\'ea\'b3o si\'ea, gdy odeszli. Odt\'b9d nikt nie zasklepia\'b3 szczelin w \'9ccianach piramidy, wysiewa\'b3y si\'ea

\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\tx1440\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 w\tab 
nich le\'9cne ro\'9cliny, kt\'f3rych korzenie rozsadza\'b3y budowl\'ea. W Palenque
\par suma rocznych opad\'f3w jest bardzo du\'bfa, zreszt\'b9 ca\'b3y p\'f3\'b3wysep Jukatan nale\'bfy do rejon\'f3w najbogatszych w opady - mimo wszystko par\'ea
\par miesi\'eacy w roku jest do\'9c\'e6 suchych, panuj\'b9 tam w\'f3wczas wielkie upa\'b3y.
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
Poza tym do budowy piramidy u\'bfyto du\'bfych ilo\'9cci wapienia.
\par \tab Nie potrafi\'ea sobie wyobrazi\'e6, \'bfeby geolodzy, meteorolodzy i fizycy nie mogli wsp\'f3lnymi si\'b3ami wyliczy\'e6, o ile milimetr\'f3w albo centymetr\'f3w powi\'eaksza\'b3by si\'ea w takich warunkach stalaktyt. Dzi\'eaki temu mo\'bf
na by datowa\'e6 \'9cwi\'b9tyni\'ea Inskrypcji. Mo\'bfe by\'b3oby to punktem zaczepienia dla rozwik\'b3ania niepoj\'eatych dat chronologii Maj\'f3w.
\par \tab Krypta, le\'bf\'b9ca na osi p\'f3\'b3noc-po\'b3udnie, znajduje si\'ea 18 m poni\'bfej tarasu, na kt\'f3rym stoi \'9cwi\'b9tynia, czyli 2 m poni\'bfej podstawy piramidy. Po stiukowych reliefach znajduj\'b9cych si\'ea na \'9ccianach przeci\'b9
ga procesja uroczy\'9ccie przystrojonych kap\'b3an\'f3w. Pod\'b3og\'ea pokrywa p\'b3yta maj\'b9ca
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 3,80 m d\'b3ugo
\'9cci, 2,20 m szeroko\'9cci i 25 cm grubo\'9cci - zrobiona z ciosu kamiennego wagi oko\'b3o 9 ton.
\par \tab Pod p\'b3yt\'b9 odkryto sarkofag wagi oko\'b3o dwudziestu ton, w kt\'f3rym znajdowa\'b3 si\'ea szkielet m\'ea\'bfczyzny. Obok szkieletu znaleziono jadeitowe ozdoby, kolczyki z wyrytymi na nich hieroglifami i naszyjnik z pere\'b3
\par \sect }\sectd \margrsxn2880\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 Z\tab 
sarkofagu do korytarza prowadzi\'b3a rurka z gliny. W jakim celu?
\par Podobno po to, \'bfeby m\'f3g\'b3 tamt\'eady ulecie\'e6 duch zmar\'b3ego. Czy nie m\'f3g\'b3by to by\'e6 r\'f3wnie dobrze rodzaj przewodu, kt\'f3rym wpompowywa\-no truj\'b9ce pary?
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 \tab 
W literaturze fachowej mo\'bfna ostatnio przeczyta\'e6, \'bfe zmar\'b3ym by\'b3 Pacal, jeden z w\'b3adc\'f3w Palenque. Ale hipoteza ta nie jest tak pewna, jak si\'ea zdaje.
\par \tab Istniej\'b9 inskrypcje kalendarzowe, odnosz\'b9ce si\'ea wyra\'9fnie do w\'b3adc\'f3w rz\'b9dz\'b9cych w latach 603-683 po Chr. Pacal zasiad\'b3 podobno na tronie maj\'b9c 12 lat i rz\'b9dzi\'b3 lat prawie 70. By\'b3by wi\'eac Matuzalemem w\'9cr\'f3
d Maj\'f3w, kt\'f3rych przeci\'eatna d\'b3ugo\'9c\'e6 \'bfycia wynosi\'b3a zaledwie 35 lat.
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
Dr Ruz stwierdzi\'b3, \'bfe dat umieszczonych na p\'b3ycie grobowca "nie
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 mo\'bfna ustali\'e6 dok\'b3adnie, poniewa\'bf powtarzaj\'b9 si\'ea co 52 lata". Zacz\'eato wi\'eac szuka\'e6 hieroglif\'f3w kalendarzowych, kt\'f3re mia\'b3yby zwi\'b9
zek z in\-skrypcjami odkrytymi w komorze grobowej. Znaleziono je w Pa\'b3acu.
\par Od tego czasu po literaturze fachowej jak widma kr\'b9\'bf\'b9 twierdzenia, \'bfe na p\'b3ycie grobowca odczytano daty 603 oraz 633 r. po Chr. Nie jest to \'9ccis\'b3e. W rzeczywisto\'9cci z inskrypcji na p\'b3ycie grobowca mo\'bfna wnios\-kowa\'e6
 -jak twierdzi dr Ruz - co najwy\'bfej o cyklach, te za\'9c wyliczono razem z innymi inskrypcjami kalendarzowymi, znajduj\'b9cymi si\'ea poza \'9cwi\'b9tyni\'b9 Inskrypcji. Dok\'b3adnych wynik\'f3w nie da si\'ea uzyska\'e6 tak\'bfe
\par \sect }\sectd \margrsxn1584\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 z\tab 
innego powodu. Nie mo\'bfna ustala\'e6 regencji Pacala na lata 603-683
\par po Chr. i jednocze\'9cnie twierdzi\'e6, \'bfe ostatnia (najp\'f3\'9fniejsza) data, kt\'f3ra podobno znajduje si\'ea na p\'b3ycie grobowca, oznacza rok 633 po Chr.!
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 Czy\'bfby p\'b3
yt\'ea grobowca sporz\'b9dzono 50 lat przed \'9cmierci\'b9 Pacala
\par i\tab opatrzono nieprawdziw\'b9 dat\'b9 jego \'9cmierci? Panowie!
\par \tab Poza inskrypcjami kalendarzowymi na p\'b3ycie grobowca znajduje si\'ea jeszcze charakterystyczne przedstawienie figuralne. Je\'bfeli p\'b3yta grobow\-ca mia\'b3aby stanowi\'e6 pami\'b9tk\'ea po w\'b3adcy imieniem Pacal, w\'f3wczas
\par \sect }\sectd \margrsxn2304\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 w\tab 
kamieniu by\'b3by wyrze\'9fbiony jego konterfekt. Nie, powiadaj\'b9 uczeni,
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa480\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 to nie jest Pacal, to b\'f3g kukurydzy Yum Kox! [5] C\'f3\'bf wi\'eac naprawd\'ea przedstawia p\'b3yta grobowca z Palenque?
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab Kolejne spotkanie z Palenque
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Wiele zmieni\'b3o si\'ea w Palenque od czasu, kiedy by\'b3em tu ostatni raz
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 w\tab 1965 roku! W Villahermosie powsta\'b3 nowy port lotniczy, droga
\par \'b3\'b9cz\'b9ca to miasto z Campeche ma wspania\'b3\'b9 asfaltow\'b9 nawierzchni\'ea. Tam, gdzie jeszcze przed 20 laty ros\'b3a tropikalna d\'bfungla, dzi\'9c rozci\'b9gaj\'b9 si\'ea rozleg\'b3e pastwiska i pola - krajobraz i\'9ccie rolniczy. Pacalowi za
\'9c, ostatniemu w\'b3adcy Indian z Palenque, postawiono przy wje\'9fdzie do jego dawnej rezydencji pomnik - kamienna twarz z tak\'b9 uwag\'b9 patrzy w niebo, jakby Pacal chcia\'b3 jako pierwszy zameldowa\'e6
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 o\tab 
powrocie bog\'f3w.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Ale Santo Domingo de Palenque pozosta\'b3o ma\'b3ym, brudnym mias-
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 teczkiem, staraj\'b9cym si\'ea wyci\'b9gn\'b9\'e6 od turyst\'f3w jak najwi\'eacej forsy za pomoc\'b9
 swojej jedynej atrakcji - dyskotek! Wprawdzie tutejsze hotele oferuj\'b9 baseny z wod\'b9 "stoj\'b9c\'b9" ("Las Ruinas") albo "bie\'bf\'b9c\'b9" ("Nututun"), ale pozostaje problem podstawowy - czysto\'9c\'e6 kuchni. Zemsta Montezumy dotknie ka\'bf
dego, kto nie b\'eadzie sam obiera\'e6
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 owoc\'f3
w i jada warzywa nie tylko gotowane, nie unikaj\'b9c przy tym ciel\'eaciny, wo\'b3owiny i wieprzowiny. G\'b3\'f3d mo\'bfna tu zaspokaja\'e6 jedynie kurczakami z ro\'bfna i rybami z rusztu.
\par \tab Paolo Sutter, m\'f3j krajan mieszkaj\'b9cy w Palenque od \'e6wier\'e6 wieku, pos\'b3uguje si\'ea sze\'9ccioma j\'eazykami i jest uwa\'bfany za "najbardziej mi\'eadzynarodowego" z przewodnik\'f3w. Prowadzimy dyskusj\'ea na naj\-
\par wy\'bfszym plateau \'9cwi\'b9tyni Inskrypcji, sk\'b9d rozci\'b9ga si\'ea widok na okolic\'ea okupowan\'b9 przez gromady turyst\'f3w. Zastanawiamy si\'ea, sk\'b9d przybyli Majowie.
\par \tab - W zesz\'b3ym tygodniu oprowadza\'b3em grup\'ea radzieckich turyst\'f3w. Rozmawiali\'9cmy na ten sam temat. Gdy w dyskusji przedstawi\'b3em im
\par teori\'ea, wedle kt\'f3rej na kontynent ameryka\'f1ski ludzie dotarli przez zamarzni\'eat\'b9 Cie\'9cnin\'ea Beringa, Rosjanie wybuchn\'eali \'9cmiechem. Powie\-dzieli, \'bfe zesz\'b3ego roku temperatura w Cie\'9cninie Beringa spad\'b3a do minus 61\'b0
C, a przed kilku laty by\'b3o tam nawet minus 74\'b0C. Wszystko zamarz\'b3o na kamie\'f1, nie mog\'b3yby tamt\'eady przej\'9c\'e6 ani istoty dwuno\'bfne, ani czworono\'bfne.
\par \tab Pan Sutter spojrza\'b3 na mnie z namys\'b3em i dorzuci\'b3:
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 - Ludzie nigdy nie nara\'bfaj\'b9 si\'ea dobrowolnie na \'9cmiertelne niebez-
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 piecze\'f1stwo, nie id\'b9 w \'9cmierciono\'9cne zimno, na dodatek bez jasno wytyczonego celu. Ludzie, kt\'f3rzy przekraczali niegdy\'9c Cie\'9cnin\'ea Berin\-
ga, nie byli w stanie przewidzie\'e6, gdzie sko\'f1czy si\'ea ich w\'eadr\'f3wka. Nie, trzeba wreszcie sko\'f1czy\'e6 z t\'b9 bajeczk\'b9 o migracji przez Cie\'9cnin\'ea Beringa! - Tu Paolo Sutter u\'9cmiechn\'b9\'b3 si\'ea chytrze: - Nawet w \'bf
artach nie bgd\'ea wspomina\'b3 tej teorii. Nie mog\'ea sig nara\'bfa\'e6 na \'9cmieszno\'9c\'e6, wie pan...
\par \tab - Sk\'b9d zatem pa\'f1skim zdaniem przybyli Majowie? - spyta\'b3em po
\par chwili.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 - Z Azji - odpar\'b3 pan Sutter, jakby by\'b3o to oczywiste. - Wyl\'b9do-
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 wali na wybrze\'bfach Oceanu Spokojnego, na terenach dzisiejszej Gwate\-mali. Nast\'eapnie przeszli przez g\'f3ry i w Tikal za\'b3o\'bfyli swoj\'b9 pierwsz\'b9 du\'bf
\'b9 osad\'ea.
\par \tab - Dlaczego w\'b3a\'9cnie w Tikal?
\par \tab Pan Sutter jest przewodnikiem nie byle jakim: ze sk\'f3rzanej torby przewieszonej przez rami\'ea wyci\'b9gn\'b9\'b3 map\'ea i rozpostar\'b3j\'b9 na ziemi. By\'b3o na niej wida\'e6 koncentryczne kr\'eagi, zakre\'9clone od punktu, w kt\'f3rym le\'bf
y Tikal.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 - Widzi pan! Tikal le\'bfy w centrum kultury Maj\'f3w. Je\'bfeli ig\'b3\'ea cyrkla
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 wbije si\'ea w ten punkt i wykre\'9cli okr\'eagi o odpowiednim promieniu, to obejm\'b9 one siedliska Maj\'f3w le\'bf\'b9ce najbardziej na p\'f3\'b3noc, na po\'b3
udnte, na zach\'f3d i na wsch\'f3d. To z Tikal zacz\'ea\'b3o si\'ea kiedy\'9c rozrasta\'e6 we wszystkich kierunkach imperium Maj\'f3w.
\par \tab Przypomnia\'b3em sobie pytanie, jakie zada\'b3 mi Julio Chaves w trakcie rozmowy nad dachami Tikal: "Dlaczego w\'b3a\'9cnie tu, Don Eric?!" Rzeczywi\'9ccie: Tikal le\'bfa\'b3o w samym centrum imperium Maj\'f3w. Ale
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
mimo wszystko twierdzenie Suttera nie by\'b3o do ko\'f1ca pewne. Je\'bfeli Tikal zbudowano jako centrum przysz\'b3ego imperium, to st\'b9d p\'b3yn\'ea\'b3y instrukcje do ca\'b3ego narodu: tylko tu, tylko tam, tylko w takiej b\'b9d\'9f innej odleg\'b3o\'9c
ci wolno si\'ea teraz osiedla\'e6. Pota tym przybysze z Azji znaliby ko\'b3o i na pewno zrobiliby tu z niego u\'bfytek. Majowie ko\'b3a nie stosowali.
\par \tab W trakcie dyskusji obserwowa\'b3em potok ciekawskich, kt\'f3rzy t\'b3oczyli si\'ea u wej\'9ccia do komory grobowej. Oczywi\'9ccie i ja chcia\'b3em jeszcze raz zobaczy\'e6 mojego "boga-astronaut\'ea". Powietrze w pomieszczeniu by\'b3o takie jak kiedy
\'9c - gor\'b9ce, duszne, pachn\'b9ce st\'eachlizn\'b9, za to strome schody prowadz\'b9ce do szybu piramidy by\'b3y teraz o\'9cwietlone. Kiedy dotar\'b3em na d\'f3\'b3, moje rozczarowanie by\'b3o ogromne. Komor\'ea od-
\par \sect }\sectd \margrsxn2448\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
grodzono od zwiedzaj\'b9cych \'bfelazn\'b9 krat\'b9, za ni\'b9 za\'9c widok zas\'b3ania\'b3 jeszcze drut kolczasty i - \'bfeby doprowadzi\'e6 \'9crodki ostro\'bfno\'9cci do ob\'b3\'eadu - wiecznie wilgotna szyba uniemo\'bfliwiaj\'b9ca zobaczenie czego\-
kolwiek. Najcenniejszego obiektu Palenque, a zarazem najbardziej interesuj\'b9cej pozosta\'b3o\'9cci po Majach, nie da sig ju\'bf nawet sfotog\-rafowa\'e6.
\par \tab To zrozumia\'b3e, \'bfe taki skarb musi by\'e6 chroniony przed dotykiem zwiedzaj\'b9cych. Podobnie jak gdzie indziej, tak\'bfe tu wystarczy\'b3aby \'bfelazna krata. A mo\'bfe to potr\'f3jne zabezpieczenie jest czym\'9c wi\'eacej,
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 mo\'bf
e chodzi nie tylko o ochron\'ea zabytku? Moj\'b9 nieufno\'9c\'e6 obudzi\'b3o pewne spostrze\'bfenie: Tam, gdzie Indianie sprzedaj\'b9 pami\'b9tki - g\'b3owy bog\'f3w albo hieroglify wyryte w steatycie - prawdziwym przebojem
\par by\'b3y przed 19 laty najr\'f3\'bfniejszej wielko\'9cci repliki p\'b3yty sarkofagu. Czy\'bfby odby\'b3a si\'ea totalna wyprzeda\'bf tego towaru? Ale nie mo\'bfna nie docenia\'e6 sprytu Indian, kt\'f3rzy zaraz postaraliby si\'ea o nowe dostawy z\tab 
rodzinnych warsztat\'f3w. W zau\'b3kach Palenque odnalaz\'b3em kilku
\par rzemie\'9clnik\'f3w zajmuj\'b9cych si\'ea rze\'9fb\'b9 w kamieniu - pracowali sumien\-
\par nie, wycinali, skrobali, kopiuj\'b9c detale relief\'f3w wed\'b3ug wzor\'f3w znaj\-duj\'b9cych si\'ea na stiukowych \'9ccianach miejsca obrz\'eadowego Maj\'f3w.
\par \'afaden z nichjednak nie wytwarza\'b3 reprodukcji p\'b3yty sarkofagu! Czy\'bfby -\tab c\'f3\'bf za honor! - trzeba by\'b3o odg\'f3rnie ograniczy\'e6 popularno\'9c\'e6 mojej
\par interpretacji tego wizerunku? W Muzeum Antropologicznym w stolicy Meksyku znajduje si\'ea wprawdzie replika p\'b3yty sarokofagu - ale nie uda si\'ea jej sfotografowa\'e6: nie wolno u\'bfywa\'e6 lampy b\'b3yskowej, nie wolno r\'f3wnie\'bf stan\'b9\'e6
 na sto\'b3ku, \'bfeby, przycisn\'b9wszy aparat do balustrady, zrobi\'e6 zdj\'eacie na czas. Tylko fotograf o umiej\'eatno\'9cciach cz\'b3owie\-ka-gumy da sobie rad\'ea w takich warunkach. Powiedziano mi, \'bfe je\-
szcze przed kilku laty w sklepikach hotelowych i pami\'b9tkarskich sprzedawano kamienne imitacje p\'b3yty b\'b9d\'9f jej wizerunki na kolorowych plakatach. Chc\'b9c si\'ea o tym upewni\'e6 zaproponowa\'b3em jednemu z hand\-larzy wysok\'b9 sum\'ea
 za replik\'ea. 'Tego si\'ea ju\'bf nie robi - brzmia\'b3a odpowied\'9f. Popyt na ten towar by\'b3 bardzo du\'bfy, ale -jak cz\'b3owiek ten s\'b9dzi - kto\'9c "z g\'f3ry" da\'b3 cynk, \'bfe lepiej zaprzesta\'e6 wytwarzania kopii, poniewa\'bf w ten spos
\'f3b podsuwa si\'ea "masom" g\'b3upie my\'9cli. Je\'9cli to prawda, w\'f3wczas \'f3w niebezpieczny, wspania\'b3y zabytek kultury
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa480\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Maj\'f3w nale\'bfa\'b3oby jeszcze raz podda\'e6 pod dyskusj\'ea.
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab P\'b3yta sarkofagu z Palenque
\par \tab W mojej pierwszej ksi\'b9\'bfce, Wspomnienia z przyszlo\'9cci [14], z za\-chwytem opisywa\'b3em zdumiewaj\'b9c\'b9 istot\'ea, kt\'f3r\'b9 przedstawiono w \'9cro\-dku p\'b3yty w postaci astronauty, jakby siedz\'b9cego w poje\'9fdzie kosmicz\-nym i obs
\'b3uguj\'b9cego skomplikowane przyrz\'b9dy. Wyrazi\'b3em wtedy przypuszczenie, \'bfe z ty\'b3u postaci wyobra\'bfono strumienie ognia - gazy odrzutowe rakiety.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Reakcja by\'b3a zdumiewaj\'b9ca. Fachowcy zaniem\'f3wili dowiedziawszy
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 si\'ea o nonszalanckiej interpretacji laika. Ale gdy ksi\'b9\'bfka sta\'b3a si\'ea \'9cwiatowym bestsellerem, gdy na jej podstawie nakr\'eacono film, gdy chmary turyst
\'f3w ruszy\'b3y z pielgrzymk\'b9 do Palenque, \'bfeby ujrze\'e6
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
mojego "astronaut\'ea", w wie\'bfy z ko\'9cci s\'b3oniowej pe\'b3nej uczonych zahucza\'b3o jak w ulu. Wprawdzie \'bfaden archeolog nie zada\'b3 mi pytania, czy nie chcia\'b3bym moich heretyckich pogl\'b9d\'f3w uaktualni\'e6 b\'b9d\'9f poda\'e6
\par w\tab w\'b9tpliwo\'9c\'e6 - za to w 1973 roku odby\'b3 si\'ea w Palenque kongres
\par fachowc\'f3w, na kt\'f3rym wszechwiedz\'b9cy uczeni w spos\'f3b wi\'b9\'bf\'b9cy mieli o\'9cwiadczy\'e6, co - wedle opinii akademik\'f3w - przedstawia naprawd\'ea p\'b3yta sarkofagu z Palenque. Do ustalenia wi\'b9\'bf\'b9cej opinii nie dosz\'b3
o. Tylko ja zosta\'b3em zdyskwalifikowany.
\par \tab Min\'ea\'b3o prawie 20 lat od opublikowania mojego pierwszego spon\-
\par tanicznego opisu. Przed dziesi\'eaciu laty zrelatywizowa\'b3em sw\'f3j pocz\'b9t\-kowy zachwyt w ksi\'b9\'bfce Oto m\'f3j \'9cwiat. Wiele si\'ea w\'f3wczas nauczy\'b3em
\par \sect }\sectd \margrsxn2304\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 -\tab 
ale nie dosy\'e6. Nadal widzia\'b3em na reliefe istot\'ea wygl\'b9daj\'b9c\'b9 jak
\par astronauta, istot\'ea, kt\'f3ra przykucn\'ea\'b3a wewn\'b9trz jakiego\'9c bardzo skom\-plikowanego urz\'b9dzenia. A dzi\'9c?
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Dzi\'9c znam najwa\'bfniejsz\'b9 literatur\'ea dotycz\'b9c\'b9 p\'b3yty sarkofagu z Pa-
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 lenque, wiem, co znacz\'b9 poszczeg\'f3lne hieroglify, zajmowa\'b3em si\'ea od podstaw kalendarzem Maj\'f3w i pr\'f3bowa\'b3em - by the way, jak m\'f3wi\'b9
 Amerykanie - "wczu\'e6" si\'ea w \'9cwiat tablic z wyrytymi na nich napisami. W\tab ko\'f1cu zauwa\'bfy\'b3em, \'bfe interpretacje archeologiczne s\'b9 oparte na
\par bardzo niepewnych podstawach.
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 Bez w\'b9
tpienia na p\'b3ycie sarkofagu z Palenque znajduj\'b9 si\'ea hieroglify
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 i\tab wizerunki, znane tak\'bfe z innych o\'9crodk\'f3w Maj\'f3w - przedstawiaj\'b9ce
\par ptaka quetzala (dzi\'9c god\'b3o Gwatemali) oraz tak zwany Krzy\'bf \'afycia.
\par Aby uzna\'e6, \'bfe na g\'b3owie siedz\'b9cej postaci znaduje si\'ea ptak quetzal, trzeba mie\'e6 specjalne okulary, jakich u\'bfywaj\'b9 tylko archeolodzy. Krzy\'bf
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 \'af
ycia natomiast jest okre\'9clany raz jako Drzewo \'afycia, innym razem jako Krzy\'bf Wszech\'9cwiata Podzielonego Na Czworo. Wynik ka\'bfdej interpretacji zale\'bfy w istocie od tego, jak\'b9 reprezentuje si\'ea szko\'b3\'ea, w\tab kt\'f3rej oczywi\'9c
cie obowi\'b9zuje teoria najwa\'bfniejszego profesora.
\par Wszystkie te szko\'b3y zgadzaj\'b9 si\'ea tylko co do jednego - \'bfe nie da si\'ea odczyta\'e6 wi\'eakszej cz\'ea\'9cci napisu biegn\'b9cego wzd\'b3u\'bf brzegu p\'b3yty sar\-kofagu i otaczaj\'b9cegoj\'b9 na bocznej kraw\'ea
dzi. Dotychczas odcyfrowano jedynie niekt\'f3re hieroglify - oznaczaj\'b9ce daty oraz astronomiczne znaki Wenus, S\'b3o\'f1ca, Gwia2dy Polarnej i Ksi\'ea\'bfyca. Na sam\'b9 my\'9cl, jakie fantastyczne rzeczy wypisywano na temat siedz\'b9cej postaci, cz
\'b3owieko\-wi staj\'b9 d\'eaba wszystkie "w\'b3osy w brodzie boga burzy"!
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Przeciwko hipotezie, \'bfe chodzi tu o Yuma Koxa, boga kukurydzy
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 wypowiada si\'ea Marcel Brion:
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 "W centrum p\'b3yty wyrze\'9fbiono posta\'e6 cz\'b3owieka, by\'e6 mo\'bfe jest to partret zmar\'b3ego. Posta\'e6, przystrojona ozdobami i mocno odchylona do ty\'b3
u, spoczywa na wielkiej masce. przedstawiaj\'b9cej boga ziemi, \'9cmier\'e6." [5]
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab Pierre Ivanoff widzi wszystko zupe\'b3nie inaczej:
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 "Symboliczne znaczenie tego dziwnego wizerunku... stawia kilka zagadek. B\'f3g \'9cmierci jest wed\'b3ug wierze\'f1 Maj\'f3w dzi\'eaki swoirn zwi\'b9zkom z kr\'f3
lestwem podziemi, r\'f3wnie\'bf bogiem p\'b3odnej ziemi. M\'ea\'bfczyzna nad nim wyobra\'bfa swoj\'b9 spr\'ea\'bfyst\'b9 postaw\'b9 powstawanie \'bfycia. Jego twarz przypomina twarz boga kukurydzy, m\'f3g\'b3by wi\'eac
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 by\'e6 inkarnacj\'b9 przyrody budz\'b9cej si\'ea do \'bfycia. Autorytet i w\'b3adz\'ea
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 uprzedmiotawia obrz\'eadowa bu\'b3awa wszech\'9cwiata podzielonego na czworo, krzy\'bf, kt\'f3ry jest zarazem odbiciem \'9cwiata czasu i zmiany w\'b3
adzy. Ptak moan wreszcie symbolizuje \'9cmier\'e6." [6]
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Miloslav Stingl z kolei ma na nosie zupe\'b3nie inne okulary. Oto jego
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab interpretacja:
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 "[...] rozpoznaj\'ea posta\'e6 m\'b3odego m\'ea\'bfczyzny; prawdopodobnie niejest to portretjakiej\'9c konkretnej osoby, ale symbol cz\'b3
owieka - rodzaju ludzkiego. Z jego cia\'b3a wyrasta krzy\'bf, kt\'f3ry [...] by\'b3 symbolem \'bfyciodajnej kukurydzy. Z li\'9cci kukurydzy po obu stronach wy\'b3aniaj\'b9 si\'ea dwug\'b3owe \'bfmije. [...] Z cia\'b3a m\'b3odzie\'f1ca wyrasta \'bf
ycie, on sam jednak spoczywa na twarzy \'9cmierci: na potwornej g\'b3owie fantastycz\-nego zwierz\'eacia, z kt\'f3rego paszczy wyrastaj\'b9 ostre k\'b3y. [9]
\par \sect }\sectd \margrsxn2448\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 \tab 
Dr Alberto Ruz Lhuillier ujrza\'b3:
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 "[...] m\'b3odego m\'ea\'bfczyzn\'ea, opieraj\'b9cego si\'ea o wielk\'b9 mask\'ea potwora ziemi... nad nim stoi krzy\'bf, identyczny ze s\'b3ynnym krzy\'bf
em innej \'9cwi\'b9tyni w Palenque. Z dwug\'b3owego w\'ea\'bfa wypadaj\'b9 niewielkie mitologiczne postacie, a w\'9cr\'f3d nich ptak quetzal z mask\'b9 boga deszczu. Mo\'bfemy przyj\'b9\'e6, \'bfe scena oddaje podstawowe za\'b3o\'bfenia religu Maj\'f3
w..." [13]
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab W najnowszych publikacjach na ten temat dominuje pogl\'b9d, \'bfe chodzi jednak o kap\'b3ana b\'b9d\'9f ksi\'eacia Maj\'f3w, mo\'bfliwe, \'bfe o Pacala
\par \sect }\sectd \margrsxn2304\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 -\tab w ka\'bf
dym razie o posta\'e6, wpadaj\'b9c\'b9 w rozwart\'b9 paszcz\'ea potwora.
\par Tym za\'9c, co w swojej naiwno\'9cci opisa\'b3em kiedy\'9c jako strumienie ognia -\tab jest w rzeczywisto\'9cci "wyra\'9fnie rozpoznawalny potw\'f3r ziemi" [16].
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 Jeszcze dzi\'9c
 p\'f3jd\'ea do okulisty, ale powinien mi towarzyszy\'e6 Paul Rivet. s\'b3ynny archeolog, kt\'f3ry w tej w\'b3a\'9cnie cz\'ea\'9cci reliefu widzi "stylizowane w\'b3osy brody boga burzy"!
\par \tab Po przedstawieniu paru pr\'f3bek be\'b3kotu naukowc\'f3w jeszcze raz
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 chcia\'b3
bym podda\'e6 pod dyskusj\'ea problem p\'b3yty sarkofagu z Palenque. Poniewa\'bf nie da si\'ea jej ju\'bf sfotografowa\'e6, o\'9cmiel\'ea si\'ea przedstawi\'e6 t\'ea osobliwo\'9c\'e6 na przyk\'b3adzie wiernej repliki w kamieniu, kt\'f3r\'b9
 przed paru laty sporz\'b9dzi\'b3 dla mnie, po\'9cwi\'eacaj\'b9c na to wiele miesi\'eacy pracy, pewien Indianin z Palenque.
\par \tab Nie twierdz\'ea, \'bfe p\'b3yta sarkofagu przedstawia pojazd kosmiczny
\par \sect }\sectd \margrsxn2304\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 w\tab spos\'f3
b technicznie doskona\'b3y. Mog\'ea tu rozpozna\'e6 pochylon\'b9 do
\par przodu istot\'ea ludzk\'b9 w skomplikowanym nakryciu g\'b3owy, przywodz\'b9\-cym na my\'9cl jakie\'9c urz\'b9dzenie techniczne, z kt\'f3rego biegn\'b9 do ty\'b3u podw\'f3jne przewody - wedle zdania archeolog\'f3w jest to tylko ozdoba 
\par fryzury. Istota dotyka niemal nosem jakiego\'9c urz\'b9dzenia, przy kt\'f3rym manipuluje obiema r\'eakami (poruszaj\'b9c jakie\'9c ga\'b3ki czy prze\'b3\'b9czniki) -\tab zdaniem archeolog\'f3w istota siedzi pod "krzy\'bfem \'bfycia". Za-
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 rzucano mi, 
\'bfe wra\'bfenie, i\'bf jest to rakieta, mog\'b3em odnie\'9c\'e6 tylko
\par w\'f3wczas, je\'bfeli obserwowa\'b3em p\'b3yt\'ea w po\'b3o\'bfeniu pionowym, a tak robi\'e6 nie wolno. Pionowe ustawienie wizerunku bardzo mi odpowiada, bo p\'b3omienie wytryskuj\'b9 z dolnej cz\'ea\'9c
ci (spod pojazdu kosmicznego), co jest normalne w przypadku rakiet wzbijaj\'b9cych si\'ea w niebo. Nigdzie nie uda\'b3o mi si\'ea niestety odkry\'e6 ani "potwora ziemi", ani nawet "ptaka quetza\'b3a".
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Mo\'bfna za\'b3o\'bfy\'e6, \'bfe m\'b9dry kap\'b3an Maj\'f3w chcia\'b3 puzostawi\'e6 potomno-
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \'9cci wizerunek przedstawiaj\'b9cy odwiedziny istoiy pozaziemskiej, ki\'f3ra
\par z\tab jego punktu widzenia by\'b3a bogiem. Pobo\'bfny \'f3w cz\'b3owiek nie zna\'b3 si\'ea
\par oczywi\'9ccie na skomplikowanej technice, tym bardziej na jednoosobo-
\par wych l\'b9downikach, jakimi nieznana istota porusza\'b3a si\'ea mi\'eadzy Ziemi\'b9
\par a\tab macierzystym statkiem kosmicznym. Kap\'b3anowi, cz\'b3owiekowi z epoki
\par kamiennej, wszystko, co ujrza\'b3, wry\'b3o si\'ea w pami\'ea\'e6. Nast\'eapnie przeni\'f3s\'b3 to na zagadkowy dzi\'9c relief i obja\'9cni\'b3 w jedynym znanym mu pi\'9cmie,
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 w\tab pi\'9c
mie hieroglificznym. Dlatego nie widz\'ea nic niezrozumia\'b3ego
\par w\tab fakcie, \'bfe na p\'b3ycie sarkofagu obok naiwnej kompozycji z element\'f3w
\par technicznych pojawiaj\'b9 si\'ea symbole astronomiczne. Dr Alberto Ruz widzi we fryzie, w kt\'f3rego \'9crodku siedzi istota, "kosmiczn\'b9 ram\'ea, otaczaj\'b9c\'b9 egzystencj\'ea ludzk\'b9, w kt\'f3rej gwiazdy panuj\'b9 nad niezmien\-nym up\'b3
ywem czasu".
\par \tab Zarzucano mi niepohamowan\'b9 fantazj\'ea. Trzeba mie\'e6 jednak fantazj\'ea znacznie bardziej wybuja\'b3\'b9, aby zamiast ukazanych w uproszczony spos\'f3b elelnent\'f3w techniki widzie\'e6 tu polwora ziemi, monstrum, kolby kukurydzy, stylizowane w
\'b3osy brody boga burzy i ptaka quetzala. 
\par Strojenie "wiedzy" banialukami, kt\'f3re na kilometr tr\'b9c\'b9 nie nauk\'b9, lecz bezradno\'9cci\'b9, nie przybli\'bfy nam prawdziwego znaczenia tego wizerun-
\par ku ani o w\'b3os z brody boga burzy.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 To zdumiewiaj\'b9ce, s\'b3ysz\'ea, \'bfe w Palenque - jednyln z najwi\'eakszych
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 i\tab najstarszych o\'9crodk\'f3w obrz\'eadowyeh Maj\'f3w - nie odkryto stel,
\par kt\'f3rych w innych miejscach jest pe\'b3no. Wcale mnie to nie dziwi. W Tikal i\tab Copan stele - symbole bosko\'9cci - przyznawano rodzinom w\'b3adc\'f3w
\par \sect }\sectd \margrsxn2016\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 i\tab kap\'b3an
\'f3w. Oznacza\'b3y one bosk\'b9 w\'b3adz\'ea. Ale w Palenque-Palatquapi
\par bogowie byli obecni, mieszka\'f1cy tego miasta widywali ich codziennie na uniwersytecie. Nikt nie potrzebowa\'b3 stel reprezentuj\'b9cych bog\'f3w. 
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 Albert Einstein napisa\'b3:
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab "Wi\'eakszo\'9c\'e6 podstawowych idei nauki jest sama w sobie bardzo
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 prosta i mo\'bfna je przekaza\'e6 w j\'eazyku zrozumia\'b3ym dla ka\'bfdego."
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab Po wszystkim, co powiedziano dotychezas na temat Palenque, mo\'bfna tylko mie\'e6 nadziej\'ea, \'bfe kiedy\'9c pojawi\'b9 si\'ea interpretacje sformu\'b3owane w
\tab j\'eazyku zrozumia\'b3ym dla ka\'bfdego. Je\'9cli nie, to z wypowiedzi Einsteina
\par b\'eadzie trzeba wysnu\'e6 wniosek odwrotny - \'bfe nie chodzi tu o pod\-stawowe idee nauki. Kt\'f3\'bf bowiem zrozumie ten j\'eazyk - m\'eatny
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 i\tab 
zagmatwany?
\par \tab Paolo Sutter powiedzia\'b3 mi, \'bfe przy zastosowaniu najnowocze\'9cniej\-szej techniki pod inn\'b9 piramid\'b9 wykryto nast\'eapny gr\'f3b i \'bfe zapewne b\'eadzie to kolejna sensacja.
\par \tab - Dlaczego nie pr\'f3bowano tam dotrze\'e6?
\par \tab - W Meksyku na wszystko musi nadej\'9c\'e6 w\'b3a\'9cciwy czas, a poza tym nikt nie ma pieni\'eadzy. Je\'9cli uniwersytet albo mecenas da, powiedzmy, 100 tysi\'eacy dolar\'f3w na prace wykopaliskowe, to tutaj dotrze najwy\'bfej 10 tysi\'ea
cy! Widzi pan, Meksykanie maj\'b9 tak\'b9 dziwn\'b9 metod\'ea liczenia 
\par }\pard \ql \li288\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 pieni\'eadzy: 6 razy 4 r\'f3wna si\'ea 24. Zapisz 4, a 20 zachowaj dla siebie! Podr\'f3\'bfe kszta\'b3c\'b9! Poza tym dowiedzia\'b3em si\'ea, \'bf
e w Meksyku wcale nie
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 tak \'b3atwo przeforsowa\'e6 rozpocz\'eacie prac archeologicznych, nawet je\'9cli si\'ea ma do\'9c\'e6 pieni\'eadzy.
\par \tab Parlament liczy si\'ea ze zdaniem Indian -je\'bfeli nie maj\'b9 ochoty, \'bfeby grzebano w kt\'f3rej\'9c z ich historycznych \'9cwi\'eato\'9cci, to prace wykopalis\-kowe nie dojd\'b9 do skutku. Areheolodzy ch\'eatnie rozpocz\'ealiby prace
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 w\tab 
Palenque, Chichen-Itza i innych o\'9crodkach kultury Maj\'f3w - ich
\par starania jednak ko\'f1cz\'b9 si\'ea cz\'easto niepowodzeniem ze wzgl\'eadu na op\'f3r miejscowych Indian, kt\'f3rzy chroni\'b9 swoje \'9cwi\'eato\'9cci - a maj\'b9 wiele, 
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa480\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 wiele czasu. Je\'bfeli jednak rozpocznie si\'ea dzia\'b3alno\'9c\'e6 areheologiczn\'b9, to pracuj\'b9 tam wy\'b3\'b9cznie robotnicy india\'f1scy.
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx1152\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab Kosmiczny rasizm
\par \sect }\sectd \margrsxn2736\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx4896\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
\par \tab Ameryka\'f1ski archeolog W. Rathje napad\'b3 na mnie, pisz\'b9c, \'bfe "dyskwalifikowanie osi\'b9gni\'ea\'e6 Maj\'f3w" przez pana von D\'e4nikena oraz "jego jednoznaczna deklaracja przyznaj\'b9ca najwybitniejsze duchowe i\tab techniczne umiej\'eatno
\'9cci panom z Kosmosu jest now\'b9 form\'b9 rasizmu
\par -\tab rasizmu kosmicznego" [17].
\par \sect }\sectd \margrsxn1728\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx4896\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 \tab Stosuj\'b9
c t\'ea sam\'b9 metod\'ea mo\'bfna by odpowiedzie\'e6, \'bfe jest to perfidna faszystowska enuncjacja. Lepiej zacytuj\'ea wi\'eac jedn\'b9 z sentencji Ludwiga Tiecka (1773-1853): "Przyj\'b9\'b3em zasad\'ea, \'bfeby dzia\'b3a\'e6 wed\'b3ug w\'b3
asnych zasad, nie troszcz\'b9c si\'ea o to, w jakim mnie to postawi \'9cwietle i czy nie b\'eadzie \'9fle zrozumiane."
\par \tab Ale do rzeczy.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx4896\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Nigdy by mi nawet przez my\'9cl nie przesz\'b3o dyskredytowa\'e6 wspania\'b3e
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx4896\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 osi\'b9gni\'eacia Maj\'f3w, bo przecie\'bf to w\'b3a\'9cnie oni - nie "panowie
\par z\tab Kosmosu" - zbudowali te wspania\'b3e \'9cwi\'b9tynie i piramidy! Nigdy nie
\par kwestionowa\'b3em osi\'b9gni\'ea\'e6 tego ludu, lecz w niczym nie zmieni to
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx4896\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
mojego mniemania, \'bfe to istoty z Kosmosu by\'b3y nauczycielami i dorad\-cami Maj\'f3w albo ich przodk\'f3w. Tego, co przypisuje mi archeolog 
\par Rathje, nie uda si\'ea znale\'9f\'e6 w \'bfadnej z moich ksi\'b9\'bfek, a i ja sam nigdy tego nie powiedzia\'b3em. Z pewno\'9cci\'b9 nale\'bf\'ea do najpilniejszych i najuwa\'bf\-niejszych czytelnik\'f3w ksi\'b9\'bfek archeologicznych i z ca\'b3\'b9 pewno
\'9cci\'b9 racj\'ea ma zuryskie czasopismo "Weltwoche": "Gdziekolwiek wykopaliska archeologiczne zapowiadaj\'b9 powi\'eakszenie si\'ea stanu naszej wiedzy, tam obecny jest Erich von Daniken". Ca\'b3ym sercem by\'b3bym po stronie archeolog\'f3
w, gdyby tylko zechcieli troch\'ea szybciej i troch\'ea odwa\'bfniej pokonywa\'e6 przeszkody z tradycyjnych s\'b9d\'f3w i gdyby ich interpretacje wykroczy\'b3y poza og\'f3lnie przyj\'eaty punkt widzenia naszej wsp\'f3\'b3czesno\-\'9cci, s\'b3abo rozwini
\'eatej technicznie.
\par \tab Dop\'f3ki jednak archeolodzy b\'ead\'b9 si\'ea tylko dziwi\'e6, to szkoda czasu
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx4896\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 i\tab at\'b3
asu. Linda Schele, kt\'f3ra jest profesorem na Uniwersytecie Stano-
\par wym Alabama, przypuszcza, \'bfe w \'9cwi\'b9tyni Inskrypcji kryje si\'ea jaki\'9c "cud"! Zauwa\'bfy\'b3a mianowicie, \'bfe w dniu przesilenia zimowego, s\'b3o\'f1ce zachodzi dok\'b3adnie "w" \'9cwi\'b9tyni Inskrypcji i \'bfe jest to widok, jaki
\par \sect }\sectd \margrsxn1872\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx4896\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 w\tab 
odwrotnej fazie powtarza si\'ea pierwszego dnia wiosny - kiedy to
\par s\'b3o\'f1ce wznosi si\'ea "ze" \'9cwi\'b9tyni Inskrypcji. Ca\'b3e to widowisko najlepiej obserwowa\'e6 z dachu \'9cwi\'b9tyni S\'b3o\'f1ca, le\'bf\'b9cej na wsch\'f3d od \'9cwi\'b9tyni Inskrypcji. [18] Je\'bfeli si\'ea o tym wie, w\'f3wczas b\'ea
dzie zrozumia\'b3e, \'bfe usytuowanie tych budowli nie jest przypadkowe - prowadzi to tak\'bfe do wniosku, \'bfe sarkofag o wadze dwudziestu ton i dziewi\'eaciotonow\'b9 p\'b3yt\'ea umieszczono w okre\'9clonym po\'b3o\'bf
eniu "przed" wzniesieniem piramidy. Dlatego p\'b3yta sarkofagu po wsze czasy pozostanie na swoim miejscu
\par \sect }\sectd \margrsxn2304\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx4896\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 -\tab 
nijak nie uda si\'ea jej wynie\'9c\'e6 po stromych i w\'b9skich schodach.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx4896\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Najpierw zatem by\'b3 gr\'f3b (\'9cwi\'b9tynia?) ksi\'eacia, kap\'b3ana albo Kaczyny
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx4896\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 -\tab mo\'bfe krypta istnia\'b3a na setki lat przed zbudowaniem nad ni\'b9
\par piramidy. Niewa\'bfne, kiedyj\'b9 zbudowano - istotnejest, \'bfe wzniesiono j\'b9 wed\'b3ug planu i zorientowano astronomicznie - co wi\'b9za\'b3o si\'ea
\par \sect }\sectd \margrsxn2448\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx4896\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 z\tab 
powrotem bog\'f3w. Troch\'ea za wiele jak na lud epoki kamiennej, kt\'f3ry
\par poza wymienionymi ju\'bf obliczeniami astronomicznymi dysponowa\'b3 danymi o P\'b3ejadach i niepoj\'eatych gwiezdnych bogach. W\'b3a\'9cnie o nich m\'f3wi Ksigga Kap\'b3an\'f3w Jaguara:
\par \sect }\sectd \margrsxn3312\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx4896\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 \tab "Zst\'b9pi
\'b3i z drogi gwiazd...
\par \tab M\'f3wili magicznym j\'eazykiem gwiazd nieba...
\par }\pard \ql \li288\ri0\sa960\sl480\slmult0\nowidctlpar\tx288\tx4896\faauto\rin0\lin288\itap0 {\f2\insrsid2974352 Tak, ich znakiem jest nasza pewno\'9c\'e6, \'bfe przybyli z nieba... Kiedy zn\'f3w zst\'b9pi\'b9, trzynastu bog\'f3w i dziewi\'eaciu bog\'f3
w, uporz\'b9dkuj\'b9 znowu, co niegdy\'9c stworzyli." [19]
\par }\pard \ql \li0\ri0\sl480\slmult0\nowidctlpar\tx288\tx4896\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab Aneks
\par \sect }\sectd \margrsxn1152\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx576\tx4608\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
\par Olmekowie
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa240\nowidctlpar\tx576\tx4608\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 - lud, kt\'f3ry w czasach preklasycznych mieszka\'b3 w Meksyku na terenach dzisiejszych stan\'f3w Veracruz i Tabasco. Olmek\'f3w uwa\'bfa si\'ea
 za przedstawicieli pierwszej wysoko rozwini\'eatej kultury Nowego \'8cwiata, kt\'f3rej okres rozkwitu przypada na pocz\'b9tki pierwszego tysi\'b9clecia prz. Chr., koniec za\'9c datuje si\'ea mniej wi\'eacej na koniec 400 r. prz. Chr. Mo\'bfna powiedzie
\'e6, \'bfe Olmekowie byli ojcami kultury Maj\'f3w.
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx576\tx4608\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Majowie
\par - grupa z\'b3o\'bfona z wielu plemion, najwybitniejszy cywilizowany lud staroameryka\'f1ski. Osiedlali si\'ea na terenach dzisiejszej Gwatemali, na p\'f3\'b3wyspie Jukatan, w cz\'ea\'9cci obecnych meksyka\'f1skich stan\'f3
w Tabasco i Chiapas, w Belize i na cz\'ea\'9cci obszar\'f3w obecnego Hondurasu i Salwadoru. Pochodzenie Maj\'f3w nie zosta\'b3o wyja\'9cnione. Archeologia w nast\'eapuj\'b9cy spos\'f3b klasyfikuje histori\'ea Maj\'f3w:
\par wczesny okres preklasyczny - 2000-1200 r. prz. Chr.
\par \'9credni okres preklasyczny -1200-400 r. prz. Chr. (W tych okresach powsta\'b3y najstarsze o\'9crodki obrz\'eadowe Maj\'f3w.)
\par p\'f3\'9fny okres preklasyczny - 400 r. prz.Chr.-300 r. po Chr.
\par wczesny okres klasyczny - 300-600 r. po Chr.
\par \sect }\sectd \margrsxn1152\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx576\tx4608\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 p\'f3\'9f
ny okres klasyczny - 600-900 r. po Chr. wczesny okres postklasyczny - 900-1200 r. po Chr. 
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa240\nowidctlpar\tx576\tx4608\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 p\'f3\'9fny okres postklasyczny -1200-1520 r. po Chr. (przybycie Hiszpan\'f3w).
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx576\tx4608\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Aztekowie
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa240\nowidctlpar\tx576\tx4608\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 - india\'f1ski lud, kt\'f3ry osiedla\'b3 si\'ea przede wszystkim na Wy\'bfynie Meksyka\'f1skiej. Oko\'b3o 1345 r. po Chr. w miejscu, gdzie dzisiaj znajduje si
\'ea miasto Meksyk, za\'b3o\'bfyli swoj\'b9 stolic\'ea - Tenochtitlan. Sto lat p\'f3\'9fniej w\'b3adza Aztek\'f3w si\'eaga\'b3a do wybrze\'bfy Zatoki Meksyka\'f1skiej, oko\'b3o 1510 r. nawet od jej wybrze\'bf
y do Oceanu Spokojnego i Gwatemali. Aztekowie byli ludem wojowniczym i praktykowali sk\'b3adanie ofsar z ludzi. W 1521 roku Cortes zada\'b3 im druzgoc\'b9c\'b9 kl\'eask\'ea.
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx576\tx4608\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Teotihuakanie
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa240\nowidctlpar\tx576\tx4608\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 - byli budowniczymi Teotihuacan, ogromnego zespo\'b3u urbanistycznego znajduj\'b9cego si\'ea 48 km na p\'f3\'b3nocny wsch\'f3
d od obecnej stolicy Meksyku. Nie wiadomo sk\'b9d Teotihuakanie przybyli ani kim byli.
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx576\tx4608\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Mezoameryka
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa1440\nowidctlpar\tx576\tx4608\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 - jest poj\'eaciem z pogranicza kultury i geografii wprowadzonym w 1943 roku przez archeologa P. Kirchhoffa. Mezoameryka obejmuje imperium Maj\'f3
w - i ich poprzednik\'f3w - oraz Aztek\'f3w.
\par }\pard \qc \li0\ri0\sa480\nowidctlpar\tx576\tx4608\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Przypisy:
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx576\tx4608\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 I. Cudowna podr\'f3\'bf w epok\'ea kamienn\'b9
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx576\tx4608\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 1. Diego Garcia de Palacio, Carta dirigida al Rey de Espada, Honduras i San
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx576\tx4608\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab Salvador 1576.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx576\tx4608\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 2. Rafael Girard, D\'9ce ewigen Mayas - Geschichte und Zivilisation, Zurich
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx576\tx4608\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab 1969.
\par \sect }\sectd \margrsxn1008\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx576\tx4608\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
3. Richard E.W. Adams, Ancient Maya Canals, "Archeology", v. 35, nr 6, 1982.
\par 4. John L. Stephens, Incidents of Tarvel in Cenlral America, Chiapas and
\par }\pard \ql \li0\ri0\sa240\nowidctlpar\tx576\tx4608\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab Yucatan, New York 1969.
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx576\tx4608\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 II. Pocz\'b9tek ko\'f1ca
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx576\tx4608\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 1. Frederic V. Grunfeld (wyd.), Spiele der Welt - Tlachtli, Szwajcarski
\par }\pard \ql \li576\ri0\nowidctlpar\tx576\tx4608\faauto\rin0\lin576\itap0 {\f2\insrsid2974352 Komitet UNICEF, Zurich b.d. Zob. te\'bf Kronikarze kultur prekolumbijskich, prze\'b3. Maria Sten, Krak\'f3w 1988, s. 76 i 272.
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tqdec\tx288\tx576\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab 2. Diego de Landa, Relaci\'f3n de las cosas de Yucatan, 1566
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tqdec\tx288\tx576\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Diego de Landa, Yucatan before and after the Conquest, translated by
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab William Gates, New York 1978.
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tqdec\tx288\tx576\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab 3. Bernal Diaz del Castillo, Historia verdadera de la Conquista de la Nueva
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab Espa\'f1a, Mexico 1969.
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tqdec\tx288\tx576\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab 4. Wilfried Westphal, Die Maya - Volk im Schatten seiner Vdter, Munchen
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab 1977.
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tqdec\tx288\tx576\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab 5. William H. Prescott, History ofthe Conquest of Mexico, Paris 1844.
\par }\pard \ql \li576\ri0\nowidctlpar\tqdec\tx288\tx576\faauto\rin0\lin576\itap0 {\f2\insrsid2974352 William H. Prescott, Geschichte der Eroberung von Mexico, t. 1. i 2., Leipzig 1845.
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tqdec\tx288\tx576\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab 6. Der gro\'dfe Brockhaus, Wiesbaden 1953.
\par \tab 7. C. W. Ceram, Bogowie, groby i uczeni, prze\'b3. Jerzy Nowacki, Warszawa 1987
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab (I wyd. polskie 1958), s. 316 n.
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tqdec\tx288\tx576\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab 8. Walter Lehmann, Die Geschichte der K\'f6nigreiche von Colhuacan und Mexico,
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab Stuttgart/Berlin 1938.
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tqdec\tx288\tx576\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab 9. Irene Nicholson, Mexican and Central American Mythology, London/New York
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab 1967.
\par 10. Pierre Honore, Ich fand den Wei\'dfen Gott, Frankfurt a.M. 1965.
\par }\pard \ql \fi-576\li576\ri0\sa240\nowidctlpar\tx288\tx576\faauto\rin0\lin576\itap0 {\f2\insrsid2974352 11. Wilfried Westphal, Die Maya - Vofk im Schatten seiner V\'e4ter, Munchen 1977.
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 III. Dzicy, biali, cudowne ksi\'eagi
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tqdec\tx288\tx576\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab 1. Rafael Girard, Die ewigen Mayas - Geschichte und Zivilisation, Zurich
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab 1969.
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tqdec\tx288\tx576\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab 2. Brian M. Fagan, Die vergrabene Sonne, M\'fcnchen 1979.
\par \tab 3. Antoon Leon Vollemaere, The Maya Year of 365 Days in the Codices,
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab Mechelen (Belgia) 1973.
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tqdec\tx288\tx576\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab 4. Diego de Landa, Relaci\'f3n de las cosas de Yucatan, 1566.
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tqdec\tx288\tx576\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 Diego de Landa, Yucutan before and after the Conquest, translated by
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab William Gates, New York 1978
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tqdec\tx288\tx576\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab 5. Jose de Acosta, Historia natural y moral de los Indios, t.4., Sewilla
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab 1590.
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tqdec\tx288\tx576\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab 6. Helmut Deckert, Maya Handsehrift der sachsisehen Landesbibliothek
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab Dresden, Codex Drcsdensis, Berlin 1962.
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tqdec\tx288\tx576\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab 7. Ferdinand Anders, Codex Tro-Cortesianus (Codex Madrid), Graz 1967.
\par \tab 8. G\'fcnter Zimmermann, Die Hieroglyplren der Maya-Handsehrifien, Hamburg
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab 1956.
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tqdec\tx288\tx576\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab 9. George E.Stuart, The Maya, Riddle of the Glyphs, "National Geographic",
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab v.148, nr 6,1975.
\par 10. Harald Steinert,Die Sehrift der Maya wird entsehleiert, "Die Welt"
\par \tab \tab z 14 VIII 1978.
\par 11. Maya-Hieroglyphen entsehlusselt,"Bremer Nachrichten" z 4 II 1976.
\par }\pard \ql \fi-576\li576\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\faauto\rin0\lin576\itap0 {\f2\insrsid2974352 12. Thomas Barthel, Die gegenw\'e4
rtige Situation in der Erforschung der Maya-Sehrift, (w:) Proceeding of the thirty-second International Congress of Americarrists.
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 13. Thomas Barthel, Muyahieroglyphen, "Bild der Wissenschaft", z. 6, 1967. 14. Herbert Wilhelmy, Welt und Umwelt der Maya, M\'fcnchen 1981.
\par }\pard \ql \fi-576\li576\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\faauto\rin0\lin576\itap0 {\f2\insrsid2974352 15. Arnost Dittrich Der Planet Wenus und seine Behandlung im Dresdener Maya-Kodex, (w:) Sonderausgabe aus den Sitzungsberichten der Preu\'df
isehen Akudemie der Wissenschaften Phys.-math. Klasse, XXIV, 1937.
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 16. Ernst F\'f6rstemann, Die Astronomie der Mayas, "Das Weltall" z 1 VII 1904. 17. Robert W. Willson, Astronomical Notes on the Maya-Codices, Papers of the 
\par }\pard \ql \li576\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\faauto\rin0\lin576\itap0 {\f2\insrsid2974352 Peabody Museum of American Areheology and Ethnology, Harvard University, v. VI, nr 3, Cambridge/Mass. 1924.
\par }\pard \ql \fi-576\li576\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\faauto\rin0\lin576\itap0 {\f2\insrsid2974352 18. B.a., God and Science: Survey fndings show pupil doubts, "Malvern Gazette",z 14 IV 1983.
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 \tab \tab Schoolboys air their religious beliefs, "Church Times" z 8 IV 1983.
\par \sect }\sectd \margrsxn1584\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \ql \fi-576\li576\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\faauto\rin0\lin576\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
19. David Whitehouse, A decade (and more!) of pseudo-science, "New Scientist", z 7 IV 1983.
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 20. Weltraumatlas, Bern 1970.
\par 21. Michael Rowan-Robinson, Mahan astronomy, "New Seientist" z 18 X 1979. 22. Sylvanus Griswold Morley, La Civilicaci\'f3n Maya, Mexico 1947.
\par \sect }\sectd \margrsxn2160\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sftnbj \pard\plain \qc \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {\f2\insrsid2974352 
Sylvanus Griswold Morley, The ancient Maya, Stanford 1946.
\par }\pard \ql \fi-576\li576\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\faauto\rin0\lin576\itap0 {\f2\insrsid2974352 23. John Eric S. Thompson, Die Maya - Aufstieg und Niedergang einer Indianerkultur. M\'fcnchen 1968.
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tx288\tx576\faauto\rin0\lin0\itap0 {\f2\insrsid2974352 24. Robert Henseling, Das Alter der Maya-Astronomie und die Oktaeris,
\par \sect }\sectd \marglsxn576\margrsxn2736\sbknone\linex0\headery0\footery0\colsx708\sectdefaultcl\sectrsid2974352\sftnbj \pard\plain \ql \li0\ri0\nowidctlpar\tqdec\tx7776\faauto\rin0\lin0\itap0 \fs24\lang1045\langfe1045\cgrid\langnp1045\langfenp1045 {
\f2\insrsid2974352 "Forsehungen und Fortschritte, Nachrichtenblatt der deutsehen Wissenschaft und Technik", Berlin, r.25., z. 3/4,\tab 1949.
\par }}